o bir mucitti “valery lobanovski”

her durumda futbol bir yarat─▒c─▒l─▒k alan─▒d─▒r ve bu bak─▒mdan sanattan, felsefeden, sinemadan a┼ča─č─▒ kalmaz. ge├žen hafta kaybetti─čimiz valery lobanovski, hep futbol d├╝┼č├╝nen, ├╝stelik de geometrik d├╝┼č├╝nen yarat─▒c─▒ bir beyindi.

valery lobanovski ni├žin ├Ânemlidir? birincisi, futbol ad─▒ verilen bir oyuna ilk kez bir ÔÇśgeometriÔÇÖ uygulamaya kalk─▒┼čt─▒─č─▒ i├žin… ona, futbolun spinozaÔÇÖs─▒ desek yeridir. tarihte ilk kez futbol sahas─▒n─▒ tam anlam─▒yla ÔÇśparselleyerekÔÇÖ (├Âyle derler ya; ama terim yeterli de─čildir ├ž├╝nk├╝ bir dura─čanl─▒k anlam─▒ i├žerir) geometrik i┼čleyen ÔÇś├ÂnermelerÔÇÖ yaratabilen ki┼či odur. bu y├╝zden yaz-k─▒┼č sezonlar─▒n─▒n kaprisi y├╝z├╝nden az say─▒da d├╝nya ├Âl├žekli ba┼čar─▒ya kavu┼čmu┼č olmas─▒na ra─čmen (unutmayal─▒m ki, rusyaÔÇÖda ve eskiden sovyetler birli─čiÔÇÖnde ligler yaz─▒n oynan─▒yordu), tak─▒m─▒, en az ├╝├ž kupa s├╝recinde mutlak olarak ÔÇśdurdurulamazÔÇÖ bir h├╝viyetteydi.

1975-76 sezonunda yaz ba┼č─▒ avrupa kupa galipleri kupas─▒ÔÇÖna inan─▒lmaz bir rahatl─▒kla ula┼čmas─▒, beckenbauerÔÇÖin son g├╝nlerinde alabilece─či son kupa olan avrupa s├╝per kupas─▒ÔÇÖn─▒ bayern m├╝nihÔÇÖle neredeyse kedi fareyle oynar gibi oynayarak al─▒┼č─▒… sonra trajik ve harika bir finalle daha ├Ânce alt etti─či hollanda milli tak─▒m─▒ÔÇÖna 1988 avrupa kupas─▒ÔÇÖn─▒ teslim edi┼či… birle┼čik arap emirlikleriÔÇÖne antren├Ârl├╝─če gittikten sonra, yeniden esas tak─▒m─▒ dinamo kievÔÇÖin ba┼č─▒na geli┼či… ve zaparojye ma├ž─▒nda ge├žirdi─či kalp krizinin ard─▒ndan ├Âl├╝m├╝…

her ┼čey futbolun da ├Ânemli ├Âl├ž├╝de ÔÇśicada a├ž─▒kÔÇÖ bir alan oldu─čunu hat─▒rlat─▒yor bize… lobanovskiÔÇÖnin kiev dinamosu ile 70 ve 80ÔÇÖlerde y├Ânetti─či sovyet milli tak─▒m─▒ i├žin bir ara, 21. y├╝zy─▒l─▒n futbolu diye bir t├╝r korkulu ├Âvg├╝ yap─▒lm─▒┼čt─▒. bu, yukar─▒da and─▒─č─▒m─▒z ba┼čar─▒l─▒ d├Ânemlerde kural olarak yinelendi: gelece─čin tak─▒m─▒ vs… hay─▒r, bu gelece─čin tak─▒m─▒ de─čil, gelece─čin futbolunun ├Ânsezisiydi. ama futbol hala ÔÇśgelecekÔÇÖ…

icatlar alan─▒
futbolun pekala bir icatlar alan─▒ olabilece─čini asla unutmamak gerek. mesela franz beckenbauer, futbol tarihinde ilk kez ÔÇśgeriden ileriye 45 metrelik dripplingÔÇÖi icat etmi┼čti. yani, libero dedi─čimiz kurumun oyuna en ├žarp─▒c─▒ katk─▒s─▒n─▒… bu icattan sonra, onun bu 40-50 metrelik yolunda kar┼č─▒s─▒na ├ž─▒kabilen defans oyuncusu pek bulunamad─▒.

ayn─▒ ┼čekilde, tarihin en b├╝y├╝k kalecisi torpedo moskovaÔÇÖl─▒ lev yashin, o ana dek kalecilerin ceza sahas─▒na inen her topu tutma gayretinin anlams─▒zl─▒─č─▒n─▒ vurgulayan bir bulu┼č geli┼čtirdi: topu m├╝mk├╝n olan her tarzda ceza sahas─▒n─▒n d─▒┼č─▒na ├ž─▒karmak. ├Ânce rakip sovyet tak─▒mlar─▒, sonra da rakip ulusal tak─▒mlar bu adam─▒n ceza sahas─▒nda neler yapabilece─čini uzun s├╝re kestiremediler. o ana dek hi├žbir kaleci, ceza sahas─▒n─▒n d─▒┼č─▒na ├ž─▒k─▒p topu ayakla veya kafayla kontrol edip kullanmay─▒ asla d├╝┼č├╝nmemi┼čti.

kabul, pele ├žok iyiydi… ama sonradan, maradonaÔÇÖn─▒n bence ├žok daha iyi ve etkili uygulayaca─č─▒ bir icad─▒ de─čerlendirerek… asl─▒nda icat, ┼čanss─▒z oyuncu garrinchaÔÇÖya aittir. buna, g├╝n├╝m├╝zde zinedine zidaneÔÇÖ─▒n bolca uygulad─▒─č─▒, t├╝rkiyeÔÇÖde ├Ârne─čin hasan ┼ča┼čÔÇÖta g├Ârd├╝─č├╝m├╝z ÔÇśtop tekni─čiÔÇÖ diyebiliriz. bunu icat eden garrinchaÔÇÖd─▒r. sonra pele ve cruyff gelir. ama teknik icat, doruk noktas─▒na maradona ile eri┼čmi┼čtir. ve faullerin bolla┼čt─▒─č─▒, ikili m├╝cadelelerin didi┼čme haline geldi─či g├╝n├╝m├╝z futbolunda tarihe g├Âm├╝lmeye ba┼čl─▒yor gibi…

garrinchaÔÇÖn─▒n bulu┼ču tam anlam─▒yla bir futbol ÔÇśjestiydiÔÇÖ: topu k├╝├ž├╝k veya uzun at─▒lan ad─▒mlar─▒n ÔÇśalterasyonuÔÇÖ arac─▒l─▒─č─▒yla rakip taraf─▒ndan ula┼č─▒lamaz/hissedilemez hale getirmek… bulu┼č, dar ve geni┼č alanlarda farkl─▒ bi├žimlerde ger├žekle┼čiyordu. bu, san─▒ld─▒─č─▒n─▒n aksine futbolda ÔÇś├žal─▒m atmakÔÇÖ ya da ÔÇśadam ge├žmekÔÇÖ de─čildi yaln─▒zca… evet, bu t├╝rden etkileri vard─▒ ama ayn─▒ zamanda rakibi inan─▒lmaz bi├žimde yoruyordu. garrincha, biraz da sol aya─č─▒n─▒n aksamas─▒n─▒ pozitif bir unsur olarak kullan─▒p, inan─▒lmaz bir teknik icat etmi┼čti. i┼čin s─▒rr─▒ topu k├╝├ž├╝k ad─▒mc─▒klarla ve k├╝├ž├╝k d├╝rtmelerle kontrol etmeye dayan─▒yordu… bunu iyi yapamayanlar, g├╝n├╝m├╝zde do─čru d├╝r├╝st pas verme ┼čans─▒n─▒ tepen ÔÇśh├Âd├╝klerÔÇÖ olarak an─▒l─▒r. k├╝├ž├╝k tepiklerle hareket edildi─činde geometrik alan k├╝├ž├╝l├╝r, daha dar bir alanda daha ├žok i┼č yap─▒l─▒r. garrincha da hen├╝z onun bulu┼čundan haberdar olmayan defanslar─▒ darmada─č─▒n etmi┼čti. pele ve maradonaÔÇÖn─▒n garrincha kuma┼č─▒ndan olduklar─▒ a├ž─▒k. hagi de ayn─▒ gruba aitti.

di─čer alanlar gibi futbol da bir icatlar alan─▒d─▒r ve bunun i├žin uefaÔÇÖn─▒n, mesela gol say─▒s─▒n─▒ artt─▒rmak amac─▒yla kurallar─▒ de─či┼čtirmesine hi├ž ihtiya├ž yok. futbolu antren├Ârlerin ve futbolcular─▒n sahada yarataca─č─▒ yeniliklere b─▒rakmak zorunday─▒z. bug├╝nk├╝ futbolda icatlar bekleyen en b├╝y├╝k alan bana ÔÇśoyun y─▒kmaÔÇÖ dedi─čimiz konseptte i├žerilmi┼č gibi geliyor. en etkili isimler, (zinedine zidane, david beckham, t├╝rkiyeÔÇÖde hasan ┼ča┼č) genellikle oyunun nerede oynanaca─č─▒na karar verebilen oyuncular oluyor. tabii ki bu kararlar─▒n─▒ ger├žekle┼čtirmeleri gerekiyor ├Ânce… zidane bu i┼či en iyi beceren futbolcu g├╝n├╝m├╝zde… rakibin asla yeti┼čemeyece─či bir alana, apans─▒z tak─▒m arkada┼člar─▒ndan herhangi birinin yeti┼čebilece─či ÔÇśbir alanÔÇÖ g├Ânderiyor. yani, yaln─▒zca topu bir b├Âlgeye at─▒yor de─čil, oraya ko┼čan arkada┼č─▒na uygun bir alan da ÔÇśat─▒yorÔÇÖ…

bunu icat eden ki┼činin kim oldu─čunu s├Âylemek zor ├ž├╝nk├╝ b├Âylesi pozisyonlar futbolun i├žinde zaten dinamik olarak i├žerilmi┼čtir. fakat bunu fark edip, sistematize eden ki┼činin m├╝teveffa valery lobanovski oldu─čunu d├╝┼č├╝nmek i├žin pek ├žok neden var. unutmayal─▒m ki, 6-7 saniyedir topu aya─č─▒nda tutan ve 10 metrekarelik bir alana s─▒k─▒┼čm─▒┼č oyuncu, kar┼č─▒s─▒ndaki rakibe g├Âre ├╝├ž ya da d├Ârt kat fazla ad─▒m atmak zorundad─▒r. lobanovskiÔÇÖnin b├╝y├╝k bulu┼ču, asl─▒nda hi├žbiri d├╝nya ├žap─▒nda yetenekler olmayan futbolcular─▒n─▒ bu ÔÇśfazla ad─▒mÔÇÖ projesine en do─čru bi├žimde yerle┼čtirmekti. nas─▒l? daha az ad─▒mla!

1975 s├╝per kupa finalinde oleg blochinÔÇÖin bayern m├╝nihÔÇÖe att─▒─č─▒ bir gol├╝ hat─▒rl─▒yorum. kalabal─▒k bir defansta tek bir bo┼čluk var ve oras─▒ asl─▒nda defans─▒n en kalabal─▒k yeri. dosdo─čru oraya giriliyor ve gol ka├ž─▒n─▒lmaz… fazla ad─▒m, yukar─▒da and─▒─č─▒m─▒z garrincha ├╝slubunda ger├žekle┼čtiriliyor; k├╝├ž├╝k k├╝├ž├╝k tepiklerle, ÔÇśbodoslamadanÔÇÖ girerek… ve sonu├žta schwarzenbeckÔÇÖli, rothÔÇÖlu defans bir anda a┼č─▒l─▒yor.

bir devir kapand─▒
lobanovskiÔÇÖyi kaybettik. futbolun ┼čahikas─▒, en b├╝y├╝k zekalar─▒ndan biriydi…ÔÇÖteam managementÔÇÖ denen ve bug├╝n t├╝rkiyeÔÇÖde en iyi mircea lucescuÔÇÖnun uygulad─▒─č─▒ bir ├žal─▒┼čma disiplininin ilk uygulay─▒c─▒s─▒yd─▒. onu sovyetik totaliter rejimin disipliner mant─▒─č─▒n─▒n bir uzant─▒s─▒ olarak yorumlamak isteyenler var. oysa bat─▒ÔÇÖn─▒n en liberal ├╝lkeleri onun ÔÇśtrainingÔÇÖ ilkelerini uygulamakta hi├ž gecikmediler ve onun ├Ân├╝ne bile ge├žtiler bu konuda… her durumda bug├╝n ÔÇśtak─▒m futboluÔÇÖ diye belli belirsiz, hatta anlams─▒z bir ad tak─▒lm─▒┼č olan ┼čey onun icad─▒d─▒r ve art─▒k onsuz futbol oynanam─▒yor. lobanovskiÔÇÖnin hi├ž de b├╝y├╝k yetenek olmayan futbolcular─▒n─▒n g├╝c├╝n├╝ hat─▒rl─▒yorum… d├╝┼čerken topa vurup gol yapabilen onishenko ile kolotov, rakip alanda tek ba┼č─▒na ter├Âr yaratabilen blochin ve onlarla ├žernobil patlamas─▒ndan sadece ├╝├ž g├╝n sonra ispanyaÔÇÖda oynanan kupa galipleri finalinde atletico madridÔÇÖi 3-0 yenen dinamo kiev… o ma├žta zavarov, bitime ├╝├ž dakika kala att─▒─č─▒ golde orta sahada ard─▒┼č─▒k olarak s─▒ralanm─▒┼č d├Ârt rakibi, onlar─▒n s├╝rekli faul giri┼čimlerine ra─čmen a┼čm─▒┼čt─▒!

lobanovskiÔÇÖnin ├Âl├╝m├╝yle bir devir bitti. ┼čimdi mafyaÔÇÖn─▒n eline teslim edilmi┼č ve ┼čikeden ba┼čka bir ┼čey yapamayacak dinamo kiev (bunu ├╝├ž y─▒l ├Ânce bayern m├╝nih ma├ž─▒nda yapm─▒┼č olduklar─▒na ger├žekten kaniyim), pek farkl─▒ durumda olmayan ukrayna milli tak─▒m─▒ ve avrupaÔÇÖya da─č─▒lm─▒┼č bir s├╝r├╝ ├žok iyi futbolcu: shevchenko ve di─čerleri…

hep futbol d├╝┼č├╝nd├╝
her durumda futbol da bir yarat─▒c─▒l─▒k alan─▒d─▒r ve bu bak─▒mdan sanattan, felsefeden, sinemadan a┼ča─č─▒ kalmaz. ba┼čta da belirtti─čim gibi, futbolun spinozaÔÇÖs─▒ ya da bressonÔÇÖu olarak an─▒lmas─▒ gereken lobanovskiÔÇÖnin ├Âl├╝m├╝, bence futbola d├╝┼čm├╝┼č en b├╝y├╝k g├Âlgedir. sovyet d├Âneminde rahatt─▒ lobo, sonra mafya onun tak─▒m─▒n─▒ ele ge├žiriverdi. o bunlara ra─čmen futbol meselesini y├╝r├╝tt├╝. geometrik d├╝┼č├╝nd├╝ ama her zaman futbolla d├╝┼č├╝nd├╝. kavramlar─▒ vard─▒ ve ├Âmr├╝ boyunca bu kavramlar─▒n hakk─▒n─▒ vermeye ├žal─▒┼čt─▒.

├žok ├Âznel bir ┼čeyler s├Âylemem gerekirse, lobanovski, futbola k├╝fretti─čim y─▒llarda bile bana bir tak─▒m─▒ tutturabilmi┼č bir adamd─▒… ve ben, hala kiev dinamosuÔÇÖnu tutuyorum

may─▒s 2002
ulus baker

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir