medya, kitle ve iktidar

Medyan─▒n ├Âzellikle g├╝n├╝m├╝z iktidar─▒n─▒n tekelinde oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝l├╝rse, medya ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ iktidar olgusunu ele almadan de─čerlendirmek yanl─▒┼č olur. Medyan─▒n iktidar─▒n en g├╝├žl├╝ ideolojik ayg─▒tlar─▒ndan biri oldu─ču yads─▒namaz bir ger├žektir. Bu durumda akla FoucaultÔÇÖun biyoiktidar kavram─▒ gelir. Bilindi─či ├╝zre 18.y├╝zy─▒ldan itibaren cezaland─▒rma sistemleri de─či┼čmi┼č, bireylerin davran─▒┼člar─▒n─▒n k├Âkenini de─či┼čtirecek ┼čekilde yeni sistemler getirilmi┼čtir. Bu sistemdeki cezaland─▒r─▒c─▒lar, yani asl─▒nda bireyin davran─▒┼člar─▒n─▒ iktidar─▒n istedi─či bi├žimde ┼čekillendirecek kurum ve ki┼čiler hapishaneler, okullar, akademisyenler, psikologlar olmu┼čtur. Bu ger├že─či 20. ve 21. y├╝zy─▒la uyarlayacak olursak yeni de─či┼čtirme-d├Ân├╝┼čt├╝rme kurumu medya olmu┼čtur. Bunu yaparken iktidar, kendi ideolojisinin medya kanal─▒yla toplumsal prati─če s─▒zmas─▒n─▒ sa─člar. MarxÔÇÖ─▒n yanl─▒┼č bilin├ž dedi─či ┼čey medya ├╝zerinden bireylere aktar─▒larak toplum aras─▒nda ayr─▒l─▒klara neden olur. Asl─▒nda bu durumu ayr─▒larak b├╝t├╝nle┼čme olarak da adland─▒rabiliriz. Toplumu ayr─▒┼čt─▒rarak iktidar─▒n diledi─či ┼čekilde bir b├╝t├╝n yaratma durumu s├Âz konusudur. Buradaki sorunsal, medya ve ileti┼čim teknolojilerinin nas─▒l i┼čledi─čidir.

19. y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda sanayile┼čen toplumlarda bireyin yaln─▒zla┼čmas─▒, kentte g├╝├žs├╝zle┼čip manip├╝lasyona a├ž─▒k hale gelmesi kitle ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒n etkisini artt─▒rm─▒┼čt─▒r. Fabrikalarda ├╝retim art─▒nca t├╝ketimi de artt─▒rmak i├žin reklam ve ilanlar ├ž─▒kt─▒. Bu nedenle medyan─▒n temeli propaganda ve ikna ├╝zerine kuruludur. Medya i┼čleyi┼čindeki en ├Ânemli kavram GramsciÔÇÖnin hegemonya kavram─▒d─▒r. En basit ┼čekliyle r─▒zan─▒n ├Ârg├╝tlenmesi olarak tan─▒mlayabilece─čimiz hegemonya kavram─▒, egemen ideolojiyi empoze ederken ki┼čileri zorlamaz, aksine onlar─▒ ikna ederek bu eylemi ger├žekle┼čtirir. Kald─▒ ki var olan durumun toplum taraf─▒ndan ├žok├ža sorgulanmamas─▒n─▒n temelinde de hegemonya yatar. Sorgulanmayacak ┼čekilde, r─▒za al─▒narak ideolojiler kabul ettirilir. Buna ideolojinin do─čalla┼čt─▒rma mekanizmas─▒ denebilir. ┼×imdi ba┼čka bir sorunsalla, toplum i├žinde hegemonyan─▒n i┼čleyi┼či sorunsal─▒yla kar┼č─▒ kar┼č─▒yay─▒z.

Kitle ve iktidar olgular─▒n─▒n epistemolojik anlamda birbirleriyle nas─▒l ba─člar kurdu─čunu ve aralar─▒ndaki tahakk├╝m ili┼čkilerini anlamland─▒rmak i├žin incelenmesi gereken en ├Ânemli paradigma ku┼čkusuz dindir. Din kavram─▒, Ayd─▒nlanmac─▒lara g├Âre siyasal ve toplumsal alandan uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒ gereken bir kavramd─▒r. Nedeni, dini ideolojinin rahipler taraf─▒ndan halka bir komplo olarak ortaya at─▒lm─▒┼č olabilece─či ger├že─čidir. O g├╝nden bug├╝ne ├žok fazla de─či┼čmemekle beraber, din hala ÔÇťhalk─▒n afyonuÔÇŁ olarak kullan─▒lmaktad─▒r. Hegemonya sa─članmak istenen ki┼či say─▒s─▒ az oldu─čunda parametreler de─či┼čkenlik g├Âsterebilir, ancak s├Âz konusu olan kitleyse, kitleleri iktidara itaate ikna etmenin en etkili yolu dindir. ─░ktidar, dinsel yasalar─▒n Tanr─▒sal kayna─č─▒ oldu─čunu ├Âne s├╝rerek insanlar─▒ egemenli─či alt─▒na al─▒r. Burada ger├žekle┼čen ilk etki, insanlar─▒ ├Âld├╝kten sonra s─▒n─▒rs─▒z nimet ve g├╝zelli─čin bulundu─ču ya┼čam─▒n varl─▒─č─▒na ve sonras─▒nda ise d├╝┼č├╝nmek ba┼čta olmak ├╝zere bir ├žok eylemin yasak yani g├╝nah oldu─čuna inand─▒rmakt─▒r. Nitekim g├╝nah kavram─▒n─▒n ├Âz├╝nde de ├Âl├╝m sonras─▒ ya┼čamda ├žekilecek ac─▒lar yatar. Asl─▒nda burada dinin bilimsel bilginin kar┼č─▒s─▒nda durdu─čunu belirten Ayd─▒nlanmac─▒ d├╝┼č├╝nce do─črulan─▒r. ├ľrnek vermek gerekirse, kurban bayram─▒nda ya─čan ya─čmurlar─▒n bilimsel nedenini d├╝┼č├╝nmek yerine o ya─čmurlar─▒n sokaktaki kan─▒ temizlemek i├žin ya─čd─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmek daha kolayd─▒r. Kestirme yoldan bir sonuca varma, yanl─▒┼č bilince yaslanmakt─▒r. Ayr─▒ca bunun Tanr─▒sal g├╝├žler taraf─▒ndan kaynaklanmad─▒─č─▒n─▒ kimse bilmese bile akla getirmek dahi g├╝nah say─▒l─▒r. Ki┼či, d├╝┼č├╝nmemeye Tanr─▒sal kaynaklar arac─▒l─▒─č─▒yla ikna edilir. En sonunda bu durum bizi ├žilecili─če g├Ât├╝r├╝r. Ya┼čad─▒─č─▒ d├╝nyada ac─▒ ├žeken insan, ├Âl├╝m sonras─▒ ya┼čamda bunun ├Âd├╝l├╝n├╝ al─▒p daha mutlu olaca─č─▒na inand─▒─č─▒ i├žin ac─▒y─▒ r─▒zayla kabullenir. Burada ise MarxÔÇÖ─▒n c├╝mlesi do─črulan─▒r. ÔÇťDin, kendini yitirmi┼č ya da hi├ž bulamam─▒┼č insan─▒n ├Âz bilincidir.ÔÇŁ

Medya i┼čleyi┼či ve hegemonya, toplumsal s─▒n─▒flara g├Âre de─či┼čkenlik g├Âsterir. Altyap─▒n─▒n medya manip├╝lasyonundan etkilenme oran─▒ ile ├╝styap─▒n─▒n etkilenme oran─▒ bir de─čildir. Altyap─▒da ba┼čta din kavram─▒ olmak ├╝zere toplumsal de─čerler ├╝zerinden hegemonya sa─član─▒rken, ├╝styap─▒da ekonomik tahakk├╝m ve ├ž─▒kar ili┼čkileri s├Âz konusudur. Her iki durumda da medya, ├╝retim ve dolay─▒s─▒yla t├╝ketim faaliyetlerini etkiler.

Medya i┼čleyi┼činde di─čer bir etki ise g├Âz boyamac─▒l─▒kt─▒r. Kitle ileti┼čim ara├žlar─▒ i├žerisinde g├Âz boyamac─▒l─▒kta en b├╝y├╝k paya sahip olan reklamlarla birlikte sahte doyum d├╝nyas─▒ yarat─▒l─▒r. Bunu yaparken prod├╝ksiyon ara├žlar─▒ hi├žbir zaman g├Âsterilmez. Yani yarat─▒lm─▒┼č olan yapay medya ├╝r├╝nleri, do─čalm─▒┼č gibi sunularak al─▒c─▒larda yan─▒lsama yarat─▒r. Kitle ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒n teknik olanaklar─▒ ilerledik├že, kitle i├žinde bulundu─ču ger├žeklikten o derecede kopar─▒l─▒r. T├╝m bu yan─▒lsamalar, yapay hayatlar ├╝reterek insanlar─▒ d├╝┼č├╝nmemeye bir kez daha sevkeder.

Sonu├ž olarak medya, t├╝m bu sayd─▒klar─▒m─▒ yaparken amac─▒, iktidar─▒n ideolojisini yani egemen ideolojiyi me┼črula┼čt─▒rmakt─▒r. Egemen ideolojinin yeniden ve yeniden ├╝retimi, d─▒┼č d├╝nyayla birey aras─▒nda duvar ├Âr├╝lmesine neden olurken, bunu da o duvarlar─▒n herg├╝n biraz daha fazla y─▒k─▒ld─▒─č─▒na, ki┼čilerin giderek ├Âzg├╝rle┼čtiklerine inanmalar─▒n─▒ sa─člayarak yapar.

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir