hepimiz tehlikedeyiz

Bu r├Âportaj Pasolini’nin ├Âld├╝r├╝lmesinden birka├ž saat ├Ânce 8 Kas─▒m 1975 Cumartesi g├╝n├╝ 16.00 – 18:00 saatleri aras─▒nda yap─▒lm─▒┼čt─▒r. R├Âportaj─▒n ba┼čl─▒─č─▒n─▒n kendisi taraf─▒ndan saptand─▒─č─▒n─▒ belirtmek isterim. G├Âr├╝┼čmenin sonunda, ge├žmi┼čte de oldu─ču gibi, ayr─▒ld─▒─č─▒m─▒z g├Âr├╝┼č noktalar─▒ belirdi ve ben ona r├Âportaja bir isim verip vermek istemedi─čini sordum. Biraz d├╝┼č├╝nd├╝ ve ├Ânemli olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi; konuyu de─či┼čtirdi. Daha sonra bir┼čeyler bizi yine bu ana konuya getirdi. “─░┼čte her┼čeyin anlam─▒” dedi, “Sen, ┼čimdi seni kimin ├Âld├╝rmeyi planlad─▒─č─▒n─▒ bile bilmiyorsun. Bu ad─▒ ver istersen: ‘├ç├╝nk├╝ hepimiz tehlikedeyiz’.”

ÔÇô Pasolini, sen bir├žok yaz─▒nda nefret etti─čin ┼čeylerden bahsettin. Tek ba┼č─▒na, bir├žok ┼čeye , kuruma, g├Âr├╝┼če ki┼čiye ve g├╝ce kar┼č─▒ bir sava┼č a├žt─▒n. Soruyu daha karma┼č─▒k hale getirmemek i├žin, ba┼čkald─▒rd─▒─č─▒n bu sahneye ÔÇśkonumÔÇÖ diyece─čim. Senin bahsetti─čin bu konum t├╝m k├Ât├╝ yanlar─▒yla seni Pasolini yapan ┼čeyleri kaps─▒yor. Yani yarat─▒c─▒ g├╝├ž ve de─čerler senin, ama ya ara├žlar? Ara├žlar ÔÇśbu konumÔÇÖundur. Seninki hayali bir d├╝┼č├╝nce diyelim. Bir el hareketi yap─▒yorsun ve her ┼čey, senin nefret etti─čin her ┼čey siliniyor. Sen ne oluyorsun? Sen o zaman yaln─▒z ve ara├žs─▒z kalmaz m─▒s─▒n?

Evet, anlad─▒m. Ama ben bu hayali d├╝┼č├╝nceyi yaln─▒zca denemiyorum, ayn─▒ zamanda ona inan─▒yorum da . Medyumca de─čil tabii ki. Fakat biliyorum ki hep ayn─▒ ├živiye vurarak t├╝m bir ev bile y─▒k─▒labilir. Radikallerin verdi─či ├Ârnek ufak da olsa ├žok anlaml─▒ : t├╝m bir ├╝lkenin bilincini de─či┼čtirmeye ├žal─▒┼čan ├╝├ž-be┼č ki┼či. Tarih de bize bunun daha b├╝y├╝k bir ├Ârne─čini veriyor. Yads─▒ma, her zaman as─▒l hareket olmu┼čtur. Azizler, inzivaya ├žekilenler, entellekt├╝eller. Tarihi yapan az─▒nl─▒k hep hay─▒r diyenler olmu┼čtur. Harekete ge├žiren yads─▒ma b├╝y├╝k ve tek v├╝cut olmal─▒d─▒r. Eichman iyi niyetliydi. Peki onda eksik olan neydi? Onda eksik olan ba┼člang─▒├žta b├╝rokratik ve idari g├Ârevlerini yaparken hay─▒r diyebilmesiydi. Belki arkada┼člar─▒na ÔÇś┼ču himmler hi├ž mi hi├ž ho┼čuma gitmiyorÔÇÖ diye s├Âylenmi┼čti. Belki de ┼ču ya da bu tren, ihtiya├žlar i├žin g├╝nde bir kez duruyor diye isyan etmi┼čti. Ama hi├žbir zaman makiney─▒ durdurmay─▒ denemedi. O halde ├╝├ž tane konu var ├Ân├╝m├╝zde. ÔÇśKonumÔÇÖ nedir, onu neden durdurmak ya da bozmak gereklidir? Ve ne ┼čekilde?

ÔÇô ─░┼čte, ÔÇśkonumÔÇÖu tan─▒ml─▒yorsun. Bilirsin ki yaz─▒lar─▒n ve dilin , toz zerreciklerinden s─▒zan g├╝ne┼č etkisini yapar. G├╝zel bir g├Âr├╝nt├╝ , ama bu durumda az ve silik g├Âr├╝l├╝r ya da anla┼č─▒l─▒r, de─čil mi?

G├╝ne┼č tasvirine te┼čekk├╝rler. Ama ben ├žok daha az─▒n─▒ bekliyorum. Senin etraf─▒na bak─▒p trajediyi alg─▒laman─▒. Hangi trajedi ? Trajedi art─▒k insano─člunun de─čil de birbirlerine ├žarpan tuhaf makinelerin var olmas─▒d─▒r. Ve biz ayd─▒nlar, ge├žen y─▒l─▒n ya da on y─▒l ├Âncesinin demiryollar─▒ tarifesini al─▒p diyoruz ki: ÔÇśNe acayip, bu iki tren buradan ge├žmiyorlar ki, nas─▒l olup da bu ┼čekilde ├žarp─▒┼čt─▒lar? Ya makinist ├ž─▒ld─▒rd─▒ ya bir su├žlu vard─▒ ya da bir komploÔÇÖ. ├ľzellikle komplo fikri bizi ├žileden ├ž─▒kar─▒yor. Tek ba┼č─▒m─▒za ger├žekle y├╝zy├╝ze gelme a─č─▒rl─▒─č─▒ndan bizi koruyor. Biz burada konu┼čurken birileri bizi d─▒┼čar─▒ atma planlar─▒ yapsa ne de ho┼č olurdu do─črusu. Kolay ve basit. Biz baz─▒ arkada┼člar─▒m─▒z─▒ kaybederiz, sonra ├Ârg├╝tlenir ve ÔÇśbizi kovanlarÔÇÖ─▒ biz kovar─▒z yava┼č yava┼č, de─čil mi? Televizyonda Paris Yan─▒yorÔÇÖu g├Âsterdiklerinde, herkesin, g├Âzleri ya┼čl─▒ tarihin tekerr├╝r etmesi iste─čiyle tutu┼čtu─čunu biliyorum. Kolay, sen ordan, ben burdan temizleriz, bir evin d─▒┼č cephelerini temizler gibi. O zamanlar halk─▒n ÔÇśse├žim yapmakÔÇÖ i├žin ├Âdedi─či zorlu─čun, ac─▒n─▒n, kan─▒n ├╝zerine ┼čaka yapmayal─▒m. Tarihin o an─▒nda s─▒k─▒┼č─▒p kal─▒nd─▒─č─▒nda bir se├žim yapmak, her zaman trajedidir. Fa┼čist Salo, SS nazi subay─▒, ya da normal insan, bilincinin ve cesaretinin yard─▒m─▒yla ona kar┼č─▒ ├ž─▒kar. Ama ┼čimdi bu olanaks─▒zd─▒r. Biri sana dost├ža, kibar ve sayg─▒l─▒ bir bi├žimde yana┼č─▒yor (televizyonda ├Ârne─čin). Di─čeri -ya da di─čerleri- senin kar┼č─▒na ideolojik g├Âr├╝┼čleri, savunmalar─▒yla ├ž─▒k─▒yor ve sen bunlar─▒n tehdit unsuru ta┼č─▒d─▒klar─▒n─▒ hissediyorsun. Bayraklar─▒n─▒ a├ž─▒yorlar, sloganlar at─▒yorlar, ama onlar─▒ ÔÇśerkÔÇÖten ay─▒ran nedir peki?

ÔÇô Sana g├Âre ÔÇśerkÔÇÖ nedir, nerededir ve onu nas─▒l ininden d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kar─▒rs─▒n?

Erk, bizi h├╝kmedenler ve h├╝kmedilenler diye ay─▒ran e─čitim sistemidir. Ama dikkat etmek gerekir. Bu e─čitim sistemi y├Âneten s─▒n─▒flardan, a┼ča─č─▒lara taa yoksullara kadar uzanan sistemi olu┼čturur. I┼čte bu y├╝zden herkes ayn─▒ ┼čeyleri arzular ve ayn─▒ ┼čekilde davran─▒r. E─čer elimde bir y├Ânetim kurumu ya da bir borsa giri┼čimi varsa bunu kullan─▒r─▒m. Aksi takdirde bir engel kullan─▒r─▒m. Ve bir engel kulland─▒─č─▒mda, istedi─čimi elde etmek i├žin ┼čiddete ba┼čvururum. Peki neden oÔÇÖnu istiyorum? ├ç├╝nk├╝, bana onu istememin bir erdem oldu─čunu ├Â─čretmi┼člerdir. Ben de bu -erdem- hakk─▒m─▒ kullan─▒r─▒m. Hem katilimdir, hem de iyi.

ÔÇô Seni politik ve ideolojik bak─▒mdan tarafs─▒zl─▒kla, fa┼čist, antifa┼čist olma ayr─▒m─▒n─▒n i┼čaretini yitirmekle su├žlad─▒lar.

Bu y├╝zden ge├žen y─▒l─▒n demiryolu tarifesinden bahsediyordum i┼čte sana. Sen hi├ž v├╝cutlar─▒ bir tarafa, ba┼člar─▒ di─čer tarafa bakt─▒─č─▒ i├žin ├žocuklar─▒ pek g├╝ld├╝ren kuklalar─▒ g├Ârm├╝┼č m├╝yd├╝n? San─▒r─▒m Toto b├Âyle bir g├Âr├╝nt├╝y├╝ denemi┼čti. I┼čte ben ayd─▒nlar─▒n, sosyologlar─▒n, uzmanlar─▒n ve gazetecilerin gruplar─▒n─▒ b├Âyle g├Âr├╝yorum. Olaylar burada cereyan ediyor ve ba┼č di─čer tarafa bak─▒yor. Fa┼čizm yok demiyorum, yaln─▒zca da─čdayken denizden bahsetmekten vazge├žin diyorum. Burada ├Âld├╝rme iste─či var. Ve bu istek bizi b├╝t├╝n bir sosyal sistemin iflas etmi┼č solunun, solcu karde┼čleri gibi ba─čl─▒yor. E─čer her ┼čey kara kuzuyu ay─▒rmakla ├ž├Âz├╝lseydi benim de ho┼čuma giderdi do─črusu. Ben de kara koyunlar─▒ g├Âr├╝yorum, hatta hepsini g├Âr├╝yorum. Bela da burada i┼čte. MoraviaÔÇÖya da s├Âyledim. Ben ya┼čad─▒─č─▒m hayatla bir bedel ├Âd├╝yorum. T─▒pk─▒ cehenneme inen biri gibi. Ama d├Ând├╝─č├╝m zaman -e─čer d├Ânersem- farkl─▒ ┼čeyler g├Âr├╝yorum. Bana inan─▒n demiyorum. Ger├žekle y├╝zy├╝ze gelmemek i├žin her zaman konuyu de─či┼čtirmeniz gerek diyorum.

ÔÇô Peki ger├žek hangisidir?

Bu kelimeyi kulland─▒─č─▒ma pi┼čman─▒m, ÔÇśA├ž─▒kl─▒kÔÇÖ demek istiyordum. Olaylar─▒ s─▒ral─▒ tekrarlayal─▒m. Ilk ├Ânce trajedi: ne pahas─▒na olursa olsun her ┼čeyi elde etme arenas─▒na bizi iten, ortak, zorunlu ve yanl─▒┼č bir e─čitim. Bu arenada kimimiz kanunlar, kimimiz de engellerle silahlanm─▒┼č ┼čekilde itilmi┼čizdir. O halde ilk ve klasik ay─▒r─▒m ÔÇśzay─▒flarla birlikte olmakÔÇÖt─▒r. Ama, bir ├Âl├ž├╝de herkes zay─▒ft─▒r ├ž├╝nk├╝ herkes kurband─▒r, diyorum ben. Ve herkes su├žludur da, ├ž├╝nk├╝ herkes katletme oyununa haz─▒rd─▒r. Al─▒nan e─čitim: ÔÇśsahip olma, elinde tutma ve yok etmeÔÇÖden ibarettir.

ÔÇô O halde ba┼člang─▒├ž sorumuza d├Ânelim. Sen, hayali olarak , her┼čeyi yok ediyorsun, ama sen kitaplarda ya┼č─▒yorsun ve onlar─▒ okuyan zekalara ihtiyac─▒n var. Yani, t├╝keticiler ayd─▒nlar─▒n ├╝r├╝nleriyle e─čitiliyorlar. Sen, sinema yap─▒yorsun ve yaln─▒zca haz─▒r platolara de─čil, bir├žok b├╝y├╝k teknik makineye ihtiyac─▒n var. B├╝t├╝n bunlar─▒ yok edersen, sana ne kal─▒yor?

Bana her ┼čey kal─▒yor, yani kendim, hayatta olmam, g├Ârmem, ├žal─▒┼čmam ve anlamam. Olaylar─▒ anlatman─▒n, dilleri dinlemenin, dialektler yaratman─▒n, kukla tiyatrosunun bin ┼čekli vard─▒r. Di─čerlerine ├žok daha fazlas─▒ kal─▒r. Beni ├Ârnek alabilirler, benim gibi bilgili veya benim gibi cahil. D├╝nya daha b├╝y├╝r, her ┼čey bizim olur ve ne borsa, ne y├Ânetim kurulu ne de engellere ba┼čvurmam─▒z gerekir. G├Âr├╝yorsun, bir ├žo─čumuzun hayal etti─či d├╝nyada (tekrarl─▒yorum: ge├žen y─▒l─▒n demiryolu tarifesini okumak, hele bu ko┼čullarda y─▒llar ├Âncesininkini okumak) silindir ┼čapkas─▒yla ve ceplerinden dolarlar akan patron ve ├žocuklar─▒yla adalet dilenen s─▒ska dul vard─▒. K─▒sacas─▒, BrechtÔÇÖin g├╝zel d├╝nyas─▒.

ÔÇô O d├╝nyaya ├Âzlem duyuyorsun diyebilir miyiz?

Hay─▒r, patron olmaks─▒z─▒n patrona kar┼č─▒ ├ž─▒kan o zavall─▒ ve ger├žek halka ├Âzlem duyuyorum. Her ┼čeyden soyutland─▒klar─▒ i├žin kimse onlar─▒ s─▒n─▒fland─▒ramam─▒┼čt─▒. Ben patronla ayn─▒, ne pahas─▒na olursa olsun, her ┼čeyi isteyen zencilerden korkuyorum. Bu ac─▒mas─▒z ┼čiddete y├Ânelik inat├ž─▒l─▒k art─▒k karakter ayr─▒l─▒─č─▒n─▒ y─▒k─▒yor. Son anda hastaneye kald─▒r─▒lan kimse -biraz ya┼čama belirtisi varsa- doktorlar─▒n ya┼čama olas─▒l─▒─č─▒ hakk─▒nda s├Âyleyeceklerinden ├žok polislerin su├žlu konusunda s├Âyleyecekleriyle ilgilenir. Dikkat edilmesi gereken ┼čey, neden-sonu├ž zincirinin, ya da kimin ba┼č su├žlu oldu─čunun benim art─▒k ilgimi ├žekmemesidir. Senin ÔÇśkonumÔÇÖ diye tan─▒mlad─▒─č─▒n kavram─▒ a├ž─▒klad─▒─č─▒m─▒z─▒ zannediyorum. T─▒pk─▒ bir ┼čehirde ya─čmur ya─čd─▒─č─▒ zaman t├╝rbinlerin suyla dolmas─▒ gibidir. Su y├╝kselir, masum bir sudur bu, ne denizin h─▒r├ž─▒nl─▒─č─▒ ne de nehrin kollar─▒n─▒n k├Ât├╝l├╝─č├╝ vard─▒r bu suda. Fakat , herhangi bir nedenden dolay─▒ al├žalmaz da hep y├╝kselir. Bir├žok ├žocuk ┼čiirindeki, ÔÇśya─čmurun alt─▒nda ┼čark─▒ s├ÂylerkenÔÇÖdeki sudur. Ama y├╝kselir ve seni bo─čar. E─čer bu noktadaysak diyorum, zaman─▒m─▒z─▒ oraya buraya bir etiket koyarak ge├žirmeyelim. Bu lanet olas─▒ suyun ├ž─▒kt─▒─č─▒ noktay─▒ bulal─▒m, hen├╝z hepimiz bo─čulmadan.

ÔÇô Sen bu y├╝zden mi, zorunlu olan bir okula gitmeyen cahil ve mutlu ├žobanlar istiyorsun?

B├Âyle tan─▒mlamak pek basit ka├žard─▒. Ama bahsedilen zorunlu okul, umutsuz gladyat├Ârler ├╝retiyor. Kitle, umutsuzluk ve h─▒n├ž olarak b├╝y├╝yor. Ben belki inanmad─▒─č─▒m bir fikir ortaya att─▒m diyelim. Siz bana bir ba┼čkas─▒n─▒ s├Âylersiniz. Yani ├Âzg├╝r ve kendi kendinin patronu olmak, amac─▒ y├╝z├╝nden ezilmi┼č halk─▒n kat─▒┼č─▒ks─▒z devrimi i├žin hay─▒flan─▒yorum denebilir. Italya ve d├╝nya tarihinde h├ól├ó b├Âyle bir an─▒n gelebilece─či hayalini kuruyorum. Bu, d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m gelecek ┼čiirlerimden birinde esin kayna─č─▒ olabilir. Ama bu bildi─čim ve g├Ârd├╝─č├╝m de─čil, d├╝┼člerimin d─▒┼č─▒nda demek istiyorum. Ben cehenneme inmiyorum ve ba┼čkalar─▒n─▒n huzurunu neyin bozmad─▒─č─▒n─▒ biliyorum. Ama dikatli olun. Cehennem size do─čru y├╝kseliyor. Tabii ki farkl─▒ maskeler ve bayraklarla geliyor. Tabii ki kendi de─či┼čmezli─čini, a├ž─▒klamas─▒n─▒ d├╝┼čl├╝yor. Ama onun engel koyma gereksinimi, sald─▒rma, ├Âld├╝rme iste─či kuvvetli ve geneldir. ÔÇś┼×iddetli hayatÔÇÖa ba┼člayan birinin deneyimi uzun s├╝re gizli kalmayacakt─▒r. Kendinizi kand─▒rmay─▒n─▒z. Ve siz okulunuz, televizyonunuz, gazetelerinizle birlikte sahip olma ve yok etme d├╝┼č├╝ncesi ├╝zerinde temellendirilmi┼č d├╝zenin savunucular─▒s─▒n─▒z. Ne mutlu size ki bir su├žun ├╝zerine g├╝zel bir etiket yap─▒┼čt─▒rd─▒─č─▒n─▒zda mutlu oluyorsunuz. Bu bana kitle k├╝lt├╝r├╝n├╝n ba┼čka bir i┼člemi gibi g├Âr├╝n├╝yor. Baz─▒ ┼čeylerin ger├žekle┼čmesine engel olunamad─▒─č─▒nda, ├že┼čitli raflar meydana getirerek huzur bulunuyor.

ÔÇô Ama ortadan kald─▒rmak, yaratmak demek olmal─▒. Tabii e─čer sen de bir y─▒k─▒c─▒ de─čilsen. Kitaplar, ├Ârne─čin, ne anlam ta┼č─▒yorlar? Halk i├žin de─čil, k├╝lt├╝r i├žin ├╝z├╝lenlerin yan─▒nda g├Âr├╝nmek istemiyorum ama senin farkl─▒ d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝nde, bu kurtar─▒lm─▒┼č halk, art─▒k primitif olma ├Âzelli─čini kaybetmi┼č olacak (bu sana s─▒k y├Âneltilen su├žlardan biri), e─čer daha geli┼čmi┼č tan─▒m─▒n─▒ kullanmazsakÔÇŽ

T├╝ylerimi diken diken ediyor.

Moravia konu┼čmamda a├ž─▒klad─▒─č─▒m─▒ san─▒yorum. Kapamak, benim lisan─▒mda de─či┼čtirmek demektir. Durumun umutsuzlu─ču ve kesinli─či ├Âl├ž├╝s├╝nde kesin ve umutsuz bir de─či┼čim. Moravia ile, ├Âzellikle de Firpo ile ger├žek anlamda bir tart─▒┼čmay─▒ ├Ânleyen ┼čey, ayn─▒ sahneyi g├Ârmeyen, ayn─▒ halk─▒ tan─▒mayan, ayn─▒ sesleri duymayan insanlara benzememizdir. Size g├Âre bir olay, g├╝zel, d├╝zenli, net ba┼čl─▒kl─▒ olarak tan─▒mland─▒─č─▒nda ger├žekle┼čir. Ama alt─▒nda ne vard─▒r? Orada malzemeyi inceleyen ve ÔÇśbeyler bu bir kanserdir, iyi huylu bir ur de─čildirÔÇÖ diyebilme cesaretine sahip bir cerrah eksiktir. Bir kanser nedir? T├╝m h├╝creleri de─či┼čtiren, her t├╝rl├╝ mant─▒kla a├ž─▒klamay─▒ yads─▒yan ├ž─▒ld─▒rt─▒c─▒ boyutlarda onlar─▒ b├╝y├╝ten bir ┼čeydir. ├ľnceleri bir aptal ya da bir talihsiz olsa da (kanserden ├Ânce diyorum) ├Ânceki sa─čl─▒─č─▒na kavu┼čabilmeyi hayal eden hasta, bir nostaljik midir? I┼čte, her ┼čeyden ├Ânce ayn─▒ eski g├Âr├╝nt├╝ye sahip olmak i├žin b├╝y├╝k bir ├žaba g├Âsterilmesi gerekir. Ben politikac─▒lar─▒, onlar─▒n form├╝llerini dinliyorum ve deli oluyorum. Hangi ├╝lkeden bahsettiklerini bilmiyorlar, ay kadar uzaklar. Edebiyat├ž─▒lar, sosyologlar ve her t├╝rden uzman da ├Âyle.

ÔÇô Senin i├žin baz─▒ ┼čeyler ├žok mu net peki?

Art─▒k kendimden bahsetmek istemiyorum. Fazla bile s├Âyledim. Herkes bilir ki, ben deneyimlerimi birey olarak ├Âd├╝yorum. Fakat benim kitaplar─▒m, filmlerim de var. Belki ben de yan─▒l─▒yorum. Ama yine de hepimiz tehlikedeyiz demeye devam ediyorum.

ÔÇô Pasolini, e─čer sen ya┼čam─▒ b├Âyle g├Âr├╝yorsun -bilmem ki bu soruyu kabul eder misin- riski ve tehlikeyi nas─▒l ├Ânlemeyi d├╝┼č├╝n├╝yorsun?

Saat olduk├ža ge├ž olmu┼čtu, Pasolini ─▒┼č─▒─č─▒ a├žmam─▒┼čt─▒ ve not almak gitttik├že g├╝├žle┼čiyordu. Yazd─▒klar─▒ma birlikte g├Âz att─▒k. Sonra art─▒k sorular─▒ bir yana b─▒rakmam─▒z─▒ ├Ânerdi. ÔÇś├çok soyut kalan baz─▒ noktalar oldu san─▒yorum. B─▒rak biraz d├╝┼č├╝neyim, g├Âzden ge├žireyim. Bir sonu├ž bulmam i├žin biraz zaman tan─▒ bana. Benim i├žin yazmak konu┼čmaktan daha kolayd─▒r. Yar─▒n sabaha, sana ekledi─čim notlar─▒ b─▒rak─▒r─▒m.ÔÇÖ

Ertesi g├╝n, Pazar g├╝n├╝ , Pier Paolo PasoliniÔÇÖnin cans─▒z v├╝cudu, Roma polisinin te┼čhis odas─▒ndayd─▒.

T├╝rk├žesi: Esin Bakla.
Ve Sinema, Say─▒ 7.1989. ─░stanbul.

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir