Etiket: alışveriş

diderot etkisi

Neden saklamadım onu sanki? O bana alışmıştı, ben de ona… Vücudumu sıkmadan bütün kıvrımlarını sarıyordu; göz okşayıcı ve yakışıklıydım. Diğeri kaskatı ve kolalı, beni hantal gösteriyor. Oysa berikinin teveccühü her ihtiyacı karşılamaya hazırdı – malum, fukaralık hep vazifeşinastır. Bir kitap tozlanmayagörsün, silmek için eteklerinden biri hazır ve nazırdı. Koyulaşan mürekkep, tüy kalemimden akmayı reddetse, yan tarafını uzatıverirdi. Üzerindeki uzun siyah çizgilerden belli olurdu bana sunduğu hizmetler. Bu uzun çizgiler littérateur’ü, yazarı, çalışan adamı ele verirdi. Oysa şimdi işe yaramaz bir zengin havası geldi üzerime. Kimse kim olduğumu bilmiyor.

Onun içindeyken, ne bir uşağın sakarlığından korkardım ne de kendi sakarlığımdan; ne alev alacak diye endişelenirdim, ne de üstüne su dökülecek diye… Eski sabahlığımın mutlak efendisiydim. Yenisinin kölesi oldum.

Altın postun başında nöbet tutan ejderha tasalanmamıştır benim kadar. Endişe sarıyor dört yanımı.

Genç bir kızın nazına, merhametine teslim olmuş karasevdalı ihtiyar, sabahtan akşama sızlanır durur, “nerede benim o iyi, o eski kâhyam” diye. “Onu bu kız yüzünden kovduğum gün hangi şeytana uydum kim bilir!” Sonra da ağlar, iç çeker.

Ağlamıyorum, iç çekmiyorum, ama içimden sürekli şöyle diyorum: Alelade kumaşı allayıp pullayıp ona fiyat biçme sanatını icat edene lanet olsun. Saygı ve hayranlık duyduğum şu kıymetli giysiye lanet olsun. Nerede benim o eski, alelade kumaştan, mütevazı, rahat çaputum?

Dostlarım, eski dostlarınızı muhafaza ediniz. Dostlarım, varsıllığın size dokunmasından sakınınız. Benim durumum size ibret olsun. Yoksulluğun kendine has özgürlükleri vardır, zenginliğin de mahzurları.

Ey Diogenes! Tilmizini Aristippos’un şatafatlı harmaniyesi içinde görseydin kim bilir nasıl gülerdin! Ey Aristippos, bu şatafatlı harmaniye için az alçaklık yapılmadı. Senin mülayim, dalkavukça, kadınsı yaşamınla, çaput giyen kiniğin hür ve katı yaşamı arasında nasıl da fark var. İçindeyken dünyamın efendisi olduğum fıçıyı, bir zorbaya kulluk etmek için bıraktım ardımda.

Fakat hepsi bu değil dostlarım. Lüksün tahribatına, sürekli artan bir lüksün neticelerine kulak verin.

Eski sabahlığım, etrafımdaki diğer döküntülerle ahenk içindeydi. Bir hasır sandalye; bir tahta masa; bir Bergamo halısı; birkaç kitabı taşıyan bir kalas; köşelerinden duvar halısının üzerine tutturulmuş, çerçevesiz, isli birkaç gravür; bu gravürlerin arasında havaya kalkmış birkaç sıva parçası, sabahlığımla birlikte en ahenkli fukaralığı meydana getiriyordu.

Her şeyin ahengi bozuldu şimdi. Uyum yok artık, birlik yok, güzellik yok.

Diderot – fransız aydınlanmacı filozof. üstteki yazı kendisinin “Eski Sabahlığımdan Ayrılmanın Pişmanlıkları: Ya da Paradan Daha Ziyade Beğenisi Olanlar İçin Bir Uyarı” adlı makalesinden alıntı. Bu yazı kendisinin adıyla anılan ve literatüre giren “Diderot Etkisi” teriminin de sebebi. Özetle kendisinin yeni bir sabahlık aldıktan sonra diğer bütün eşyaların anlamını yitirdiğini ve kendisini nasıl bir mutsuzluğa süreklediğini anlatıyor. Etkisi de satın aldığımız herhangi bir eşyanın başka yeni eşyaları satın almamızı tetiklediğini ve bir spiral etkisi yarattığını söylüyor. Sonunda yine tatmin olmadığınız gerçeği de söz konusu. Bir sonraki alışverişiniz öncesinde kendisini hatırlamanız dileğiyle.

küresel umursamazlık

içinde bulunduğumuz ve bir alternatifi olmadığı düşünüldüğü için mükemmel olduğuna inandığımız sistem bir durup düşünüldüğünde gerçekten kendi dinamikleri ve değerlendirme kriterleri içerisinde oldukça başarılı bir şekilde var olmaya devam ediyor. sistem o kadar başarılı ki kendi yarattığı krizler üzerinden kendine yeni pazarlama araçları yaratıp krizini dahi satabiliyor. yıllardır bir şekilde özellikle bazı şirketlerin önderliğinde anlatılan küresel ısınma masalı sonrasında oluşturulan ortamda “yeşil” olduğu için satılan ürünleri daha pahalıya satıp daha çok kar elde eden şirketlerin sesi de artık kesilir oldu – en azından eskisi kadar “yeşil” ürünleri satamadıkları için pazarlama faaliyeti yapmıyorlar.

hal böyle olunca da her şeyin aslında yolunda gittiği düşüncesi ile birlikte “kocaman” dünyanın sanki sınırsız olduğu ve kaynakların hiçbir zaman tükenmeyeceği illüzyonu ile yaşamaya devam ediyoruz. ara sıra gelen sıcak hava dalgaları ya da ani su baskınları ve seller, twitter’da 10-15 dakika trending topic olmak ve popüler instagram fotoğrafları içerisine girmekten başka bir etki yaratmıyor. üstteki grafik ise bu durum için sadece bir hatırlatma. 1880 yılından bugüne 20. yüzyıl ortalama sıcaklarına göre son yıllardaki sıcaklık farkını ortaya koyuyor. koyu kırmızı olanlar ise 20. yüzyılın en sıcak 10 yılı. bu sıcak havaların etkilerini, buzulların erimesinin sonuçlarını daha önce defalarca paylaşmıştık ki umrunuzda olmadığını da biliyoruz.

bu tarz çevre problemleri için çözüm artık bir kaç watt elektrik tasarrufu yapmak, daha az plastik kullanmak ya da petrol boru hatlarını engellemekten geçmiyor; bunların bütün altyapıyı dondurma çağrılarından bir farkı yok. bugün modası geçmiş olan şey bizim endüstriyelleşmiş olan yaşam tarzımız. endüstriyel sistemin bütün yapısına bozacak bir kültürel devrim yaşamadığımız sürece bu dünya üzerinde işimizin bittiğinin farkına varmamız gerekiyor. problem insanlığın araçları değil, insanlığın ruhu – ve bu ruh değişmediği sürece kendi sonumuzu hazırlamaya devam ediyor olacağız.

yıkımın mevcut hızıyla devam ettiğimizde, önümüzdeki birkaç yüzyıl içerisinde yaşayan türlerin yaklaşık dörtte üçü yok olmuş olacak. şimdi pek çok markanın avantajlı kampanya ve indirimleriyle size alışverişlerinizde ayrıcalıklar sunacak festivallerde alışveriş zevkinizi taçlandırmaya devam edebilirsiniz. alternatifiniz ise 19 aralıkta gerçekleşecek “the billion people march”.