‘‘Işık ve gölge’’ dedim içimden…

The Nightwatch (Gece Devriyesi) yağlıboya tablo, 1642

Rembrandt Harmenszoon van Rijn, The Nightwatch (Gece Devriyesi) yağlıboya tablo, 1642

‘‘Işığın ve gölgelerin ressamı’’ denildiğinde akla gelen, Hollandalı ressam ve baskı ustası Rembrandt’tır.(15 Temmuz 1606 – 4 Ekim 1669) Avrupa ve Hollanda sanat tarihinin en önemli ressamlarından biridir. En tanınmış eserlerinden biri olan Gece Devriyesi, orijinal adıyla ‘‘De Nachtwacht’’ yağlıboya tablosu; bana kalırsa ışığın ve gölgelerin müthiş armonisiyle toplumsal dramı yansıtan en etkileyici örneklerden biri. Eğer fotoğraf ve ya sinema ile ilgiliyseniz ‘‘Rembrandt aydınlatması’’ denilen bir tanım duymuşsunuzdur. Bilmeyenler için, Rembrandt’ın ışık kullanımı ve tekniği diyebiliriz. Ayrıca resimlerinde tek ışık kaynağı kullanarak, gölge ışık oyunlarıyla portrelerin üç boyut kazanmasını da sağlamıştır.

Death of the Virgin (Caravaggio)

Michelangelo Merisi da Caravaggio, Death of the Virgin(Bakirenin Ölümü) yağlıboya tablo, 1604–1606

Ondan önce (29 Eylül 1571 – 18 Temmuz 1610) yaşamış olan Caravaggio ise, barok sanat akımının ilk büyük sanatçısıdır. Rembrandt ile bağlantısı ise, bu dönemde rönesansın dayattığı denge ve uyumun aksine, karşı-reform hareketini benimseyerek ‘‘maniyerizm’’i kullananlar arasında olmalarıdır. Maniyerizm’de hareketlilik vardır. Herşeyin iç içe girdiği, net olmayan fırça darbelerine rastlarız. Birbirine bağıntılı iki ‘‘sanatkar’’a değinmemin sebebine gelirsek; kavranmasını istediğim, üçüncü bir bağıntıya dikkat çekmek adına.

Dolayısıyla, ışık ile gölgenin köşe kapmacalığına dayanarak, sizleri oyunun karanlık bölgesinde kalmış bir sanatçıyla tanıştırmak istiyorum. Kendisiyle çarpışmama vesile, yine o ses:

Işık ve gölge…

Ardından, kendi kendime sordum; üzerine neler yazılıp çizilmiştir acaba? Sonra bir baktım ki internette aratmışım bile. Karşıma ilk çıkan ‘‘ışık gölge’’ arama sonucuna girdim ve o yağlıboya tablosuyla karşılaştım. Tuhaftır ki, bu sanat eserinin yaratıcısı Rembrandt ya da Caravaggio değildi. Diğer ünlü ressamların arasında da görmediğim bir isimdi ve hemen sonra, hakkında doğru düzgün hiçbir türkçe çevirisinin olmadığını görmem, ikinci bir tuhaflıktı. Çünkü ‘‘ışığın ve gölgelerin cezbedici dokusunu dorukta hissettiren ‘‘Sacred Love and Profane Love’’ tablosu, nasıl olur da sahne ışıklarının altında olmazdı?’’ Üstelik, Caravaggio ile aralarında geçenlere rağmen. Ama önce, söz konusu olan eserimizi takdim edeyim:

Kutsal Sevgiye karşılık Adi Sevgi. 1602–1603 yağlıboya

Giovanni Baglione, Sacred Love and Profane Love(Kutsal Sevgiye karşılık Adi Sevgi) yağlıboya tablo, 1602

Tablolarına baktıkça ben de merak uyandıran Baglione; gözümde karanlıktan aydınlığa çıkarılması gereken bir ressam olması nedeniyle, türkçeye katalım fikrini netleştirdi. Hakkında biraz bilgi edinelim o halde.

Apollon_by_Giovanni_Baglione_(1620)

Giovanni Baglione, Apollon, 1620

Giovanni Baglione, (1566- 30 Aralık 1643) Barok dönemi başlarında maniyerizmin son zamanlarında Roma’da hayatını geçirmiş olan ressam ve sanat tarihçisidir. Baglione, özellikle ünlü ressam Caravaggio ile hırçın ve zarar tutumu olan olaylarla anılır. Ayrıca, Roma yaşantısı boyunca dönemin sanatçılarının biyografi koleksiyonunu yapması, onun önemli çalışmaları arasında gösterilmektedir. Roma’daki kilislerin birçoğunda ise eserleri sergilenmektedir.

İlk dönemlerinde Floransalı artist Francesco Morelli’den, son tarzını yakalamada ise Caravaggio’dan etkilenmiştir. Baglione’nin sanat hayatında önemli bir noktaya geldiği barok döneminde işitme kaybı yaşamış olması, ona ağır duygular yaşatmıştır.

İki kitap yayınlamıştır. (Kaynak bölümünde linklerini görebilirsiniz) Özellikle ikinci kitabı hala daha Roma’da yaşayan sanatçılar için önemli bir tarihsel kaynak konumundayken, ilk kitabı ise Roma’nın dokuz büyük haç kiliselerine artistik bir rehber olmuştur. Baglione, işlediği konularda sosyal statü (ev, elbise, koleksiyonlar, kılıç giymek, cenaze törenleri) ve sosyal statünün ilerlenişi konularında;  insan başarısızlıkları, alışkanlıkları üzerine sık sık eleştiriler yapmıştır.  Edebi, müzikal ve dramturjik becerilere sahip virtüözlerle tanışarak, onların hikayelerini yazılarına aktarmıştır.

En iyi bilinen, aynı zamanda bahsettiğim eseri ‘‘Sacred Love and Profane Love’’ Caravaggio’ya doğrudan bir yanıt olmaktadır. Eserinde Caravaggio’yu küçük ve çıplak şekilde ve şeytan olarak göstermektedir. Bu eser, sanatçılar arasındaki rekabet; aile içinde iki kardeşin şakalaşması olarak gösterilebilir.

1603 yılının son döneminde Baglione, Roma çevresinde dolaşan bazı kötü şiirler nedeniyle Caravaggio ve onun çemberindeki sanatçılara bir iftira davası açmıştır. Caravaggio’nun o dönem İsa’nın kıyamet mihrabındaki II. Gesu Jesuit tarikatının kilise resmini tamamlamasıyla, Baglione’ın onu kıskanması önemli bir noktaya ulaşır. Böylece mahkeme sırasında Caravaggio, “Giovanni Baglione’ın iyi bir ressam olduğunu düşünen hiçbir ressam tanımamaktayım.” sözlerini sarfetmiştir. Caravaggio suçlu bulunur ve iki hafta Tor di Nona hapishanesinde tutulur. Fakat sonradan, Giovanni Baglione’ın birinci sınıf bir ressam olduğunu kabul ederek kayıtlara geçilmesini sağlamıştır. 1610 yılında Caravaggio’nun erken gelen ölümünden sonra da Baglione, yayınladığı biyografide Caravaggio’yu övgü dolu sözlerle yazmıştır.

Baglione, dini konuları işleyen bir ressam olmuştur. Roma’yı yansıtan ve mitolojik konular ile alışılmamış imalı pozlar üzerine çalışmıştır. Clement VIII, Paul V ve Urban VIII pontificates sırasında Roma’da kilise komisyonlarında bulunmuş ve Rocca dei Rossi Giustizia Adalet salonu tamamen Baglione eserleriyle kaplı duruma gelmiştir.

Giovanni Baglione Kitapları:

Bonus film: ”Caravaggio” (1986)

Derek Jarman, 17.yy ressamlarından Caravaggio’ya ithafen yazıp yönettiği bu filmde ressamın yaşamını, sanat tutkusunu resimleri üzerinden inceliyor.

imdb. caravaggio 1986.

Kaynaklar: