Sade ve Masoch’un Dili

“Pek idealist… demek ki vah┼či.ÔÇŁ
Dostoyevski, Hakaret G├Âren ve Yaralanan

Edebiyat nas─▒l kullan─▒l─▒r? Sade ile Masoch’un adlar─▒ iki temel sapk─▒nl─▒─č─▒ i┼čaretlemek ├╝zere kullan─▒ld─▒lar; ve sanki edebiyat─▒n etkilili─činin ├Ânde gelen ├Ârnekleriydiler. Hastal─▒klara bazan tipik hastalar─▒n ad─▒n─▒n verildi─či olur, ama ├žo─čunlukla bir hastal─▒─ča verilen ad doktorunkidir (Roger Hastal─▒─č─▒, Parkinson Hastal─▒─č─▒ vesaire). Adland─▒rman─▒n ard─▒nda yatan ilkeleri daha yak─▒ndan incelemek laz─▒m. Doktor hastal─▒─č─▒ icat eden biri de─čildir; daha ├Ânceden biraraya grupland─▒r─▒lm─▒┼č semptomlar─▒ birbirinden ay─▒r─▒r ve daha ├Ânceden ayr─▒lm─▒┼č olanlar─▒ birbirlerine ba─člar. K─▒saca s├Âylersek, derinli─čine oriinal bir klinik portre koyar ortaya. ├ľyleyse t─▒p tarihine en az iki bak─▒mdan yakla┼č─▒labilir. Birincisi hastal─▒klar─▒n tarihidir: ortadan kaybolabilirler, seyrekle┼čirler, yeniden ortaya ├ž─▒kabilirler ya da toplumun haline ve tedavi metodlar─▒n─▒n geli┼čmesine ba─čl─▒ olarak bi├žimlerini de─či┼čtirebilirler. Bu tarihle i├ži├že ge├žmi┼č bir halde semptomatolojinin de tarihi vard─▒r –bu da tedavideki ya da hastal─▒klar─▒n do─čas─▒ndaki de─či┼čiklikleri k├óh ├Ânceler, k├óh takip eder; semptomlar adland─▒r─▒l─▒r, yeniden adland─▒r─▒l─▒r ve ├že┼čitli bi├žimlerde yeniden grupland─▒r─▒l─▒rlar. B├Âyle bir bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ndan ilerleme genel olarak gittik├že artan bir ├Âzg├╝ll├╝─če do─čru e─čilimdir ve semptomatolojideki bir incelmeyi i┼čaretler. (Bu y├╝zden veba ve c├╝zzam─▒n eskiden daha yayg─▒n olmalar─▒n─▒n nedeni sadece tarihsel ve toplumsal nedenlerden dolay─▒ de─čildir, bu ba┼čl─▒klar alt─▒nda ┼čimdilerde art─▒k ayr─▒ ayr─▒ tasnif edilmi┼č hastal─▒k tipleri beraberce grupland─▒r─▒ld─▒─č─▒ i├žindir) B├╝y├╝k klinik├žiler en b├╝y├╝k doktorlard─▒r: bir doktor bir hastal─▒─ča ad─▒n─▒ verdi─činde bu ├žok b├╝y├╝k bir dilbilimsel ve g├Âstergebilimsel ad─▒md─▒r –├ž├╝nk├╝ ├Âzel bir ad belli bir g├Âstergeler grubuna ba─članm─▒┼čt─▒r, yani ├Âzel bir ad g├Âstergeleri do─črudan i┼čaretlemeye ba┼člam─▒┼čt─▒r.

├ľyleyse Sade ile Masoch’u b├╝y├╝k klinik├žiler aras─▒na m─▒ kataca─č─▒z? Sadizmle mazo┼čizmi vebayla, c├╝zzamla ve Parkinson Hastal─▒─č─▒yla ayn─▒ d├╝zlemde ele almak zordur; hastal─▒k kelimesi a├ž─▒kt─▒r ki burada uygun d├╝┼čmez. Yine de Sade ile Masoch g├Âr├╝lmedik semptomlar ve g├Âstergeler d├╝zenleri sunuyorlar. Mazo┼čizm terimini ileri s├╝rerken Krafft-Ebing Masoch’u sadece ac─▒yla cinsel haz aras─▒ndaki ba─č─▒ ortaya koydu─ču i├žin de─čil, ba─član─▒p a┼ča─č─▒lanma ile ilgili daha derin ve temel bir ┼čey a├ž─▒s─▒ndan onurland─▒r─▒yordu (algolagnias─▒z s─▒n─▒rl─▒ mazo┼čizm vakalar─▒ olabildi─či gibi mazo┼čizmsiz algolagnialar bile vard─▒r). Sormam─▒z gereken bir di─čer soru acaba Masoch’un eskiden ayn─▒ym─▒┼č gibi g├Âr├╝len rahats─▒zl─▒klar─▒ ay─▒rdetmemizi sa─člamas─▒ bak─▒m─▒ndan Sade’─▒nkinden daha inceltilmi┼č bir semptomatolojiyi sunup sunmad─▒─č─▒d─▒r. Ne olursa olsun, Sade ile Masoch ister “hasta” ister klinik├ži, isterse her ikisi birden olsunlar, b├╝y├╝k antropologlard─▒rlar –eserleri insan─▒n, k├╝lt├╝r├╝n ve do─čan─▒n topyek├╝n bir kavran─▒┼č─▒n─▒ ku┼čatmay─▒ ba┼čard─▒─č─▒ i├žin; onlar ayn─▒ zamanda b├╝y├╝k sanat├ž─▒lard─▒, ├ž├╝nk├╝ yeni ifade bi├žimleri, yeni d├╝┼č├╝nme ve hissetme tarzlar─▒ ve t├╝m├╝yle orijinal bir dil yaratt─▒lar.

┼×iddet ilke olarak konu┼čmayan bir ┼čey –ya da pek az konu┼čan; oysa cinsellik ├╝zerine az konu┼čulan bir ┼čeydir. Cinsel al├žakg├Ân├╝ll├╝l├╝k biyolojik bir korkuya ba─članamaz, yoksa ne oldu─ču form├╝le edilemez: “bana dokunulmas─▒ndan, hatta seyredilmekten bile dile getirilmekten korktu─čumdan daha az korkuyorum.” Sade ile Masoch’unki kadar a┼č─▒r─▒ ve bereketli bir dilde ┼čiddet ile cinselli─čin bulu┼čmas─▒n─▒n manas─▒ nedir? Erotizme ba─članan ┼čiddetli dilde neyi bulmal─▒y─▒z? Sade’─▒ Nazizme ba─člayan b├╝t├╝n teorileri ge├žersiz k─▒lan bir metninde Georges Bataille’─▒n dilinin paradoksal oldu─čunu, ├ž├╝nk├╝ esas itibar─▒yla bir kurban─▒n dili oldu─čunu a├ž─▒kl─▒yor. Yaln─▒zca kurban i┼čkenceyi tasvir edebilir; i┼čkenceci zorunlu olarak kurulu d├╝zenin ve iktidar─▒n ikiy├╝zl├╝ dilini kullan─▒r. “Genel kural olarak i┼čkenceci kurulu bir otorite ad─▒na icra etti─či ┼čiddetin dilini kullanmaz; otoritenin dilini kullan─▒r… ┼×iddet adam─▒ suskunlu─čunu korumak ister ve nobranl─▒kta su├žorta─č─▒d─▒r… Bu y├╝zden Sade’─▒n tavr─▒ i┼čkencecininkinin tam z─▒dd─▒d─▒r. Sade yazarken hile yapmay─▒ reddeder, aksine kendi tavr─▒n─▒ ger├žek hayatta yaln─▒zca suskun kalabilecek olan ki┼čilere devreder ve onlar─▒ ba┼čkalar─▒na kendi-i├žinde ├želi┼čkili mesajlar verebilmek i├žin kullan─▒r”.

Masoch’un dilinin de bu durumda ayn─▒ ┼čekilde paradoksal oldu─ču, ├ž├╝nk├╝ orada kurban─▒n kendi kendine i┼čkence yaparken kurban─▒n dilini, i┼čkencecinin b├╝t├╝n ikiy├╝zl├╝l├╝─č├╝yle birlikte konu┼čtu─ču sonucuna m─▒ varmal─▒y─▒z?

Pornografik edebiyat denen ┼čey birtak─▒m buyruklarla (┼čunu yap, bunu et) ve onlar─▒ takip eden m├╝stehcen tasvirlere indirgenir. Orada ┼čiddetle erotizm bulu┼čurlar, ama ├žok indirgenmi┼č bir tarzda. Buyruklar Sade ile Masoch’un eserlerinde boldur; ya zalim libertin ya da despot kad─▒n taraf─▒ndan verilirler. Tasvirler de boldur (tasvirlerin i┼člevi de m├╝stehcenliklerinin do─čas─▒ da bu iki yazarda ├žok belirgin bir ┼čekilde farkl─▒ olmas─▒na ra─čmen). Hem Sade’da hem de Masoch’da dilin b├╝t├╝n anlam─▒n─▒n do─črudan do─čruya duyular ├╝st├╝nde etki b─▒rakt─▒─č─▒ ├Âl├ž├╝de olu┼čtu─ču hissedilebilir. Sade’─▒n Sodome’un 120 G├╝n├╝ “kad─▒n hikayeciler” taraf─▒ndan libertinlere anlat─▒lan masallar etraf─▒nda d├Âner ve ilke olarak kahramanlar bu masallar─▒n uyand─▒rd─▒─č─▒ beklentilerle hi├žbir giri┼čime kalk─▒┼čamazlar. Kelimeler bedeni ├Ânerdikleri hareketleri tekrarlay─▒p durmaya mecbur b─▒rakt─▒klar─▒nda en b├╝y├╝k g├╝├žlerini kazan─▒rlar ve “kulaktan iletilen hisler en zevklileri ve en keskin etkiye sahipler…” Masoch’un hem hayat─▒nda hem de eserinde ise, a┼čk meseleleri hep imzas─▒z mektuplarla, m├╝stear adlarla ya da gazete ilanlar─▒yla harekete ge├žirilirler. Partnerlerin davran─▒┼člar─▒n─▒ bi├žimselle┼čtiren ve dile d├Âken s├Âzle┼čmelerle d├╝zenlenmeleri gereklidir. Uygulanmadan ├Ânce her ┼čey dile getirilmeli, kar┼č─▒l─▒kl─▒ s├Âzler verilmeli, ilan edilmeli ve dikkatle tan─▒mlanmal─▒d─▒r. Yine de ne Sade’─▒n ne de Masoch’un eserine pornografi olarak bakmak imkans─▒z; daha ├žok, daha y├╝ksek bir adla, “pornoloji” diye tan─▒mlanmal─▒lar, ├ž├╝nk├╝ oradaki erotik dil o temel buyruk ve tasvir i┼člevlerine indirgenemiyor.

Sade’da dilin “─▒spat” i├žin kullan─▒l─▒┼č─▒n─▒n ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ bir geli┼čmesine tan─▒k oluruz. dilin ├╝st d├╝zey bir i┼člevi olarak ─▒spatlar onun eserinde tasvir pasajlar─▒n─▒n aras─▒nda bulunuyorlar –libertinler dinlenirken; ya da iki emir aras─▒ndaki aral─▒klarda… Libertinlerden biri olduk├ža sert bir bildiri okumaktad─▒r; ya da a─č─▒za al─▒nmaz, bitip t├╝kenmez teoriler ileri s├╝rmekte veya bir anayasa tasla─č─▒ haz─▒rlamaktad─▒r. Ya da kurban─▒yla bir konu┼čmaya, bir tart─▒┼čmaya girmeye tenezz├╝l etmi┼čtir. Bu anlar olduk├ža s─▒kt─▒r –├Âzellikle Justine’de; orada kad─▒n kahraman─▒n i┼čkencecilerinden herbiri onu bir dinleyici ve s─▒rda┼č olarak kullan─▒r. Liberten ikna etmeye, inand─▒maya da y├Ânelebilir; hatta propagandaya giri┼čir ve yeni m├╝ritler kazan─▒r (Yatakodas─▒nda Felsefe’de oldu─ču gibi). Ama inand─▒rma, ikna etme niyeti yaln─▒zca g├Âr├╝n├╝┼čtedir, ├ž├╝nk├╝ ger├žekte hi├žbir ┼čey bir sadiste ikna etmekten, inand─▒rmaktan, k─▒sacas─▒ e─čitmekten daha uzak de─čildir. O, ├žok farkl─▒ bir ┼čeyle ilgilenmektedir –yani, istedi─či kadar sakin ve mant─▒kl─▒ olsun, bizzat d├╝┼č├╝nmenin bir t├╝r ┼čiddet bi├žimi oldu─čunu ─▒spat etmekle. Bir ┼čeyleri birilerine kan─▒tlamakla bile u─čra┼č─▒yor de─čildir; yapmak istedi─či esas olarak yapan ki┼činin yaln─▒zl─▒─č─▒yla her ┼čeye g├╝c├╝ yeterli─čine delalet eden bir ─▒spatt─▒r. Bu icraat─▒n p├╝f noktas─▒ ─▒spat─▒n ┼čiddetle ayn─▒ ┼čey oldu─čunu g├Âstermektir. Bunun sonucunda, d├╝┼č├╝nme ya da usavurma, iletildi─či insan taraf─▒ndan payla┼č─▒lmak zorunda de─čildir –nas─▒l haz, edinildi─či ki┼či taraf─▒ndan payla┼č─▒lmak zorunda de─čilse. Kurbanlar─▒n maruz b─▒rak─▒ld─▒─č─▒ ┼čiddet eylemleri ─▒spat─▒n ─▒spatlad─▒─č─▒ daha y├╝ksek bir ┼čiddet bi├žiminin yaln─▒zca bir yans─▒mas─▒ndan ibarettirler. Her liberten, ister su├žortaklar─▒n─▒n isterse kurbanlar─▒n─▒n aras─▒nda olsun, usavurmaya giri┼čti─či zaman kendi yaln─▒zl─▒─č─▒n─▒n, biricikli─činin s─▒k─▒s─▒k─▒ya kapal─▒ ├žemberine yakalanm─▒┼č haldedir –iddia b├╝t├╝n libertenler i├žin ayn─▒ olsa bile. Her bak─▒mdan, g├Ârece─čimiz gibi, sadist “├Â─čretmen” mazo┼čist “e─čitici” ile tezat i├žindedir.

Burada da Bataille’─▒n Sade hakk─▒nda s├Âyleyece─či bir ┼čeyler var: “bu konu┼čan ile dinleyenler aras─▒nda her t├╝rden ili┼čkiden tiksinen bir dildir.” O zaman, bu dilin ┼čiddet ile erotizm aras─▒ndaki ili┼čkide bulunmas─▒ gereken ─▒spat i┼člevinin en ├╝st├╝n ger├žekle┼čmesi oldu─ču do─čruysa, ├Âteki yan, yani buyruklarla tasvirlerin dili yepyeni bir ─▒┼č─▒k alt─▒nda g├Âr├╝lecektir. Bu dil hala oradad─▒r, ama t├╝m├╝yle ba─č─▒ml─▒ hale gelmi┼čtir, ─▒spat unsuruna dahil olmu┼čtur, orada dalgalan─▒p durmaktad─▒r. Tasvirler, bedenlerin tav─▒rlar─▒ sadece a─čza al─▒nmaz, tiksindirici ve deh┼čet verici tasvirlerin ya┼čayan diyagramlar─▒d─▒rlar; benzer bir ┼čekilde, libertenlerin telaffuz etti─či emirler de birtak─▒m problemlerin bildirilmesidir –bunlar sadist teoremlerin daha derinlerde temellenmi┼č zincirine g├Ânderirler: Noirceuil “Meseleyi teorik olarak ─▒spat ettim”, der, “hadi ┼čimdi onu pratikte test edelim.”

O halde ikili bir dil olu┼čturan bu iki ┼čeyi ay─▒rdetmeliyiz. ─░lki, yani emre dayal─▒ ve tasviri unsur ki┼čisel hale ili┼čkindir ve onu temsil eder; sadistin hem ki┼čisel ┼čiddetini y├Ânlendirir, tasvir eder, hem de onun bireysel zevklerini d─▒┼čavurur; ikinci ve daha y├╝ksek unsur ise sadizmdeki ┼čahsi-olmayan yan─▒ temsil eder ve bu ki┼čisel olmayan ┼čiddeti bir saf ak─▒l Ideas─▒yla ├Âzde┼čle┼čtirir, ilk unsura boyun e─čdirebilecek deh┼čet verici bir ─▒spat yapar. Sade’da Spinoza’ya ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ bir yak─▒nl─▒k ke┼čfederiz –matematiksel bir ruhun dam─▒tt─▒─č─▒ do─čalc─▒ ve mekanist bir yakla┼č─▒m. Bu ise o bitip t├╝kenmez tekrarlar─▒, ├Ârnekleri ├žo─čaltman─▒n ve kurban ├╝st├╝ne kurban ├ža─č─▒rman─▒n s├╝rekli ilerleyen niceliksel s├╝recini a├ž─▒klar, dur durak bilmeksizin indirgenemez bir ┼čekilde yaln─▒z kalmaya mahk├╝m bir iddian─▒n binlerce, ama binlerce ├žemberini tekrarlay─▒p durur. Krafft-Ebing b├Âyle bir s├╝recin esas do─čas─▒n─▒ sezmi┼čti: “Baz─▒ vakalarda ki┼čisel unsur neredeyse hi├ž yoktur. Ki┼či o─članlar─▒, k─▒zlar─▒ d├Âvmekten cinsel zevk al─▒r, ancak sapk─▒nl─▒─č─▒n─▒n saf ki┼čisel-olmayan unsuru ├žok daha ├Ân plandad─▒r… Bu tipteki insanlar─▒n ├žo─čunda bu t├╝r g├╝├ž duygular─▒ belli ki┼čiler nezdinde olsalar da, burada b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de co─črafi ve matematiksel kal─▒plarla i┼čleyen belli bir sadizm bi├žimiyle ilgiliyiz…”

Masoch’un eserinde de emre dayal─▒ ve tasviri bi├žimi daha ├╝st bir i┼čleve g├Ât├╝ren benzeri bir a┼čma bulunuyor. Ama burada her┼čey art─▒k bir ikna etme ve e─čitim meselesi haline geliyor. Art─▒k bir kurban─▒n ├╝zerine ├žullan─▒p ondan ne kadar r─▒za g├Âstermez, ne kadar ikna olmazsa o kadar b├╝y├╝k bir zevki s├Âk├╝p alan bir i┼čkenceciyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya de─čiliz. Daha ├žok i┼čkencecisini arayan bir kurbanla, ┼čemalar─▒n en tuhaf─▒n─▒ ger├žekle┼čtirmek ├╝zere i┼čkencecisini e─čitmeye, onu ikna ederek bir ittifak kurmaya ├žabalayan biriyle kary─▒ kar┼č─▒yay─▒z. Reklamlar─▒n ma┼čosizmin dili olmas─▒n─▒n, ger├žek sadizmde onlara yer olmamas─▒n─▒n nedeni budur ve mazo┼čist s├Âzle┼čmeler yap─▒p dururken sadist onlar─▒ a┼ča─č─▒lar ve y─▒rt─▒p atar. sadist kurumlara ihtiya├ž duymaktad─▒r, mazo┼čist ise s├Âzle┼čme ili┼čkileri, kontratlar pe┼čindedir. Orta├ža─č d├╝┼č├╝ncesi hat─▒r─▒ say─▒l─▒r bir hissiyat g├╝c├╝yle ┼čeytanla iki tip al─▒┼čveri┼č olabilece─čini ay─▒rdetmi┼čti: ilki “┼čeytana kap─▒lma”yd─▒, ikincisi ise ┼čeytanla yap─▒lan bir anla┼čma ya da ittifak. Sadist kurumsalla┼čm─▒┼č “m├╝lkedini┼čle” u─čra┼č─▒r, mazo┼čist ise ├╝zerinde anla┼č─▒lm─▒┼č ittifakla, s├Âzle┼čmeyle. M├╝lkedinme sadistin ├Âzel delilik bi├žimidir, anla┼čma ise mazo┼čistinki. Kad─▒n─▒ bir despot k─▒l─▒─č─▒na sokabilmek, onu i┼čbirli─čine raz─▒ etmek ve ona “g├Âstermek” bir mazo┼čist i├žin esast─▒r. Esas olarak mazo┼čist bir e─čitimcidir ve bu y├╝zden her t├╝r e─čitim giri┼čimindeki risklerle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒r. Masoch’un b├╝t├╝n hikayelerinde ikna olmu┼čsa bile kad─▒n temelinde hala ku┼čku duymaktad─▒r, sanki hala korkuyor gibidir: uygun olmayabilece─či, ya a┼č─▒r─▒ya ka├žaca─č─▒ ya da yetersiz kalaca─č─▒ bir role s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r sanki. Bo┼čanm─▒┼č Kad─▒n’da kad─▒n kahraman ┼č├Âyle yak─▒n─▒r: “Julian’─▒n ideali zalim bir kad─▒nd─▒, t─▒pk─▒ B├╝y├╝k Katerina gibi bir kad─▒n –ama heyhat, ben ├╝rkek ve zay─▒ft─▒m…” Ven├╝s’te ise Wanda ┼č├Âyle diyor: “Bunu yapacak g├╝c├╝m olmad─▒─č─▒ndan korkuyorum, ama senin i├žin sevgilim, yapmak istiyorum…” Ya da yine: “Dikkat et! Bundan zevk alacak kadar b├╝y├╝yebilirim…”

Masoch kahramanlar─▒n─▒n e─čitim u─čra┼č─▒lar─▒, kad─▒nlara boyun e─či┼čleri, tahamm├╝l ettikleri i┼čkence ve ac─▒lar onlar─▒n ─░deal’e t─▒rman─▒┼člar─▒ndaki bir s├╝r├╝ mertebedir. Bo┼čanm─▒┼č Kad─▒n’─▒n alt ba┼čl─▒─č─▒ Bir ─░dealistin T─▒rman─▒┼č─▒’d─▒r. Ven├╝s’├╝n erkek kahraman─▒ Severin kendi uydurdu─ču “s├╝per-duyu┼čculuk” ├Â─čretisinin akidesi olarak Faust’ta Mephistopheles’in s├Âzlerini se├žer: “Sen ey duygusal, s├╝per-duyu┼člu liberten… k├╝├ž├╝k bir k─▒z bile seni burnundan tutup s├╝r├╝klerdi…” (Goethe’nin metninde Ubersinnlich “duyular-├╝st├╝” anlam─▒na gelmez, “├╝st-d├╝zeyde-duyan”, “├╝st-d├╝zeyde-tensel” anlam─▒na gelir. Bu Sinnlichkeit’─▒n et ve duyu┼čsall─▒k anlam─▒na geldi─či tanr─▒bilimsel gelenekle uyum i├žindedir.) ├ľyleyse mazo┼čizmin tarihsel ve k├╝lt├╝rel onay─▒n─▒ mistik ve idealist inisiyasyon ayinlerinde aramas─▒ gerekti─či ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ de─čildir. T─▒pk─▒ Ven├╝s’te oldu─ču gibi, bir kad─▒n─▒n ├ž─▒plak v├╝cudu ancak mistik bir zihin halinde tema┼ča edilebilir. Bu durum ├žok daha a├ž─▒k bir ┼čekilde Bo┼čanm─▒┼č Kad─▒n’da beliriyor. Orada hikayenin kahraman─▒ Julian bir arkada┼č─▒n─▒n hastal─▒kl─▒ etkisi alt─▒nda kalarak hayat─▒nda ilk kez metresini ├ž─▒plak g├Ârme arzusuna kap─▒l─▒r. ├ľnce “g├Âzlemlemek” gibi bir “ihtiya├žtan” dem vurur, ama i├žinde hi├žbir “duyusal ┼čey olmayan” dinsel bir duygu taraf─▒ndan altedilir (i┼čte burada elimizde feti┼čizmin iki temel safhas─▒ var). ─░nsan v├╝cudundan sanat eserine, sanat eserinden de ─░dea’ya y├╝kseli┼č k─▒rbac─▒n g├Âlgesi alt─▒nda olmal─▒d─▒r. Masoch diyalektik ruhla galeyana gelmektedir. Ven├╝s’te hikaye yar─▒da kalm─▒┼č bir Hegel okumas─▒ s─▒ras─▒nda g├Âr├╝lm├╝┼č bir r├╝ya taraf─▒ndan motive edilmi┼čtir. Ama esas etkili olan Platon’dur. Sade Spinozac─▒yken ve ─▒spata dayal─▒ akl─▒ kullan─▒rken Masoch platoniktir ve diyalektik hayalg├╝c├╝yle ├žal─▒┼č─▒r. Masoch’un hikayelerinden biri Platon’un A┼čk─▒ ba┼čl─▒─č─▒n─▒ ta┼č─▒yordu ve Ludwig II’yle maceras─▒n─▒n kayna─č─▒ndayd─▒. Masoch’un Platon’la ili┼čkisi sadece d├╝┼č├╝n├╝lebilir ┼čeylerin d├╝nyas─▒na y├╝kselme meselesinde de─čil, b├╝t├╝n bir diyalektik tersy├╝z etme, maskelenme ve ikile┼čme tekni─činde de belirir. Ludwig II ile macerada Masoch ├Ânce mektupla┼čt─▒─č─▒ ki┼činin erkek mi kad─▒n m─▒ oldu─čunu bilmiyordur; sonras─▒nda tek bir ki┼či mi ├žok ki┼či mi oldu─čunu bilmez, hatta kar─▒s─▒n─▒n bu epizotta ne gibi bir rol oynayaca─č─▒n─▒n da fark─▒nda de─čildir –ama yine de her ┼čeye haz─▒rd─▒r, t─▒pk─▒ talih an─▒n─▒ yakalay─▒p elde edecek bir diyalektik├ži gibi. Platon Sokrates’in yer yer seven ki┼či olarak g├Âr├╝nd├╝─č├╝n├╝, ama asl─▒nda sevilen ki┼či oldu─čunu g├Âstermi┼čti. Mazo┼čist de ayn─▒ ┼čekilde otoriter kad─▒n taraf─▒ndan e─čitilen ve bi├žimlendirilen biri gibi g├Âr├╝n├╝r; oysa temelinde kad─▒n─▒ bi├žimlendiren odur, onu giydirir ve ona zalim laflar s├Âyletendir. ─░┼čkencecisinin a─čz─▒ndan konu┼čan kurband─▒r ve kendini esirgemez. Diyalektik sadece serbest├že konu┼čmak anlam─▒na gelmez, bu t├╝rden d├Ân├╝┼č├╝mler ya da yer de─či┼čtirmeler ima eder ve hem rollerin hem de s├Âzlerin b├Âyle ters d├Ân├╝┼čleriyleri, ikile┼čmeleriyle i┼čleyen ├žok say─▒da d├╝zlemde oynanan bir sahneye d├Ân├╝┼č├╝r.

Pornolojik edebiyat her ┼čeyden ├Ânce dili kendi s─▒n─▒rlar─▒yla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya b─▒rakmay─▒ ama├žlar –yani bir anlamda “dil-olmayan” ┼čeyle (konu┼čmayan ┼čiddet, hakk─▒nda konu┼čulmayan erotizm). Ama bu i┼č ancak dilin i├žinden b├Âl├╝nmesiyle m├╝mk├╝nd├╝r: emre dayal─▒, buyurucu ve tasviri i┼člev daha ├╝st├╝n bir i┼čleve do─čru kendilerini a┼čmal─▒d─▒rlar: ki┼čisel unsur b├Âylece yans─▒ma yoluyla ki┼čisel olmayan unsura var─▒r. Sade arzuda en ├Âzel olan ┼čeyi a├ž─▒klamak i├žin evrensel analitik bir Akl─▒ ├ža─č─▒rd─▒─č─▒nda bunu sadece onun bir Onsekizinci y├╝zy─▒l adam─▒ olmas─▒n─▒n kan─▒t─▒ diye d├╝┼č├╝nmemeliyiz; bir ┼čeylerin ├Âzel olabilmesi ve buna tekab├╝l eden delilik ayn─▒ zamanda saf ak─▒l ─░deas─▒n─▒ da temsil etmelidir. Benzer bir ┼čekilde Masoch da hem diyalektik ruhu, hem de Mephistopheles ile Platon’un ruhlar─▒n─▒ ├ža─č─▒rd─▒─č─▒nda bu sadece onun romantizminin kan─▒t─▒ olarak kabul edilemez; burada da ├Âzel meseleler diyalektik ruhun ki┼čisel-olmayan ─░deali ├╝st├╝ne yans─▒t─▒lm─▒┼č olarak g├Âr├╝n├╝yorlar. Sade’da dilin buyurucu ve tasviri i┼člevi kendini a┼čarak saf ─▒spata dayal─▒, kurucu i┼čleve var─▒yor; Masoch’da da bu a┼čma diyalektik, mitik ve ikna edici i┼čleve var─▒yor. Bu iki a┼čk─▒n i┼člev esas olarak s├Âzkonusu iki sapk─▒nl─▒─č─▒ karakterize ediyor –i├žinde garabetin yans─▒d─▒─č─▒ ikiz yollar bunlar.

Gilles Deleuze
Siyahi, Say─▒:3, Mart-Nisan 2005
Çeviren: Ulus Baker

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir