tractatus de intellectus emendatione

Anlay─▒┼č─▒n d├╝zeltilmesi ve ┼čeylerin ger├žek bilgisine ula┼čt─▒ran yol hakk─▒nda

[1] Tecr├╝be bana g├╝nl├╝k ya┼čamda meydana gelen her ┼čeyin bo┼č ve ├Ânemsiz oldu─čunu ├Â─črettikten ve ben, benim i├žin endi┼če nedeni ya da konusu olan ┼čeylerin kendilerinde iyi ya da k├Ât├╝ hi├ž bir ┼čey i├žermediklerini, sadece akl─▒m─▒ belli bir ┼čekilde etkilediklerini g├Ârd├╝kten sonra, nihayet, akl─▒m─▒n her ┼čeyi bir kenara b─▒rakarak sadece ondan etkilenece─či, kendini iletebilen, ger├žek iyi bir ┼čeyin varolup olmad─▒─č─▒n─▒; hatta, ortaya ├ž─▒kar─▒p elde etti─čimde bana sonsuza dek s├╝recek, s├╝rekli ve y├╝ce bir sevinci tatt─▒racak bir ┼čeyin bulunup bulunmad─▒─č─▒n─▒ ara┼čt─▒rmaya karar verdim.

[2] Nihayet karar verdim diyorum ├ž├╝nk├╝, kesin olmayan bir ┼čey u─čruna kesin bir ┼čeyden olmay─▒ istemek, ilk bak─▒┼čta tedbirsizlik gibi g├Âr├╝n├╝yordu. Tabii ki sayg─▒nl─▒k ve zenginli─čin getirdi─či yararlar─▒ g├Âr├╝yor, ama kendimi ciddi bir bi├žimde yeni ve de─či┼čik bir ┼čeye adad─▒─č─▒m takdirde, bunlar─▒n pe┼činden gitmekten ka├ž─▒nmam gerekece─čini, ve kazara en b├╝y├╝k mutluluk sayg─▒nl─▒k ve zenginlikte yat─▒yorsa, ondan mahrum kalmam gerekece─čini de g├Âr├╝yordum; ama bunlarda yatm─▒yorsa ve ben de t├╝m enerjimi bunlar─▒ elde etmeye adam─▒┼čssam, yine onsuz kalacakt─▒m.

[3] Zihnimden ┼čunu ge├žirdim: Acaba g├╝nl├╝k ya┼čam d├╝zen ve davran─▒┼č─▒m─▒ de─či┼čtirmeden bu yeni projemi ger├žekle┼čtiremez, en az─▒ndan ger├žekle┼čtirebilece─čimden emin olamaz m─▒yd─▒m? Bunu ├žok kere denedim ama bo┼čuna. ├ç├╝nk├╝ hayatta s├Âz konusu olan ve insanlar─▒n, davran─▒┼člar─▒na bak─▒l─▒rsa, en hay─▒rl─▒ oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝kleri ┼čeyler ┼ču ├╝├ž├╝ne indirgenebilir: zenginlik, sayg─▒nl─▒k ve cinsel haz. Bu ├╝├ž├╝ zihni ├Âylesine oyalarlar ki, bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda hemen hemen hi├ž bir iyi ┼čeyi d├╝┼č├╝nemez.

[4] ├ľrne─čin cinsel hazlar─▒ ele al─▒rsak, zihin bunlara ├Âylesine ba─član─▒r ki, ger├žek iyiyi bulmu┼č├žas─▒na huzur i├žinde ba┼čka bir ┼čeyi d├╝┼č├╝nemez hale gelir. Fakat cinsel haz sona erer ermez bunu derin bir h├╝z├╝n takip eder. Bu zihni tamamen ask─▒ya almasa da en az─▒ndan allak bullak eder ve uyu┼čturur.
Sayg─▒nl─▒k ve zenginlik pe┼činde ko┼čmak da zihni d─▒┼ča ├žekmekte a┼ča─č─▒ kalmaz ┬╣ hele bunu sonuncusu salt kendisi i├žin isteniyorsa, ├ž├╝nk├╝ o zaman en iyi ┼čey oldu─ču zannedilir;

[5] fakat zihni en ├žok oyalayan (kendi d─▒┼č─▒na ├žeken) sayg─▒nl─▒kt─▒r: ├ž├╝nk├╝ bunun kendine iyi oldu─ču ve her┼čeyin nihai amac─▒ oldu─ču kabul edilir.
Ayr─▒ca bunlar (zenginlik ve sayg─▒nl─▒k), cinsel zevkler gibi, cezalar─▒n─▒ kendi ├╝zerlerinde ta┼č─▒mazlar; tersine, bunlardan ne kadar elde edilirse o kadar sevin├ž duyulur, bunun sonucu olarak bunlar─▒ her g├╝n biraz daha artt─▒rmaya istekleniriz. Fakat kazara hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒na u─črarsak, b├╝y├╝k bir ├╝z├╝nt├╝ duyar─▒z.
Nihayet sayg─▒nl─▒k (ger├žek iyinin aray─▒┼č─▒nda), bizim i├žin ├Ânemli bir k├Âstektir, ┼ču bak─▒mdan ki bunu elde etmek i├žin insan─▒n ya┼čam─▒n─▒ kitlelerin anlama yetene─čine g├Âre y├Ânlendirmesi, onlar─▒n ka├žt─▒klar─▒ndan ka├ž─▒p, onlar─▒n pe┼činden gittiklerinin de pe┼činden gitmesi gerekir.

[6] ─░┼čte b├╝t├╝n bunlar─▒n kendimi yeni ara┼čt─▒rmama vermeme ne kadar engel olduklar─▒n─▒ g├Ârd├╝m; hatta o kadar z─▒t kal─▒yorlard─▒ ki ya birinden ya da ├Âtekinden vazge├žmek gerekecekti, kendi kendime neyin bana daha yararl─▒ olaca─č─▒n─▒ sormak zorunda kald─▒m…

Baruch Spinoza


┬╣ Latince’de Distrahit, ─░ng. Distract fiili “oyalamak” diye terc├╝me edebilirse de, etimolojik anlam─▒ “d─▒┼ča ├žekilmek”tir ve Spinoza’n─▒n s├Âylemek istedi─či de “zihnin kendi d─▒┼č─▒na ├žekilmesi”dir.

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir