Enel Hak

Bilginin seviyelere b├Âl├╝nerek verilmesi gerekti─čini savunuyorlard─▒. Y├╝zy─▒llardan beri. Ge├žmi┼č, ok├╝lt ├Ârg├╝tlerle doluydu. Sa─čl─▒ ve sollu, her iki taraf da y├╝zy─▒llar boyunca bilgiyi sakl─▒ tutman─▒n derdindeydi. ─░smi dergah oluyordu, ismi cemiyet oluyordu, ismi society oluyordu. Fakat i├žeride tutulan bilgi, de─či┼čmiyordu. Lakin ben sevgiyle doluydum. Biliyordum, Demiurge sahte tanr─▒yd─▒. Her┼čeyin madde olmad─▒─č─▒n─▒ ve maddenin ├Ânemsizli─čini. Onlar─▒n da

okumaya devam

gnostisizm

Dinlerin tarihinde iki ÔÇťk├╝lt├╝r ├žat─▒┼čmas─▒ÔÇŁn─▒n (antropolojistlerin belirtti─či gibi) ├Ânemi b├╝y├╝k. ─░lki Perslerin Suriye, Filistin ve M─▒s─▒r─▒ fethi. ─░kisinci ─░skenderin Pers ─░mparatorlu─čunu fethi. Bunlar sadece steril askeri fetihler de─čil ayn─▒ zamanda k├╝lt├╝rde derin ve geni┼č f├╝zyonlar olu┼čturan olaylard─▒r. Her biri iki kimsayal elementin birle┼čimi sonucu kabarma, ─▒s─▒ ve yeni kimyasal bile┼čiklerin ortaya ├ž─▒kmas─▒ gibiydi. ─░lkinden kutsal kitaplardan bildi─čimiz gibi Yahudilik do─čdu. ─░kincisinden de Hristiyan kutsal yaz─▒lar─▒ndan ve kilisenin ilk rahiplerinin yazd─▒klar─▒ndan bildi─čimiz gibi Hristiyanl─▒k do─čdu.

├çok b├╝y├╝k enerjiler genellikle tamamen farkl─▒ ve do─čru elementlerin kayna┼čmas─▒ sonras─▒ ortaya ├ž─▒kar ÔÇô kimyasal patlamalar, n├╝kleer b├Âl├╝nme ÔÇô g├Âky├╝z├╝ndeki en g├╝├žl├╝ ÔÇťradyo starÔÇŁ asl─▒nda bir ├žift ├žarp─▒┼čan nebuladan ibaret. Bu y├╝zden, ayn─▒ ┼čekilde g├╝n├╝m├╝zde de hala etkisi olan ruhani ve entellekt├╝el enerjiler eski k├╝lt├╝rlerin ├žat─▒┼čmas─▒n─▒n sonucu ortaya ├ž─▒kt─▒. Sadece Yahudilik ve Hristiyanl─▒k de─čil, stoac─▒l─▒k, yeni platonculuk, mayahana budhizmi ve mitraizm, IsisÔÇÖe tapma, mani dini gibi sonradan gelen gizemli dinlerin hepsi k├╝lt├╝rel ├žat─▒┼čma sonucu ortaya ├ž─▒kt─▒. Hatta, Yunanistan, M─▒s─▒r, Suriye, ─░ran ve HindistanÔÇÖda eski ortodoks dinler ├žok ciddi ┼čekilde de─či┼čti.

Din kelimenin tam anlam─▒yla k├Âklerinden do─čdu. Kesinlikle lokal ve k├╝lt dinsel ayinlerden ├ž─▒kart─▒larak uluslararas─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒ ve geni┼čletildi. Bir kere yak─▒ndaki tepenin tanr─▒s─▒ ile alt─▒ndaki p─▒nar─▒n tanr─▒├žas─▒na tap─▒lan bir yerde do─čdunuz. Bunlara Zeus ve Artemis diyor olabiliriz, fakat ya┼čayan tanr─▒lar olarak onlar bir yere ba─čl─▒yd─▒lar ve onlar─▒n ulusal karakterleri ┼čairlerin hayali ├╝retimleri olarak kald─▒. Do─čunun b├╝y├╝k tanr─▒lar─▒na bile ÔÇô Amun ya da Marduk, Isis ya da Ishtar ÔÇô genel olarak tap─▒nman─▒n sebebi saray─▒n ya da ba┼čkentin tanr─▒lar─▒ olmalar─▒yd─▒. G├╝nl├╝k ya┼čamda y├╝zlerce k├╝├ž├╝k Amun – Marduk ve ─░shtar – ─░sis olarak k├Ây├╝n, tarlan─▒n ya da y├Ârenin tanr─▒s─▒ oldular. ─░nsanlar─▒n tapt─▒klar─▒ tanr─▒lar b├╝y├╝k ulusal ve kraliyet ayinleri d─▒┼č─▒nda bu lokal tanr─▒lard─▒.

Dinin k├Âklerinden do─čmas─▒ insanlar─▒n antik d├╝nyan─▒n birbirlerine uzanan geni┼č imparatorluklar─▒na ├Âzg├╝rce girip ├ž─▒kabilmeleri sonucu m├╝mk├╝n oldu. Tanr─▒lar─▒ bu ┼čekilde teoloji, akide, genel bir mit ve teorik do─črulamaya kavu┼čtu. Bu dinler bir propoganda ve misyonerler ├╝retti. Sonunda ─░sko├žya s─▒n─▒rlar─▒nda Pers, Filistinli ve M─▒s─▒rl─▒ kurtar─▒c─▒lar i├žin tap─▒naklar; Gobi ├ž├Âl├╝nde ├žal─▒┼čm─▒┼č Praksiteles ve ApellesÔÇÖden ve yak─▒n zamanda uygarla┼čan Japonlardan ├Â─črenen dini heykelt─▒ra┼člar ve ressamlar ortaya ├ž─▒kt─▒.

Bu geni┼č tohumluktan ya da zorla d├Âk├╝len tohumlardan b├╝t├╝n modern ortodoksluklar filizlendi. Ayn─▒ topraktan heterodoksluk geldi. Asl─▒nda, bu vakte kadar heterodoksluk kavram─▒ mevcut de─čildi. AkhenatonÔÇÖun ├╝nl├╝ AtenÔÇÖe tapmas─▒ bir heterodoksluk de─čildi ÔÇô bu sadece farkl─▒ bir kraliyet gelene─čiydi. Eski folk dinleri mevsimleri ve mevsimler aras─▒ ge├ži┼č ayinlerini kutsalla┼čt─▒rd─▒. Yeni d├╝nya dinleri bu temel ├╝zerine kuruldu ve mitler ile gelenek g├Âreneklere etik bir i├žerik sa─člad─▒. ├ľncelikle tek ├Ânemi bireye verdiler; ard─▒ndan ona kurtulu┼ču teklif ettiler; fakat bu kurtulu┼č tapan ki┼činin istekli bir ┼čekilde i┼čbirli─či yapmas─▒na ve inanc─▒n─▒ kabul etmesine ba─čl─▒yd─▒. ─░lk Yunan do─ča filazoflar─▒ d├Âneminde, bilim d├╝nyas─▒ ve ruhani folk d├╝nyas─▒ birbirleriyle uyu┼čmamaya ba┼člad─▒.┬á SokratesÔÇÖe g├Âre Anaksagoras evrenin d├╝zenini a├ž─▒klamaya ├žal─▒┼čan ├ž─▒lg─▒n ve dine sayg─▒s─▒ olmayan biriydi. Heterodoksluk b├Âyle varoldu.

A├ž─▒k olan bir ┼čey var ki yabanc─▒ ya da in┼čaa edilmi┼č dinlerin geleneklerinin propograndas─▒ eski yerel inan├žlar─▒n ├žal─▒┼čmad─▒─č─▒ yerde i┼če yaramal─▒. Yeni ger├žeklerle ba┼ča ├ž─▒kmada yetersiz kalan g├╝ven ├╝zerine al─▒nm─▒┼č atalar─▒n inan├žlar─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒nda, yeni dinin insanlar─▒ kendi taraf─▒na ├žekmeye yarayan k─▒s─▒mlar─▒ sonu├žlar─▒ garanti etmelidir. Ayr─▒ca yerel din tan─▒m─▒ gere─či umumidir. Dinin ayinleri ve mitleri b├╝t├╝n topluma a├ž─▒kt─▒r ve kutsal yaz─▒tlar─▒ ├Â─črenmek isteyen herhangi biri bunlar─▒ anlayabilir. Buna kar┼č─▒l─▒k yabanc─▒ din esrarengizdir. Bu gizli bir ├Â─čretidir ├ž├╝nk├╝ ├Â─čretinin temel bilgisi kurtulu┼ču sa─člar, bu y├╝zden ├Âzel bilgiye sahip ki┼čiler aras─▒nda olmayanlar─▒n ve s─▒nanmam─▒┼člar─▒n eri┼čebilecekleri ┼čekilde b─▒rak─▒lamazlar. Gizli ├Â─čreti do─črudan mitlerin asimile edilmesini sa─člayan g├╝n├╝m├╝z├╝n mevcut bilimsel bilgisini i├žerir. Belki de daha do─čru bir s├Âylem mitlerin d├╝nyada mevcut olan bilgi hakk─▒ndaki b├╝t├╝n detaylar─▒ i├žerdi─čidir. B├Âylece elinizde gittik├že sihire yakla┼čan bir din var. Bilgi birikimi ve ayinleri zorlay─▒c─▒. M├╝min evreni istedi─če sonuca ula┼čmak i├žin zorlayabilir. Dualar─▒n kimyasal form├╝ller kadar etkili oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Onlar b├╝y├╝d├╝r.

Tabii ki bu t├╝r sihirli elementler eski d├╝nyan─▒n b├╝t├╝n dinlerinin kaynaklar─▒nda vard─▒ ve en b├╝y├╝k ilerlemelerini Babil ve M─▒s─▒rda ger├žekle┼čtirmi┼člerdi. Geli┼čen uygarl─▒k M─▒s─▒r ├Âl├╝ler kitab─▒n─▒n sihirli form├╝llerine ki┼čisel ve etik yorumlar katm─▒┼čt─▒r. Fakat al─▒┼č─▒lm─▒┼č ya┼čam bi├žiminde tedirgin edici de─či┼čikli─če ve g├╝vensizli─če e┼člik eden ruhun bireysel krizleri, kurtulu┼ču sa─člayan ilkel b├╝y├╝lerin, form├╝llerin, zorlay─▒c─▒ ayinlerin, varsay─▒lan mutlak ger├že─čin bilgisinin eksik kalan b├Âl├╝mlerini doldurmu┼čtur.

Son tipteki gizemli dine ait ilk kay─▒t Nil deltas─▒nda eski dilin konu┼čuldu─ču modern ─░skenderiye tarz─▒ bir yerde bulunan 4. yyÔÇÖda yaz─▒lm─▒┼č halka ait bir papirustur. Bu yaz─▒ M─▒s─▒r el yaz─▒s─▒yla yaz─▒lm─▒┼čt─▒r ancak dili Persler ile Helenistik Yak─▒n do─čunun ortak dili olan Aramicedir. Bir gizemli oyun olan bu yaz─▒ tanr─▒├ža AnatÔÇÖ─▒n BaalÔÇÖ─▒ ├Âl├╝m tanr─▒s─▒ MutÔÇÖun arkada┼čl─▒─č─▒ndan kurtard─▒ktan sonra yapt─▒klar─▒ kutsal evlili─či anlat─▒r. Ayr─▒ca ├╝├žl├╝ ├žiftler ve hepsinin arkas─▒nda cennetin efendisi Baal Shamain bulunmaktad─▒r. Bu dokuz tanr─▒n─▒n hepsi tek bir yerden de─čil Kenan, Babil, Asur ve eski S├╝mer topraklar─▒ndan gelmektedir. Bunlar kas─▒tl─▒ olarak, bizim yirminci y├╝zy─▒l dini vitrin gezicilerimiz aksine, yak─▒n do─ču din uzmanlar─▒ taraf─▒ndan – bir bilinmeyen ÔÇťkurucuÔÇŁ – bir araya getirilmi┼čtir. Ayr─▒ca metin M─▒s─▒r karakterlerini ┼č├Âvalyeler gibi yans─▒tmas─▒n─▒n yan─▒nda iyi kodlanm─▒┼čt─▒r. Hi├žbir M─▒s─▒r ya da Aramice katibe de┼čifre anahtar─▒ olmadan bu yaz─▒lar─▒ ├ž├Âzemez. Ayr─▒ca metin o g├╝n├╝n g├╝nl├╝k ola─čan Aramicesinde de─čil, bizim ÔÇť─░ncil d├╝zyaz─▒lar─▒n─▒nÔÇŁ k├Ât├╝ klasik ├ževirileri gibi yapay, pseudo-arkaik bi├žimdedir. Bu yaz─▒dan ├Ânce kriptogramlara sadece astroloji ve kehanetler yaz─▒l─▒rd─▒ ÔÇô ├ž├╝nk├╝ ├╝zerinlerinde bilimsel prosed├╝rlerin etkinli─či oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝l├╝rd├╝. Burada gizli bir rit├╝el ile yabanc─▒ topraklarda yabanc─▒ bir gelene─čimiz var, miti k─▒sa bir s├╝re ├Ânce bile┼čik fanztezi olarak in┼ča edildi, ayini ├žal─▒┼čmay─▒ garanti etti, tanr─▒lar─▒ kozmosun bilimsel resmine paralel olarak mevcut. Daha ├Âncede dedi─čim gibi elimizde bildi─čimiz son d├Ânem gizemli dinlerin ilki ve Gnostisizmin ilk imalar─▒ var. Gelecek sekiz y├╝z y─▒l i├žinde ┼čablon ├žok az de─či┼čecek ve sadece geli┼čecek.

Gnostisizm bu ad alt─▒nda Hristiyanl─▒ktan sadece bir ka├ž y─▒l daha eski fakat k├Âkenleri ya da en az─▒ndan materyalleri zaman i├žerisinde kayboluyor. Bu materyallerin bir k─▒sm─▒n─▒ Hristiyanl─▒k ile payla┼č─▒yor, fakat Gnostisizm ├žok daha muhafazakar, ge├žmi┼či ├žok daha fazla kullan─▒yor. Hristiyanl─▒k ge├žmi┼či sadece merkezi bir din dramas─▒ olarak kullan─▒rken, Gnostisizm bir b├╝t├╝n kozmoloji ve kozmogoniyi elinde bulunduruyor.

Gnostik inanc─▒n temel ├Â─čelerini tek tek ele al─▒p ilk ortaya ├ž─▒k─▒┼člar─▒n─▒n izini ara┼čt─▒r─▒p bulal─▒m.

T├╝r├╝mc├╝l├╝k (emanationism) M─▒s─▒rÔÇÖda y├╝ksek uygarl─▒─č─▒n ba┼člang─▒c─▒ ile birlikte ├ža─čda┼čt─▒r. ÔÇťMemphis ─░lahiyat─▒ÔÇŁ─▒ Eski Krall─▒ktan bir risaledir. Memphis M─▒s─▒rl─▒lar─▒n─▒n tanr─▒lar─▒n en ya┼čl─▒s─▒ kabul etti─či tanr─▒ PtahÔÇÖtan di┼či ve erkek d├Ârt ├žift tanr─▒ varolmu┼čtur. Ptah d├╝┼č├╝n├╝p, konu┼čmu┼č ve s├Âzleri bu tanr─▒lar─▒ yaratm─▒┼čt─▒r. Her bir tanr─▒ ya da tanr─▒├žan─▒n ÔÇťPtahÔÇÖ─▒n kalbi ve dilindenÔÇŁ ba┼čka bir varolu┼ču yoktur ve onlar olmadan yap─▒lm─▒┼č herhangi bir ┼čeyi yapmak m├╝mk├╝n de─čildir. (PtahÔÇÖ─▒n kendisi tesad├╝fen s─▒radan bir insan─▒n v├╝cudu ile de─čil, ├Âl├╝m ve ya┼čam─▒n kombinasyonunu temsilen devasa erkeklik organ─▒na sahip bir mumya olarak temsil edilmi┼čtir.) Memphis ilahiyat─▒ndan ├Ânce var olan Memphis Dokuzlusunda ayn─▒ d├Ârt ├žift yarat─▒c─▒ AtunÔÇÖdan t├╝retilmi┼čtir. Ancak bu s─▒radan bir yarat─▒l─▒┼č mitidir ve Memphis t├Ârenlerinin fevkalade filozofisiyle ortak y├Ân├╝ yoktur. T├╝r├╝mc├╝l├╝─č├╝n benzersiz fikri B├╝y├╝k Tanr─▒n─▒n sadece kendi t├╝r├╝mleri ├╝zerinden hareket etmesidir.

─░yinin ve k├Ât├╝n├╝n sava┼č─▒ ile yarad─▒l─▒┼č─▒n ba┼čtan ├ž─▒kart─▒lmas─▒ Babilli ve son d├Ânem Perslerin fikirleridir. M─▒s─▒rl─▒lar ya da erken Samiler hi├ž bir zaman d├╝nyayla ilgili ciddi bir yanl─▒┼čl─▒k oldu─čunu d├╝┼č├╝nmemi┼člerdir; fakat Mezopotamya ve sonraki Pers dinleri k├Ât├╝n├╝n g├╝c├╝ne yakalanm─▒┼čt─▒r. Bu ├Ânemli bir ayr─▒m. M─▒s─▒rl─▒lar k├Ât├╝l├╝─č├╝n fark─▒ndayd─▒ ama onu metafizik olarak bah┼četmeyip yaln─▒zca ontolojik a├ž─▒dan ├Ânemli g├Ârd├╝ler. Isis ve Osiris insan─▒ ├Âl├╝mden kurtarm─▒┼čt─▒r. Kurtar─▒c─▒lar, Saoshyant, Pers dinini ba┼č─▒bo┼č insan─▒n yarad─▒l─▒┼č─▒yla ├╝stesinden gelemedi─či g├╝nahtan kurtarm─▒┼čt─▒r. Quakerlar gibi M─▒s─▒rl─▒lar─▒n iyi olmay─▒ nispeten daha kolay buldu─čunu bildiren bir ├žok metne sahibiz. Daha do─čuda, Babilliler, ard─▒ndan Persler ve onlardan sonra s├╝r├╝lm├╝┼č ─░braniler ve sonra Hristiyanlar─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču bunu ger├žekten zor bulmu┼č gibi g├Âr├╝n├╝yor.

Gnostikler daha da ileri gitmi┼čtir. Her ne kadar Pers dininde ┼čeytan ba─č─▒ms─▒z bir i┼člev ├╝stlense de, yarad─▒l─▒┼č─▒n, insan─▒n k├Ât├╝ oldu─čuna dair bir s├Âylem yoktur. D├╝nyan─▒n i├žsel k├Ât├╝l├╝─č├╝n├╝ ifade eden bu fikir, Gnostik k├╝lt├╝rlerin ay─▒rt edici ve kendine ├Âzg├╝ g├Âr├╝┼č├╝d├╝r.

Perslerden evren kavram─▒n─▒n, varolu┼čun kendisinde karanl─▒─ča kar┼č─▒ ayd─▒nl─▒─č─▒n m├╝cadelesini i├žeren ahlaki bir sava┼č oldu─ču d├╝┼č├╝ncesi gelmi┼čtir. Biz Yeni Ahitten ve ├ľl├╝ Deniz Par┼čomenlerinin Yahudi katiplerinden bu dile a┼činay─▒z. Bununla birlikte Gnostisizmin i├žinde y├╝zy─▒llar boyunca Bat─▒ d├╝┼č├╝ncesinde ├že┼čitli ┼čekillerde hayatta kalabilmek i├žin ─▒┼č─▒─č─▒n b├╝t├╝n fizik ve metafizi─či bulunmaktad─▒r.

M─▒s─▒r ├ľl├╝ler Kitab─▒ÔÇÖn─▒n reprod├╝ksiyonlar─▒n─▒n i├žinden bir resim g├Âren herhangi biri Ruhlar─▒n Tehlikesi olarak bilinen kavrama a┼činad─▒r. Bu kavram ├Âl├╝m├╝n ard─▒ndan ruhun alt d├╝nyan─▒n soru┼čturma yapan ki┼čilerinin ├Ân├╝nden ge├žmeden ├Ânce kurtar─▒lmas─▒ i├žin uygun dua ya da her tanr─▒n─▒n ismiyle birlikte gizli isimlerini bilmesi gerekti─či d├╝┼č├╝ncesidir. Perslerin zaman─▒nda M─▒s─▒rda OsirisÔÇÖin Dokuzlusu┬á ├Âl├╝m├╝n orijinal yarg─▒├žlar─▒n─▒n yerini almaya geldi, fakat talihsiz ruh binlerce k├╝├ž├╝k tanr─▒dan ya da ┼čeytan taraf─▒ndan ufak bir soru┼čturmaya maruz kalmak zorunda kald─▒. Gnostisizm cenneti ├ževreleyen kozmik g├╝├žler ile ruhun bu sorgucular─▒n─▒ e┼čitledi. Ruhun alt d├╝nyada ilerlemesi, al├žalm─▒┼č ama art─▒k y├╝kselen kurtar─▒c─▒, en y├╝ksek g├Âk tabakas─▒na ve b├╝t├╝n yarat─▒m─▒n ve yarat─▒c─▒lar─▒n i├žinden ├ž─▒kt─▒─č─▒ bilinmeyen bir tanr─▒yla birle┼čmenin saadeti ile ruhun y├╝kseli┼či olarak de─či┼čti. Fakat M─▒s─▒r alt d├╝nyas─▒nda bu y├╝kseli┼če ula┼čman─▒n sihirli s├╝reci aynen kald─▒. Gnostik ruh kurtar─▒ld─▒ ├ž├╝nk├╝ o cennetin s─▒rlar─▒n─▒ biliyordu ve do─čru cevaplar─▒ verebiliyordu.

M─▒s─▒rÔÇÖda Memphis DokuzlusuÔÇÖnda gezegenler, g├╝ne┼č ve ay ├žok ge├ž d├Ânemlere kadar e┼čit de─čildi. Fakat BabilÔÇÖde benzer hiyerar┼čiler erken tarihlerde tespit edilmi┼čtir. Babil astrolojisi Perslerden hemen ├Ânce ve Pers d├Âneminde tam geli┼čimine ula┼čt─▒─č─▒nda bu (tabiri caizse) g├╝ne┼č-sistemi dini b├╝t├╝n Yak─▒n Do─ču boyunca yay─▒ld─▒ ve sonunda sadece Yunanl─▒lar ile Romal─▒lar─▒ de─čil, Keltler ile Cermenleri de etkiledi.

─░┼čtar ya da Anahit ya da Isis, kurtar─▒c─▒ tanr─▒lar─▒n ini┼či g├╝ne┼č sisteminin i├žine yap─▒lan ulusal kahramanlar─▒n an─▒tlar─▒ndan daha eskidir, fakat iki kavram bir araya geldi─činde kozmosun m├╝thi┼č bir draman─▒n tiyatrosu haline gelmesi ka├ž─▒n─▒lmazd─▒r. Evrenin┬á bu yarad─▒l─▒┼č d├╝┼č├╝ncesi k├╝├ž├╝msenmek i├žin de─čildi. Bir bu├žuk milenyum sonra William Blake i├žin hala anlaml─▒yd─▒.

Di─čer elementler ÔÇô y─▒lana tapma, erotik mistisizm ve rit├╝el, mistik evlilik, ├Âld├╝r├╝len kurtar─▒c─▒ tanr─▒ ÔÇô b├╝t├╝n bu fikirler s─▒k├ža belirtildi─či gibi neredeyse evrenseldir ve ├žo─ču durumda Yak─▒n Do─čuya ├Ânemli n├╝fuslar─▒n geli┼činin ├Ânc├╝s├╝ olmu┼čtur. Bunlar Cilal─▒ ta┼č devrine hatta daha erken d├Ânemlere aittir. Yani pek ├žok Gnostik mezhebin g├╝├žl├╝ anaerkil ya da en az─▒ndan ataerkil kar┼č─▒t─▒ vurgular─▒n─▒n sebebi de budur.

Homerosun ve Yunan oyun yazarlar─▒n─▒n tanr─▒lar─▒ ve onlardan daha az bir ┼čekilde M─▒s─▒r ve BabilÔÇÖin kraliyet gelenekleri insan─▒ i├žermeden kendi yollar─▒nda devam etmi┼čtir. Gnostisizm H─▒ristiyanl─▒k, Musevilik ve Zerd├╝┼čtl├╝k ile insana odaklanan, tap─▒nan kimsenin temel rol├╝ oynad─▒─č─▒ yarat─▒c─▒ ve kurtar─▒c─▒ bir drama konseptini payla┼č─▒r. Kurtulu┼čun eksiksiz dramalar─▒, ger├žek oyunlar─▒, Antik Yak─▒n Do─ču boyunca yayg─▒nd─▒r. Memphis ─░lahiyat─▒ asl─▒nda bir oyundur, UgaritÔÇÖin belli ba┼čl─▒ el yazmalar─▒ da, daha ├Ânce de bahsetti─čim Aramice papir├╝s de, G─▒lgam─▒┼č Destan─▒n─▒n bir formu ve ─░┼čtarÔÇÖ─▒n ├ž├Âk├╝┼č├╝ de bir oyundur. Bu dramatik formun kutsal emanetleri ne┼čideler ne┼čidesi, Eyyub ve Ester kitaplar─▒nda mevcuttur. Bu antik drama g├Âsterileri tasvir ettikleri mitleri ko┼čulland─▒rm─▒┼č ve di─čer taraftan yeni dramatik mitler miti bir edebiyat ├žer├ževesine alm─▒┼č ve sonunda ─░saÔÇÖn─▒n ├žilesi ile dramay─▒ bir sanat eseri olarak sunmu┼čtur. Bu ShakespeareÔÇÖin trajedilerinde ├Âzellikle b├╝y├╝l├╝ gizemli dinin k─▒l─▒k de─či┼čtirmi┼č rit├╝ellerini i├žeren ÔÇťF─▒rt─▒naÔÇŁda garip fikirleri olan adamlar─▒n bulamad─▒klar─▒ ┼čeyler i├žin de─čildir. Gnostisizmin belgelerinde dramatik b├Âl├╝mler ├Âzellikle ÔÇťActs of JohnÔÇŁ daki ├╝nl├╝ dans ve zikirde mevcuttur. Antik rit├╝el dramalar b├╝y├╝k imparatorluklardan ├Ânce sosyaldi ÔÇô objektif ger├žeklik, topraklar─▒n verimlili─či ve y─▒l d├Ân├╝mleriyle ilgileniyorlard─▒. Memphis ya da TebÔÇÖde b├╝y├╝k bir kraliyet oyunununda, Firavun Tanr─▒ olarak canland─▒r─▒l─▒rd─▒, fakat sadece M─▒s─▒r toplumuyla ilgili ├žal─▒┼č─▒rd─▒, ulusal t├Ârenler gelini olarak M─▒s─▒r topra─č─▒n─▒ kucaklard─▒. Gnostisizm kozkmik bir dram─▒ konu edindi. Tanr─▒n─▒n insan ┼čekline girmi┼č hala olarak Simon Magus, LevantÔÇÖta s─▒radan bir adam gibi gezer ve onun e┼či, mistik Helen kelimenin tam anlam─▒yla genelevden ├ž─▒km─▒┼č bir k─▒zd─▒. Gnostik kurtar─▒c─▒lar d├╝zenli toplumun yapt─▒r─▒mlar─▒ olmadan bireysel g├╝nahkarlar─▒ kurtarmak i├žin ba─č─▒ms─▒z ├žal─▒┼čanlard─▒.

Gnostisizmin mitolojik k├Âkenleri ve gelenekleri konusunda uzun bir vakit ge├žirmemin sebebi Gnostisizmin modern zamanlara bu ayin ve doktrinler ile birlikte uzanmasayd─▒. Tap─▒nak├ž─▒lar─▒n gizemli tanr─▒s─▒ ya da cad─▒lar─▒n erotik t├Ârenleri ya da G├╝l-Ha├žl─▒lar ve Masonlar─▒n t├Ârenleri hepsi Gnostisizm ile ba┼člayan ├Âzel bir ayk─▒r─▒l─▒kt─▒r. ─░yi ya da k├Ât├╝, Gnostikler ok├╝ltizm dedi─čimiz ┼čeyin kurucular─▒ndand─▒r.

Ok├╝ltizm her zaman bir az─▒nl─▒k dinidir. Bir imparatorluk dini olmak i├žin ve yeterince uzun s├╝re var olmak i├žin art─▒k gizli olmayacak ve sosyal bir yap─▒ya kavu┼čacakt─▒r.

Baz─▒ ele┼čtirmenler Gnostisizmi, Hristiyanl─▒ktan ├Ânceki y─▒llarda Yak─▒n Do─ču boyunca yay─▒lm─▒┼č bir t├╝r uluslararas─▒ gizli din olarak g├Ârm├╝┼čt├╝r. Yunan, Fars, Babil ve M─▒s─▒r etkenlerini, basitle┼čtirilmi┼č Neo-Platonculuk ve Stoac─▒l─▒kÔÇÖa olan borcunu vurgulam─▒┼člar ve Yahudilik ile Hristiyanl─▒k olu┼čumundan uzakla┼čt─▒rmaya ├žal─▒┼čm─▒┼člard─▒r. Bence bu tart─▒┼čmaya a├ž─▒k bir sorudur. Hi├ž ┼č├╝phe yok ki b├╝t├╝n bu t├╝r bile┼čik k├╝ltler Yak─▒n Do─čuÔÇÖdan yay─▒lm─▒┼čt─▒r, ama asl─▒nda biz bunu Gnostisizmiden ├ž─▒kart─▒yoruz, di─čer yoldan de─čil. Bunu ispatlamak i├žin ├žok az bilgimiz var.┬á Deltadaki Aramice papir├╝s gibi ├žok az d├Âk├╝man mevcut, fakat bunlar basitle┼čtirilmi┼č Neo-Plantonculu─ču, sihiri, Hermetisizmi – Gnostisizm d─▒┼č─▒ndaki her┼čeyi ÔÇô i├žeren sentezlenmi┼č gizemli dinler. Kesin bir varl─▒k olarak Gnostisizm Simon Magus, Menander ve Saturninum ile g├Âr├╝n├╝rken, Yahudi ve Hristiyan ba─člamda tamamen yer al─▒r. Asl─▒nda Yahudi heterodoksi taraf─▒ndan Hristiyanl─▒─č─▒n geli┼čmedi─či y─▒llarda olu┼čmu┼čtur. Gnostisizm bir├žok antik fikri sonraki heretikler ve ok├╝ltistlere aktarm─▒┼č, fakat Yahudi ekstantrik spek├╝lasyonlar─▒ taraf─▒ndan de─či┼čtirilmi┼č olarak alm─▒┼čt─▒r. Gnostik sistemlerdeki bir ├žok element ├žo─čuYahudi apokrifa ve taklit yaz─▒lar─▒nda bulunabilir.

Mesela, ben Kabalizm’den Yahudi Gnostisizmi olarak bahsettim. Bu az ├žok do─čru ama Kutsal Kitaptaki (Apokrika kitaplar─▒ de─čil) kurgularda ge├žen, halihaz─▒rda tamamlanm─▒┼č bir Yahudi akdi ile ├ža─čda┼č gnostik inan├ž temellerinden haberdar─▒z. ─░lk Emir, Zohar’─▒n Ayn Soph’u, bunlar─▒n hepsi Baruch’ta Priapus olarak ge├žer. O, Elohim ve O’na e┼člik eden Aden Bah├žesi’ni yaratt─▒ ve onlar da s─▒ras─▒yla 24 mele─či, kad─▒n ve erkek ├žiftlerini, d├╝nyay─▒ ve Adem ile Havva’n─▒n yarat─▒c─▒s─▒n─▒ yaratt─▒lar. Elohim, yarad─▒l─▒┼č─▒n zirvesine t─▒rmanan ve Priapus ile birle┼čen tanr─▒ oldu─čuna inan─▒yordu. Aden geride kald─▒, k─▒skan├žl─▒─ča ba┼člad─▒ ve d├╝nyaya g├╝nah, ├Âl├╝m├╝ getirdi. Bunu takiben, Elohim,┬á Musa, Herakles ve ─░sa’ya, erkekleri Elohim’in ke┼čfetti─či yol ile Priapus’a ula┼čt─▒rmas─▒ i├žin mele─či Baruch arac─▒l─▒─č─▒ ile vahiy g├Ânderdi. Erkekler yaln─▒z de─čil, e┼čleriyle birle┼čerek t─▒rman─▒yorlar. D├╝nyadaki ge├žici k├Ât├╝l├╝─č├╝n kayna─č─▒, Elohim’in kar─▒s─▒n─▒ terkinin ve bo┼čanma ile zinan─▒n sonu├žlar─▒d─▒r. Herakles ve Musa ba┼čar─▒s─▒z oldular fakat ─░sa Hristiyanl─▒─č─▒n esaslar─▒n─▒ ├Â─črenmeyi, esaretten kurtulmay─▒ ve Tanr─▒’ya ula┼čmay─▒ ba┼čard─▒. Neredeyiz? Gnostisizm Hrisitiyan Kabalas─▒ m─▒? ─░sa’n─▒n ismi d─▒┼č─▒nda hepimiz tamamen Yahudi d├╝nyas─▒nday─▒z. Bunlar Zohar’─▒n ve Hasidim’in gizemleridir. Cinsel eylemler, t├╝m varolu┼čun temelidir ve bu d├╝┼č k─▒r─▒kl─▒─č─▒ ya da ihanet veya t├╝m g├╝nahlar─▒n k├Ât├╝l├╝─če kullan─▒lmas─▒d─▒r. 2 ├Âzg├╝n bireyin ili┼čkisi sadece evrenin olu┼čumunun yans─▒mas─▒ de─čildir fakat makrokozmos ve mikrokozmos birbirini etkiler. Bu Kabbalizm, fakat Gnostisizm mi? Tabi ki Gnostisizm’in pek ├žok ay─▒rt edici ├Âzelli─činden yoksundur. I┼č─▒k metafizi─či, ruhani tehlikeler, g├╝nah─▒n dinsel konumu, maddenin degismez do─čas─▒, en ├Ânemlisi, topluluk uyelerini gerceklige y├Âneltebilecek gizemli ve sakl─▒ bilgiyi iletmeyi d├╝┼č├╝nmemesi. Binaenaleyh, Yahudi apokaliptik, eskatolojik ve kozmolojik kurgu gibi bir tak─▒m kurgular─▒n oldu─ču Filistin gibi dinlerin birbiriyleriyle kar─▒┼čt─▒─č─▒ ve h─▒ristiyanl─▒─č─▒n y├╝kseldi─či bir yerde Gnostizm ortaya ├ž─▒kt─▒.

Gnostisizm hakk─▒nda bunun gibi, g├╝n├╝m├╝ze ula┼čan belgelerde g├╝n y├╝z├╝ne ├ž─▒kar─▒lanlar George R.S. Mead d├╝zenlemesi i├žin gereksizdir. Antolojisini toparlay─▒p yorumlamas─▒ndan ├Ânce ara┼čt─▒rma ve yeni ke┼čiflerle alt─▒ sene ge├žti. ├ľl├╝ deniz par┼č├Âmenlerinden, heretik Judaism’e ba─čl─▒ bir mezhebe dair bir anla┼čmadan yak─▒n zamanlarda haberdar olduk ve bu par┼č├Âmenlerde Gnostisizmi geli┼čtirmek i├žin farkl─▒ fikirler saptayabiliriz. 1955’e kadar Berlin Papyrus, Mead’s Akhmin Codex, t├╝m├╝yle kritik say─▒lar─▒yla bas─▒lmad─▒, Mead’s say─▒s─▒ ise hala ses getiriyor. 1945 senesinde Yukar─▒ M─▒s─▒r’da Nag-Hammadi’de Gnostik kitaplardan olu┼čan koca bir k├╝t├╝phane ke┼čfedildi, 13 cilt, 48 tez, 700den fazla sayfa. Ne yaz─▒k ki, ekonomik ve politik dengesizlikler bunlar─▒n ├žo─čunu kamudan saklad─▒. ┼×imdiye kadar, Gnostic kitaplar sadece Akhmin of Codex, Gospel of Truth ve Gospel od Thomas’─▒ kaps─▒yor gibi g├Âr├╝nd├╝. Fakat biliyoruz ki di─čerler ba┼čtan sona Jean Doresse serisidir. Gnostisizm hakk─▒ndaki bilgilerimiz derinle┼čti ve zenginle┼čti fakat Mead yazd─▒─č─▒ndan beri hi├ž k├Âkl├╝ bir de─či┼čime u─čramad─▒.

Faith Forgetten par├žalar─▒ durulu─čun ba┼čyap─▒t─▒d─▒r veya berrak oldu─ču kadar inan─▒lmaz karma┼č─▒k, zor ve mu─člak bir konuyu yorumluyor olabilir. Bir zamanlar, k─▒sa bir s├╝re Mead’in Gnostiklere olan sempatisi onu biraz hassasla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒ fakat o asla bu sempatinin objektifli─čine zarar vermesine m├╝saade etmedi. Alt─▒ y─▒ldan sonra hala Gnostisizm’in temellerinin en iyi rehberiydi.

Ortodokslu─čun evrimine Gnositizmin etkileri ├╝zerine MeadÔÇÖden ├Â─črendiklerimize bir ka├ž ┼čey eklememiz faydal─▒ olabilir. Sinoptik ─░ncillerde enkarnasyon┬á tarihi dramalarda bir doruk noktas─▒d─▒r. Paul ve biraz daha az seviyede Romal─▒lar─▒n MektubuÔÇÖnun yazar─▒ John s├╝rekli olarak Gnostik terimleri kendilerine g├Âre yorumlayarak enkarnasyonu kozmik dramalarda doruk noktas─▒na ta┼č─▒m─▒┼čt─▒r. Gnostik melek bilimi, DionysiusÔÇÖun Pseudo-AreopagiteÔÇÖsiyle birlikte cennetin b├╝t├╝n Katolik ve pop├╝ler mitolojik yap─▒s─▒n─▒ etkilemi┼čtir. Gnostik kozmolojinin izleri DanteÔÇÖnin her yerinde bulunmaktad─▒r. Gnostiklerin Perslerden etkilendikleri ├Âzel hafif fizik ve metafizik b├╝t├╝n Skolastik felsefeyi etkilemi┼č ve St. BonaventuraÔÇÖda doru─čuna ula┼čm─▒┼čt─▒r. Jakob BoehmeÔÇÖde Gnostik teorinin y├╝kselmesi (ve modern fizi─čin temel varsay─▒mlar─▒ alt─▒nda hala var olmad─▒─č─▒n─▒ kim s├Âyleyebilir?) ile birlikte tekrar ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

Gnostiszm pop├╝lerli─čini yitirip yerini Mani dini alm─▒┼čt─▒r. Mani dininden de Paulus├žuluk, Bogomilizm ve onlardan da Rus sapk─▒nl─▒klar─▒ ve ├╝nl├╝ Albigeois Ha├žl─▒ seferi katarisi gelmi┼čtir. Takip etmenin imkans─▒z oldu─ču ┼čekillerde, Gnostisizm mitolojisi hayatta kalm─▒┼čt─▒r ve yer alt─▒nda 17. y├╝zy─▒lda ok├╝ltizmin yeniden canlanmas─▒yla birlikte ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

Velhas─▒l, Gnostisizm ilk H─▒ristiyan ├ža─člar─▒n─▒n Gnostisizm ilk Hristiyan ├ža─člar─▒n─▒n Gnostik al─▒┼čt─▒rmalar─▒ i├žin ne yapt─▒? Klise g├╝├žs├╝z oldu─ču m├╝ddet├že ayr─▒l─▒klara raz─▒ gelmek zorunda kald─▒. Baz─▒lar─▒ do─ču┼čtam heterodoks gibi g├Âr├╝n├╝yordu. Bu, belirli ki┼čiliktekiler┼čn Eski Ahdin resmi tanr─▒s─▒na ve kilisenin ger├žekten ┼čeytan oldu─čuna inanmas─▒ i├žin muhte┼čem bir teselliydi. Bu kula─ča gelebilece─či kadar sa├žma, u├žar─▒ de─čil, Tro├žkistler’in bulundu─ču ├ževrelerce medeniyet i├žin muhte┼čem bir ┼čeydi. Klise ataerkil ve otoriter oldu─čundan dolay─▒, Gnostisizm anaerkil ve liberter e─čilimlere, bunlar─▒n bast─▒r─▒ld─▒─č─▒ ya da serbest b─▒rak─▒ld─▒─č─▒ t├╝m toplumlarda d─▒┼čavurum imkan─▒ verdi.

Bunun da ├Âtesinde, Gnostiklerin zihinlerindeki evrenin foto─čraf─▒ olarak┬ázemine yans─▒tt─▒klar─▒ kendilerinin derinlemesine cehaletidir. Bu mitolojik bir tan─▒mlamad─▒r, adeta tasarlanm─▒┼č bir yap─▒y─▒ i┼čleten g├╝├žlerden biri ve insano─člunun ki┼čisel devrimidir. Bu, di─čer inan├ž sistemlerine g├Âre daha yak─▒n, imkanl─▒d─▒r m├╝mk├╝nd├╝r ├ž├╝nk├╝ di─čerlerinin t├╝m├╝ en uyduruk, en d├╝zmece ve Jung’─▒n tan─▒mlad─▒─č─▒ Kolektif ┼×uursuzlu─čun kurumla┼čm─▒┼č bir panaromas─▒d─▒r. Bu Gnostik sapk─▒nl─▒k bir ├že┼čit toplumsal terepatik r├╝yad─▒r. (Bu kavram Jung’un i┼čaret etti─či gibi hi├ž bir gizemli ruhani durumun insanlarla payla┼čm─▒n─▒ gerektirmez. Bu, kolektif bir resimdir ├ž├╝nk├╝ herkes ├žo─čunlukla ayn─▒ yollarla cevap verir ├ž├╝nk├╝ hepsi ayn─▒ psikolojik inayete sahiptir.

Evren ├╝zerinde olmasa bile sembollerin g├╝d├╝mlemesiyle kendi zihnimizde yap─▒land─▒rabilirdik. Gnostisizm esasen hayat─▒n, insan─▒n, tanr─▒n─▒n ve ahlak─▒n b├╝y├╝l├╝ bir teorisidir. Ruh-madde, iyi-┼čeytani, tanr─▒-yarad─▒lan, s─▒n─▒rs─▒z g├╝├ž-├Âzg├╝rl├╝k, Hristiyanl─▒kla ortaya ├ž─▒kan ikilemlerdir. Gnostisizm insan─▒n ve evrenin birbirlerini etkiledi─čine dair yaz─▒┼čmalar─▒n b├╝y├╝l├╝ ├Â─čretisiyle sorunu ├ž├Âzmek i├žin at─▒l─▒mda bulunmu┼čtur. Asl─▒nda bilim tarihinde oldu─ču kadar inan├ž tarihinin de de bir a┼čamas─▒d─▒r. Bu zorlu bir a┼čama fakat hala etkile┼čimde olduklar─▒ halde sadece Teosofist de─čiller fakat Heisenberg’in Belirsizlik ─░lkesinin onkolojik bir bulu┼č olmas─▒ndan ziyade matematiksel bir ifade oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rler. Simya, Gnostisizm vas─▒tas─▒yla ve buna ra─čmen mikro ve makro kozmosun benzer g├╝d├╝mlemesiyle zenginlik ve affedilmeyi elde etmek amac─▒yla bir giri┼čimdir. Ama Alfred North Whitehead felsefesi de ayn─▒ ilke ├╝zerine kurulmu┼čtur. Gnostisizmden g├╝ne┼č sistemi hakk─▒nda hi├ž bir ┼čey ├Â─črenemezsen, d├╝nyadaki iyilik ve k├Ât├╝l├╝─če dair bir par├ža ve kendimiz hakk─▒nda olduk├ža fazla ┼čey ├Â─črenebiliriz.

Ba┼čka bir yerde dedi─čim gibi G.R.S Mead, A.E. Waite ile son y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒n─▒n ok├╝lt mezheplerinden ve hareketlerinden yuvarlanarak gelen tek ger├žek alimlerin ayr─▒m─▒n─▒ payla┼č─▒yor. Bizim Gnostisizim anlay─▒┼č─▒mzda ona sadece antolojisini de─čil, ayn─▒ zamanda Gnostik risale, Pistis SophiaÔÇÖn─▒n bask─▒s─▒n─▒ da bor├žluyuz. Ona ayn─▒ zamanda ─░ngilizce Hermetik edebiyat─▒n tek okunabilir ├ževirisi olan Thrice-Greatest HermesÔÇÖi de bor├žluyuz. Ona toplam borcumuz i├žin hesapla┼čmay─▒ ertelememiz gerekir. G├╝n├╝m├╝z i├žin yeterli, altm─▒┼č y─▒l sonra da o Gnostisizm i├žin en g├╝venilir k─▒lavuz olmaya devam ediyor.

KENNETH REXROTH | 1960

├ževiri: flagg / etilen
d.not: elimize ge├žince tan─▒taca─č─▒m─▒z┬ásiber gnosis i├žin ├ževrilmi┼čtir.