Etiket: rüştü

Rüştü #2 – Cristi Puiu

Kişisel bir eleştiri ile başlayayım kendi adıma. Yeraltında konumlanan bir yapının elemanı olarak insan bazen kendisini kalıplara sıkıştırıyor. Az olanı, azınlıkta kalanı koruyup kollama iç güdüsü geliştiriyor. Sinema üzerine yazarken kadın yönetmenlerden sıyıramamışım kendimi. Rüştünün ikinci payesini bir erkeğe vermek anlamlı geldi. (Red Pill’ci değilim feministler sakin olsun.)

Öne çıkarmak istediğim yönetmen, Cristi Puiu. Çavuşesku’dan sadece 20 yıl sonra, kendisinin öncülük ettiği “Yeni Dalga” olarak adlandırılan Romanya sinema akımın geldiği yeri takdir etmemek imkansız. Lakin gelişmiş batılı ülkeler Avrupa’nın doğu bloğunu incelerken dahi oryantalist olmadan duramıyorlar. Yönetmenimiz de filmlerinde eleştirmenlerce sürekli olarak okunmaya çalışılan baskın sistem eleştirisini duymaktan sıkılmış. En çok bilen, en akıllı siz olmayın diyor bizlere. Yaşlı adamların kendi hataları ile de ölebileceğini de hatırlatıyor.

Metaforlar ve kurmaca üzerine söylediklerine de dikkat kesilelim derim. Filmleri anlama anlayışımızı kalıplardan çıkarabilecek cümleler var.

Rastgele Balthazar filmindeki eşek bir metafor mudur?

Hayır. Eğer eşeğin bir metafor olduğunu düşünüyorsanız, bana göre tembel birisiniz. Evinizde bir nesneyi kaybettiğinizi düşünelim. Genellikle hiç olmayacağını düşündüğü bir yerde bulursunuz. Neden? Çünkü aramayı bırakmıştınız. Metafor olarak bir şeyi tanımladığımızda onu farklı bir bakış açısı ile sorgulamayı bırakıyoruz. Bresson’un filmindeki eşek derin bir düşüncenin ürünüdür. Lakin açığa çıkmaktan, görünmekten başka bir seçeneği de yoktur. Bir şeye metafor demek isteniyorsa bu uzun süreli bir yansımanın ürünü olmalı ve farklı bir şekilde söylenmesi mümkün olmamalı. Yani esasen Bresson bir metafor arayışı içerisinde değildi. Baskın bir ifade isteği vardı ama metafor olarak değil. Bu sebeple metaforların mantıksal bir şekilde yaratılmasının mümkün olmadığını düşünüyorum.

https://eefb.org/interviews/on-romania-its-cinema-and-his-own-work/

Kurmaca hayatımızın her anında var. 1989 yılında komünizmin çöküşünü yaşadım. Çavuşesku’yu 25 Aralık’ta öldürdük. 24’ünde veya 26’sında da öldürebilirdik. Kurmacaya o kadar sıkı sıkıya bağlıyız ki onu noel günü öldürmek zorundaydık.

https://eefb.org/interviews/on-romania-its-cinema-and-his-own-work/

Anahtar Film: Moartea domnului Lãzãrescu (2005)
Başyapıt: Sieranevada (2016)

Rüştü #1 – Joanna Hogg

Hollywood’un son yıllarda başlattığı yüzeysel günah çıkarma (arınma) denemeleri tüm dünyada küçük de olsa anlamlı değişimlere ilerlemelere yol açabiliyor. Yetenekleri üzerinden değerlendirmeksizin babasının kızı (Sofia Coppola) veya yenge (Kathryn Bigelow) kontenjanı dışında kadın yönetmenlere de kendi sinemasını özgürce yapma şansı sunulabiyor. Jane Campion, Chantal Akerman, Agnes Varda gibi insanların da çabaları ile Kelly Reichardt, Claire Denis, Chloe Zhao, Debra Granik, Anahita Ghazvinizadeh, Joanna Hogg, Lynne Ramsay, Greta Gerwig ve Maren Ade gibi kadın yönetmenler ciddi bir bütçe ve temsil şansı bulabilir hale geldiler.

Kişisel arşiv denemem olarak kendimce “en az üç” kayda değer film yapmış olduğunu düşündüğüm isimlere “rüştü” payesi veriyorum. Bu minvalde eleğimden geçen 800’ü aşkın yönetmenden henüz kitlesini bulamamış olanlarını buradan duyurmayı düşünüyorum. Başlangıç filmi olarak bir “anahtar” film ve ayırabilirsem başyapıt filmi önerimi de ekleyerek yönetmen sinemasını biyografik olarak izleme niyeti olan sinefil ruhlara seslenme niyetindeyim.

Bu güruh içinde bahsetmek istediğim ilk isim: Joanna Hogg. Stüdyo veya bağımsız fark etmeksizin özellikle başrol kadınları bir melodram kaynağı olarak kullanan yapının aksine Joanna Hogg kadınları yoğun varoluşsal dramaları sukunetle karşılamakta ustalar. Tilda Swinton’lu The Souvenir (Part One) ile izleyici-eleştirmen kitleyi yakalayan Hogg’u izlemeye başlamanın tam sırası bence. Yemek masasında, koltukta vuku bulan gerçek diyaloglar yazabilen bu kadın elbette ki herkese göre değil ancak anahtar filmimizi sevecekler için eşsiz bir anlayış içerdiğini söyleyebilirim.

Değerini bilelim.

Anahtar film: Archipelago (2010)