panorama

0.

F─▒trat─▒ kaotik olan─▒n basit, tutarl─▒ ve dura─čan bir malumata indirgenmesi gerekir: Bu, ÔÇś├ÂtekiÔÇÖyi anlamada yayg─▒n yakla┼č─▒m olsa gerek. ÔÇś├ľtekiÔÇÖ, ┼čehir ise, s├╝re├ž daha da ye─činle┼čiyor. A┼ča─č─▒da, ┼čehri anlamada, onunla hemhal olmada denedi─čim ki┼čisel yordamlardan kimileri say─▒l─▒p d├Âk├╝l├╝yor.

I. ┼×ehrin Tabiat─▒

1.1.

Bir video ├žekmeyi planlad─▒m: Her daim kalabal─▒k bir bulvara bakan en y├╝ksek binan─▒n tepesinden; a┼ča─č─▒da hesaplanmas─▒ m├╝mk├╝n olmayan bir ritmle – demek ki / belki, ritmsiz – akan kalabal─▒─č─▒ g├Âr├╝nt├╝lemek. Sonra, ritmi ├žok kuvvetli ve se├žik bir m├╝zi─či kuvvetli hoparl├Ârlerden bulvara salmak. M├╝zik ├žald─▒k├ža kalabal─▒─č─▒n ├╝yelerinin ad─▒mlar─▒nda, y├╝r├╝y├╝┼č ritmlerinde birden bire bir d├╝zen tesis edilebilece─čini, bir uyum yakalanabilece─čini d├╝┼č├╝n├╝yordum. M├╝zik sustu─čunda, yukar─▒dan kaydetti─čim d├╝zende kaosun yeniden v├╝cuda gelece─čini zannediyordum.

┼×ehrin yayalar─▒ b├Âyle tabii bir ┼čiddetle g├╝d├╝lebilir mi? Bu, bir iktidar uygulamas─▒ olabilir mi?2

1.2.

K─▒rsalda uygulanan ilkel ve pastoral bir ÔÇť┼čehircilikÔÇŁ y├Ântemini anlatt─▒klar─▒n─▒ an─▒ms─▒yorum. Bir yolun izleyece─či rotay─▒ tayin etmenin en basit, etkili ve ucuz yolu, arazide bir e┼če─či sal─▒vermekmi┼č; sonra da onun izleyece─či yolu takip etmek.3┬áBir ┼čehir plan─▒n─▒n ekonomisi bu temel d├╝zeyden ├žok daha karma┼č─▒k olsa gerek.4

1.3.

Bir ┼čehri planlama s├╝recinin, ┼čehir denen eylemler ve ili┼čkiler alan─▒n─▒ var eden ├Âr├╝nt├╝ ve programlar─▒n, sofistike ve karma┼č─▒k oldu─čunu teslim etsem de; ┼čehre yukar─▒dan, ├žok yukar─▒dan bak─▒nca onun geli┼čimine tabii bir ve├žhe atfetmekten al─▒koyam─▒yorum kendimi. Devlet Planlama Te┼čkilat─▒ binas─▒n─▒n 16. kat─▒nda, orada memur olarak ├žal─▒┼čan bir arkada┼č─▒m─▒n ofisinden ba┼čkente bak─▒yorum. ┼×ehir planlama bir bilim, bir uzmanl─▒k, yahut buna benzer bir ┼čey oldu─čundan, e─čitimini alm─▒┼č arkada┼č─▒m; AnkaraÔÇÖn─▒n plan─▒ndan, cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda modernist planc─▒lar─▒n co─črafya ├╝zerinde uygulad─▒klar─▒ ak─▒lc─▒ ├Âr├╝nt├╝lerden bahsederken, benim kentin geli┼čiminde etkili olan tabii ilkeleri te┼čhis etmeye ├žal─▒┼čmam, ironik.

Yine de, hayli romantik bir edayla, g├Ârd├╝─č├╝m manzaraya do─čal ├Âr├╝nt├╝ler atfediyorum: Bu dev h├╝crenin hudutlar─▒nda tabii bir evrimin izlerini ar─▒yorum. Ona tepeden bakt─▒─č─▒m─▒, orada sa─čl─▒kl─▒ olmasa da bir doku, kanserli bir lezyon g├Ârd├╝─č├╝m├╝ hayal ediyorum. ┼×ehir, benim tahayy├╝l├╝mde, arkada┼č─▒m─▒n ve meslekta┼člar─▒n─▒n ona dayatmak zorunda oldu─ču ak─▒lc─▒l─▒─ča direniyor. Hasta ve kontrol edilemez bir tabiat fikri, ┼čehre, nedense daha ├žok yak─▒┼č─▒yor. Bu fikir, hem p├╝r ve masum tabiat fikrinin b├╝y├╝s├╝n├╝ ortadan kald─▒r─▒yor; hem de ak─▒ld─▒┼č─▒l─▒─ča kap─▒ a├ž─▒yor. Ak─▒ld─▒┼č─▒l─▒ktan kast─▒m, ┼čehrin asla t├╝m├╝yle akla hafsalaya s─▒─čmayaca─č─▒, tam olarak anla┼č─▒lamayaca─č─▒ÔÇŽ ┼×ehirde, onu anlamaya meyleden akl─▒ a┼čacak bir ┼čeylerin her zaman varolaca─č─▒n─▒ varsaymak zorunda hissediyorum. Bu geli┼čimin, daima ak─▒lc─▒l─▒ktan gizlenecek, bilin├žd─▒┼č─▒ ilkelerini hissetmeye meyilliyim.

2.┬áAk─▒lc─▒l─▒k ve ─░ktidar ├ťzerine

2.1.

On y─▒l kadar ├Ânce yay─▒nlanan bir reklam─▒ an─▒ms─▒yorum. Reklam, bir bankan─▒n, cumhuriyetin en eski bankas─▒n─▒n, ÔÇśkurucuÔÇÖ taraf─▒ndan kurulmu┼č olan bankan─▒n reklam─▒. ÔÇśKurucuÔÇÖnun partisiyle ve orduyla s─▒k─▒f─▒k─▒l─▒─č─▒ndan ve┬á pek tabii ki kimi finansal sebeplerden, hala ├╝lkenin en kuvvetli bankas─▒ bu. Reklamda bankan─▒n kurulmas─▒na ili┼čkin bir anlat─▒ aktar─▒l─▒yor: ÔÇśKurucuÔÇÖnun bankay─▒ kurmaya karar verme an─▒ canland─▒r─▒l─▒yor. Akabinde, bir sim├╝lasyon ba┼čl─▒yor: Ba┼čkent panoramas─▒n─▒, bankan─▒n kuruldu─ču binan─▒n bir penceresinden izliyoruz. Kamera panoramay─▒ kat ederken ┼čehir g├Âzlerimizin ├Ân├╝nde h─▒zla geli┼čiyor, binalar in┼ča ediliyor, yollar yap─▒l─▒yor, kuleler ve bulvarlar ba┼čkentin ├žorak tepelerini dolduruyor bir ka├ž saniye i├žinde. Kurulu┼č mitinin bilgisayar destekli in┼čas─▒, b├╝y├╝lenmi┼č izleyicinin g├Âzleri ├Ân├╝nde ger├žekle┼čiyor. Bankan─▒n kendine atfetti─či kuruculuk niteli─či, bu g├Ârselle┼čtirmede v├╝cuda geliyor. Banka kendini ┼čehrin geli┼čiminin bir ┼čahidi olarak tan─▒ml─▒yor; ne ki edilgen bir izleyici de─čil, bilakis bu geli┼čimin en ├Ânemli etkenlerinden biri olarak.5┬áAncak bu geli┼čimde pay─▒ olanlar onu yukar─▒dan izleme hakk─▒na sahipler. Dahas─▒, onlar─▒n, bunun tarihini yazma, g├Ârselle┼čtirme, anlatma haklar─▒ da var. ─░ktidar, ak─▒lc─▒la┼čt─▒rma hakk─▒n─▒ da beraberinde getiriyor. Ak─▒lc─▒la┼čt─▒rma, yukar─▒dan bakmay─▒ ve ├Âng├Ârmeyi gerektiriyor. ─░rtifa, ak─▒lc─▒l─▒k ve iktidar bu metaforik sahnede kesi┼čiyorlar. B├Âylece ÔÇśy├╝ksek mercilerÔÇÖ terimi daha bir anlaml─▒ hale geliyor.6

Modernist ilerleme fikri; failleri parti, ordu ve banka ile ┼čehrin y├╝z├╝nde b├Âyle v├╝cut kazan─▒yorlar. Kurumlar, ┼čehirlerde olan biteni ak─▒lc─▒la┼čt─▒rma marifetiyle modernizasyon s├╝recine m├╝dahale hakk─▒n─▒ buluyorlar kendilerinde. Onlar cumhuriyeti kuran ve modernize edenler ne de olsa. B├Âylece banka, bu s├╝re├žle ├Âzde┼čle┼čtirilmekten hicap duymuyor; bilakis, bundan memnun. Modernizmle fa┼čizm aras─▒ndaki k─▒sadevre bu ├Âzde┼čle┼čme marifetiyle ger├žekle┼čiyor.

2.2

Ne ki ┼čehri in┼ča edenle kullanan─▒n tahayy├╝l├╝ kimi zaman birbiriyle ├želi┼čir. Yahut, daha a├ž─▒─č─▒, in┼ča eden, ┼čehri kullanacak olan─▒n eylem imkanlar─▒n─▒n hepsini t├╝m ├že┼čitlili─či i├žinde ├Âng├Âremez.7┬áDevlet, san─▒r─▒m, kimi eylemlerin ak─▒lc─▒la┼čt─▒r─▒lamayaca─č─▒n─▒n, yahut, hesaplanamayaca─č─▒n─▒n fark─▒ndad─▒r. Ne ki ak─▒ld─▒┼č─▒l─▒─č─▒n da bin bir t├╝r├╝ var.

─░ki meczup var, bildi─čim. Bunlardan biri semt pazar─▒n─▒n d├╝zenlendi─či pazartesi g├╝nleri, kalabal─▒k caddenin bir kenar─▒nda, dizlerini kendine ├žekmi┼č oturur, ileri geri sallan─▒r, m─▒r─▒ldan─▒r durur; gelen ge├ženin bir iki domates, elma gibi sebze, meyveden olu┼čan ba─č─▒┼člar─▒n─▒ kabul eder. Bu meczup kimseyle konu┼čmaz, kimsenin y├╝z├╝ne bakmaz; incecik yak─▒┼č─▒kl─▒ y├╝z├╝nde karma┼č─▒k ve s─▒k─▒nt─▒l─▒ bir ifade, s─▒rt─▒nda eprimi┼č bir ceket, ├Âylece oturur. Onun ┼čehirdeki rotas─▒ tahmin edilebilir bir rotad─▒r. Pazartesileri, ya┼čad─▒─č─▒ yerden ├ž─▒kar, caddenin kenar─▒ndaki yerini al─▒r, hep ayn─▒ yere oturur. T├╝m g├╝n orada oturduktan sonra ganimetini toplar, ya┼čad─▒─č─▒ yere d├Âner. Bu, devletin, ┼čehri kullananlardan bekledi─či mutlak rotad─▒r. Neyse ki bir ba┼čka meczup daha var: Di─čeriyle hemen hemen ayn─▒ ya┼člarda olsa gerek. Yaz mevsiminde dahi aya─č─▒nda postallarla, s─▒rt─▒nda kal─▒n m─▒ kal─▒n bir gocukla dolan─▒r. Y├╝z├╝nde gururlu, hatta ├ževresindeki herkes ve her ┼čey s├╝fliymi┼č├žesine a┼ča─č─▒lay─▒c─▒ bir ifade, h─▒zla sokaklar─▒ ar┼č─▒nlar. Toplumun en ├Âzg├╝r bireyi gibi g├Âr├╝n├╝r; bu ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ ahlaks─▒zl─▒─ča, sald─▒r─▒ya vard─▒rmaya da yeltenmez. G├╝nd├╝z├╝n, geceleyin, onu pek ├žok farkl─▒ yerde g├Ârd├╝m ┼čehirde. Rotas─▒, ritmi sabitlenemeyen, kestirilemeyen bir meczup o. Devlet i├žin tehlikeli olan, i┼čte, odur. ├ľzg├╝rl├╝─č├╝n├╝ ahlaks─▒zl─▒k s─▒n─▒r─▒n─▒ ihlal edecek denli geni┼čletseydi dahi daha tehlikeli olamazd─▒. Tahmin edilemez bir kuvve sakl─▒ onda.8

─░lk meczubun yaya olarak ┼čehirde kat etti─či metin/dokuma bir yasa maddesi ise, ikincininki anlam─▒ ├╝zerinde sonu gelmez pazarl─▒klar─▒n yap─▒laca─č─▒ atonal bir ┼čiir. ─░kinci, ┼čehrin anlam─▒n─▒ geni┼čletir; belki gelecekte bir anlama kavu┼čacak yepyeni c├╝mleler, deyimler, hatta yeni kelimeler yarat─▒r.

3. ┼×ehir ve Anlam

Belli ki ┼čehrin panoramik g├Âr├╝nt├╝s├╝, onu d├╝zenleyenlere, yahut d├╝zenledi─čini sananlara ayr─▒lm─▒┼č, sokaktaki adama de─čil. Yukar─▒dan bak─▒nca kente bir d├╝zen, d├╝zenli bir doku, resimsel bir kompozisyon atfedilebilir. ┼×ehir oradan bak─▒nca bir g├Âsteridir. Ne ki onu yukar─▒dan bak─▒nca bir g├Âsteriye ├ževiren ┼čey tam da a┼ča─č─▒da s─▒ms─▒k─▒ uygulanan g├Âzetim ve d├╝zendir. G├Âzetim ve d├╝zen, ak─▒lc─▒la┼čt─▒rman─▒n v├╝cuda geldi─či iki durum. Demek ki kentin panoramik g├Âr├╝nt├╝s├╝ romantik ya da artistik bir itkiyle elde edilirse, ├želi┼čik. Halbuki iktidar─▒n perspektifiyle bak─▒l─▒nca pek tutarl─▒. ─░ktidar─▒n ├že┼čitli ve├žhelerince dayat─▒lan sahte ilerleme, g├Âzetimi gereksiniyor; d├╝zenin ihti┼čaml─▒ uygulamas─▒ da ┼čehri mutlak bir g├Âsteriye d├Ân├╝┼čt├╝r├╝yor.

Ne ki zeminde bamba┼čka bir anlam ak─▒yor. ┼×ehirde v├╝cuda geldi─či haliyle geli┼čim, d├╝zensizli─či deneyimlemenin ├Ân├╝n├╝ a├ž─▒yor. ┼×ehirde kullan─▒lan elektrik, ula┼č─▒m, ayd─▒nlatma gibi teknolojiler vatanda┼člar─▒n t├╝m├╝yle kontrol edilemeyecek bir ya┼čam─▒ s├╝rd├╝rmelerine yar─▒yor. ┼×ehirde dola┼čan biri olarak ben d├╝kkanlar─▒n ─▒┼č─▒kl─▒ levhalar─▒n─▒ kendimce bir c├╝mle, bir paragraf, giderek daha geni┼č bir metin olarak yanyana dizebilirim. Bu dizimi ve bi├žimi sadece kendim belirlerim. Gece ayd─▒nl─▒k olan pencerelerle karanl─▒k olanlar─▒n istatisti─čini tutabilirim. Bu ─▒┼č─▒kl─▒ noktalar─▒ birle┼čtirerek kendimce muhayyel canavarlar ├žizebilirim. Tamamen ├Âznel bir ┼čehir tarihi yazabilirim, s├Âzgelimi, ┼čehrin her k├Â┼česini kendi hat─▒ralar─▒mla ├Ârebilirim. ┼×ehir bu olanaklar─▒ tam da d├╝zenden ├Ât├╝r├╝ i├žerir. Birinin d├╝zeni k├Ât├╝ye kullanmaya meyletmesi yeterlidir. Demek ki ┼čehir onu ak─▒lc─▒ bi├žimde tan─▒mlama ve tarifleme giri┼čimlerinden ka├ž─▒┼člar─▒ da i├žerir. ┼×ehir, kimsenin bilemeyece─čidir.9

0.

┼×ehri bilemem. Sadece metaforlar, metonimik manevralar, anlat─▒lar marifetiyle tarifler getiririm. Ne ki onu form├╝le edemem, bilgimi do─črulayamam; ┼čehri b├╝t├╝n├╝yle kavrayamam. Bir ┼čeyler hep benim tahayy├╝l├╝m├╝n d─▒┼č─▒nda kal─▒r. ┼×ehir, ben ona ili┼čkin bir hissiyat geli┼čtirmeden anlama kavu┼čamaz. Bilgi de─čil, anlam da de─čil: Hissiyat. Ne yukar─▒dan panoramik bak─▒┼č, ne zemindeki yaya deneyimi zihnimin ┼čehri tek bir kavrama indirgemesine yeterli olur. ┼×ehir, bilmedi─čimdir. Bildi─čimi sand─▒─č─▒m, ┼čehrin bir hali olabilir ancak; binlerce, milyonlarca kurgudan sadece biri. Onun uzam─▒yla, zaman─▒yla ilgili dev┼čiredurdu─čum t├╝m bilgiler ister istemez ├Ânceden verili, bence kurulmam─▒┼č (ama, belki, neyse ki bence se├žilmi┼č) bir ba┼čka yap─▒(nt─▒)n─▒n i├žine birikir. ÔÇś├çivisi ├ž─▒km─▒┼čÔÇÖ denir ya; i┼čte, sanki herkesin kafas─▒nda ┼čehrin, onunla ilgili imgeleri, say─▒lar─▒, s├Âylenceleri bir (sadece bir) bi├žimde birbirine tutturan, onlara anlam bah┼čeden, bu anlamlar─▒ do─čru g├╝d├╝mde (!) okunur eyleyen bir ├živisi vard─▒r. Tam da bu ├živinin ├Âzelli─čidir beni ┼čehir ger├žekli─činden uzakla┼čt─▒ran. Bildi─čim, bildi─čimi zannetti─čim, bir s├╝r├╝ alma┼č─▒─č─▒n aras─▒ndan bir birikme bi├žimidir. ┼×ehrin ger├žekli─či ise, bilmedi─čimden, herkesin bilmedi─činin yek├╗nundan m├╝te┼čekkildir. ┼×ehrin s─▒kl─▒kla gitti─čim yerlerinden; benim ve belki ba┼čka yerden gelenin dahi bir anlam y├╝kleyip seyretti─čimiz, ya┼čad─▒─č─▒m─▒z, al─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z, ÔÇśbilÔÇÖdi─čimiz yerlerinden ba┼čka, daha ├Ânce hi├ž bulunmad─▒─č─▒m, hakk─▒nda hi├žbir ┼čey bilmedi─čim yerlerini g├Âr├╝nce anlar─▒m bunu: Bilgi alan─▒m─▒n hi├žbir zaman ger├žekli─či kaplayacak denli geni┼čleyemeyece─čini; tan─▒mlar─▒m─▒n, tah├óyy├╝l├╝m├╝n hep eksik kalaca─č─▒n─▒; hatta tam da o eksiklikle ÔÇśolÔÇÖabilece─čini ancak; ve ┼čehrin (istersem ÔÇśd├╝nyan─▒nÔÇÖ da diyebilirim; yahut, belki, ÔÇś├ÂtekininÔÇÖ de; ben d─▒┼č─▒ndaki her ┼čeyin de) bilmediklerimden olu┼čtu─čunu; bilmedi─čim, bilemeyece─čim oldu─čunu..

Bu ancak ├Âzg├╝rl├╝k hissiyle gelir: ┼×ehri, her defas─▒nda farkl─▒ bir ┼čeyle kar┼č─▒la┼č─▒yor gibi, s─▒k─▒lmadan, pek ├žok ┼čekilde okuyabilirim. Yepyeni bir g├Âsteriyle, yeni bir g├Âzetimle, g├╝ncellenmi┼č bir d├╝zenle, yeni icat edilmi┼č bir iktidar mekanizmas─▒yla, ve bunlara kar┼č─▒ taptaze bir anar┼čiyle, yayalarla kar┼č─▒la┼č─▒r─▒m her defas─▒nda, ona ne zaman y├Ânelsem.

Osman ┼×i┼čman

1┬áDipnotlar, metne, yaz─▒ld─▒ktan epeyce sonra d├╝┼č├╝lm├╝┼č ┼čerhlere i┼čaret etmekte.

2┬áBiyopolitik m├╝dahalenin ├že┼čidi bol. Sesin, m├╝zi─čin kullan─▒m─▒yla icra edilenlerden kimileri, ilk akl─▒ma gelenleri, ┼čunlar: TVÔÇÖde yay─▒nlanan reklam ku┼ča─č─▒na, ├Ânceki ve sonraki yay─▒nlara nazaran daha ┼čiddetli bir ses band─▒n─▒n e┼člik etmesi; Ebu GraibÔÇÖde y├╝ksek sesli m├╝zikle i┼čkence hadiseleri; al─▒┼čveri┼č merkezlerinde ├žal─▒nan m├╝ziklerin, sat─▒n alma davran─▒┼č─▒n─▒n ritmini kontrol etmek ├╝zere se├žilmesi; her t├╝rl├╝ mar┼č ritmi; vs. Mimarl─▒k yordam─▒yla icra edilen biyopolitik m├╝dahaleler ├╝zerine g├╝ncel bir yaz─▒ i├žin bkz. Levent ┼×ent├╝rk, ÔÇťMimarl─▒─č─▒n Biyopolitika S├Âzl├╝─č├╝: [Arch-Bio-Politics]ÔÇŁ,┬áArredamento Mimarl─▒k, Ekim 2009

3┬áLe Corbusier ┼č├Âyle buyuruyor: ÔÇťDolamba├žl─▒ yol e┼čeklere ├Âzg├╝d├╝r. ─░nsan d├╝z, do─čru yolda y├╝r├╝r.ÔÇŁ Aktaran, Enis Batur, 2002, ÔÇťK─▒yamet ile Yery├╝z├╝ Cenneti Aras─▒nda Bay ModulatorÔÇŁ,┬áKediler Krallara Bakabilir┬ái├žinde, s. 258, ─░stanbul: Sel

4┬áElbette daha karma┼č─▒k. Ne ki, mimar-tanr─▒n─▒n bir ├Ânceki dipnottaki vahyi ve benzerleri, modernist tasar─▒m─▒n topografik ve tarihsel karma┼č─▒kl─▒─č─▒n, olumsall─▒─č─▒n ├╝stesinden gelmek i├žin uygulamaya meyyal oldu─ču indirgemeci, dolay─▒s─▒yla basitle┼čtirici yordamlar─▒na da ilham veriyor, ├Âte yandan.

5┬áKurulmu┼č olan─▒n, onun i├žinde ya┼čayanlar─▒n ve sonradan onda ├že┼čitli de─či┼čiklik yapacak olanlar─▒n, KurucuÔÇÖya bor├žlar─▒, minnetleri hi├ž bitmiyor, nedense. ÔÇťXÔÇÖin ilkelerinin izinden ayr─▒lmamakÔÇŁ gibi ├Ârnekleriyle ulus-devlet├ži siyasette de b├Âyle bu, modernist mimari projelerde de: Binan─▒n, kamp├╝s├╝n, kentin, ├╝lkenin ÔÇśmimar─▒ÔÇÖ, olas─▒ de─či┼čiklikler, eklemeler, ├ž─▒karmalar s├Âzkonusuysa ilk dan─▒┼č─▒lacak merci kabul ediliyor; ondan icazet al─▒nmaks─▒z─▒n o alana m├╝dahale edilemiyor. Modernist ÔÇśyap─▒ÔÇÖn─▒n her t├╝rl├╝s├╝n├╝n tasarrufu, hep KurucuÔÇÖya ait; yahut, ÔÇśonun temsilcisiÔÇÖ oldu─čunu iddia edenlere, ÔÇśilelebetÔÇÖ.

6┬áFilmlerde askeri stratejilerin tart─▒┼č─▒ld─▒─č─▒ sahnelerin dekorunu, aksesuarlar─▒n─▒ an─▒msayal─▒m: Belli bir ├Âl├že─če g├Âre yap─▒lm─▒┼č maketler ├╝zerinde hareket ettirilen ara├ž gere├ž modellerini, askeri birlik temsillerini; yahut, b├Âlgeye ait planlar─▒n, haritalar─▒n ├╝zerine ├žizilen manevra oklar─▒n─▒. Mimarl─▒kla askerli─čin temsil gere├žlerinin birbirine bunca benzemesi, tesad├╝f mÔÇÖola?

7┬áChristopher AlexanderÔÇÖin - sonradan bu t├╝r y├Ântemlerden, ├žabalardan ve kavray─▒┼člardan t├╝m├╝yle vazge├žse de- Hindu kasabas─▒ tasar─▒m─▒nda, ┼čehrin yap─▒s─▒n─▒n rotas─▒n─▒ ├Âng├Âremeyece─či yere yine de uzan─▒p, kenti eylem ve i┼člev ├Âr├╝nt├╝leri ├╝zerinden b├Âlgeselle┼čtirme, gelecekteki geni┼člemeleri bu t├╝r kategorilerin, k├╝melerin i├žinde ger├žekle┼čtirme ├Ânerisi; belki Le CorbusierÔÇÖnin La Ville RadieuseÔÇÖ├╝ndeki geni┼čleme ├Ânerisinden daha insafl─▒, daha do─čald─▒r. Yine de evrensellik, sonsuzluk, ├Âl├╝ms├╝zl├╝k arzular─▒, ayn─▒ t├╝rde bir sapk─▒nl─▒─ča i┼čaret ediyor gibi g├Âr├╝n├╝yor bana: Mimarl─▒─ča, mimarlara ├Âzg├╝ bir sapk─▒nl─▒k m─▒ bu?

8┬áArt─▒k, bu meczubun devlet i├žin tehlike oldu─čunu d├╝┼č├╝nm├╝yorum: Sadece devletin elinin eri┼čemeyece─či; istatistikle, say─▒mla, kamusal hizmetlerin ├žo─čuna e┼člik eden g├Âzetimin her t├╝rl├╝s├╝yle dahi eri┼čemeyece─či, bilinirin alan─▒na dahil edemeyece─či mikro-prati─čin modeli olarak kabul edilebilece─činden, olsa olsa tekinsizdir bu meczup.

9┬á2 ve 3 numaral─▒ b├Âl├╝mlere ilham olan fikirler, Michel de CerteauÔÇÖnun, T├╝rk├žeÔÇÖde ge├ženlerde┬áG├╝ndelik Hayat─▒n Ke┼čfi I: Eylem, Uygulama, ├ťretim Sanatlar─▒┬áad─▒yla Dost KitabeviÔÇÖnce yay─▒nlanan kitab─▒ndaki 1 ve 3 numaral─▒ k─▒s─▒mlarda yeral─▒yor. Ne var ki yaz─▒m─▒ndan uzunca bir s├╝re sonra tekrar yukar─▒daki metne bakt─▒─č─▒mda, bu iyimserli─čine ili┼čkin bir ele┼čtiri getirmekten al─▒koyam─▒yorum kendimi. Yani asl─▒nda de Certeaugil iyimserli─če y├Ânelik bir ele┼čtirim var: Do─črudur, kontrol ve g├Âzetim bir yere kadar i┼čleyebilir ancak; olumsall─▒k, karma┼č─▒kl─▒k, tahmin edilemezlik, rastlant─▒ gibi d├╝zen kar┼č─▒t─▒ hesaplanamaz d├╝zenekler ve pek tabii ki ki┼čilerin┬ámetis┬ámarifetiyle kontrol├╝n i├žindeymi┼č gibi yap─▒p d─▒┼č─▒na ├ž─▒kma faaliyetleri, eninde sonunda bu cendereyi ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n de cirit att─▒─č─▒ bir alan olarak yeniden kurar s├╝rekli. Buna diyece─čim yok. Ne ki, ┼čehre dair ki┼čisel imgeler kurma olana─č─▒na ├žok da g├╝venmemeli. Bu ┼čairane kurgu, bir yerden sonra, ne olursa olsun kendi hayat─▒n─▒ ya┼čamaya olanak sa─člayan ├že┼čitlili─čin tatmin edicili─čiyle, ki┼čiyi bask─▒ya direnmekten, ona kar┼č─▒ y─▒k─▒c─▒ faliyetler geli┼čtirmekten al─▒koyabilir. ┼×ehri kendimce yeniden olu┼čturdu─čum anlar─▒n pek ├žo─čunda, elbette hakim kurucu fikre ve iktidara ├žal─▒m atmaktay─▒md─▒r; ne ki, as─▒l mesele, att─▒─č─▒m ├žal─▒m─▒n, ├želmeleme arzumu s├Ând├╝rmemesine dikkat etmektir.

┼×ehrin, modernist stratejiler marifetiyle v├╝cuda gelmi┼č tasar─▒m─▒na kar┼č─▒ mikro-taktiklerle yeniden ├╝retimi gibi direni┼č y├Ântemleri, art─▒k kendi stratejileriyle yetinmeyip k├Â┼čeyi buca─č─▒ da taramak isteyenlerin bile diline pelesenk olmu┼č durumda, maalesef. ─░srail ordusunun Filistin m├╝lteci kamplar─▒na d├╝zenledikleri sald─▒r─▒lar─▒ tasarlarken ve kavrarken, de CerteauÔÇÖnunkileri de i├žeren postyap─▒salc─▒ kuramsal gere├žleri nas─▒l i├ž ettiklerini (ve i├žine ettiklerini) g├Ârmek i├žin bkz. Eyal Weizman, ÔÇťDuvardan Ge├žmek: Kent Planlama Eylemi Olarak Askeri OperasyonÔÇŁ,Arredamento Mimarl─▒k, Ekim 2009
Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir