ekososyalist bir manifesto

G─░R─░┼×

Bu ekososyalist manifesto fikri, 2001 y─▒l─▒n─▒n Eyl├╝l ay─▒nda Paris yak─▒nlar─▒ndaki VincennesÔÇÖde ekoloji ve sosyalizm ├╝zerine yap─▒lan bir seminerde Joel Kovel ve Michael L├Âwy taraf─▒ndan ortaya at─▒ld─▒. Hepimiz Gramsci paradoksunun kronik bir ├Ârne─činin s─▒k─▒nt─▒s─▒n─▒ ├žekiyoruz: Eski d├╝zenin gitmekte oldu─ču (ve uygarl─▒─č─▒ beraberinde g├Ât├╝rd├╝─č├╝) ama yenisinin yerine gelmedi─či bir zamanda ya┼č─▒yoruz. Ama en az─▒ndan bu ilan edilebilir. ├ťzerimize ├ž├Âken en a─č─▒r g├Âlge ne ter├Âr, ne ├ževrenin tahribat─▒ ne de k├╝resel resesyondur. En a─č─▒r─▒, kapitalist d├╝nya d├╝zenine olanakl─▒ bir alternatifin olmad─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝ren i├žselle┼čmi┼č kaderciliktir. Ve biz de, ┼ču andaki kayg─▒ verici uzla┼čmay─▒ ve pasif kabullenmeyi kas─▒tl─▒ olarak reddeden bir dilin bir ├Ârne─čini kurmay─▒ istedik.

Bununla birlikte bu manifesto, ekososyalizm hen├╝z bir hayalet olmad─▒─č─▒ndan ve herhangi bir somut parti ya da hareketin temelini olu┼čturmad─▒─č─▒ndan, 1848ÔÇÖdeki g├Âz├╝peklikten yoksun durumdad─▒r. Bu manifesto yaln─▒zca, mevcut krizi ve onu alt etmek i├žin gerekli ko┼čullar─▒ okumaya dayal─▒ bir ak─▒l y├╝r├╝tme hatt─▒d─▒r. Her ┼čeyi bildi─čimizi iddia etmiyoruz. Aksine, amac─▒m─▒z diyaloga, tart─▒┼čmaya, d├╝zeltmelere; her ┼čeyden ├Ânce de bu d├╝┼č├╝ncenin nas─▒l daha iyi idrak edilece─čine dair bir kavray─▒┼ča yol a├žmak. K├╝resel sermayenin kaotik d├╝nyas─▒nda say─▒s─▒z direni┼č noktas─▒ kendili─činden ortaya ├ž─▒k─▒yor. Yap─▒lar─▒ gere─či, bunlar─▒n bir├žo─ču i├žerik olarak ekososyalisttir. Bunlar nas─▒l bir araya getirilebilir? ÔÇťEkososyalist bir enternasyonalÔÇŁ tasavvur edebilir miyiz? Hayalet ortaya ├ž─▒kar─▒labilir mi?

MAN─░FESTO

21. y├╝zy─▒l bir felaket belirtisi ├╝zerinde a├ž─▒l─▒yor: E┼či benzeri g├Âr├╝lmemi┼č bir ekolojik ├ž├Âk├╝┼č; ve gezegenin geni┼č b├Âlgelerine (yani Orta Afrika, Ortado─ču, G├╝ney AmerikaÔÇÖn─▒n kuzeybat─▒s─▒) kangren gibi yay─▒lan ve t├╝m uluslarda yank─▒s─▒n─▒ bulan d├╝┼č├╝k yo─čunluklu, par├žalara ay─▒r─▒c─▒ sava┼č k├╝meleriyle ve ter├Ârle ku┼čat─▒lm─▒┼č kaotik bir d├╝nya d├╝zeni.

Bizce ekoloji krizleri ve toplumsal ├ž├Âk├╝nt├╝ler birbirleriyle yak─▒ndan ili┼čkilidir ve ayn─▒ yap─▒sal g├╝├žlerin de─či┼čik g├Âr├╝n├╝mleri olarak de─čerlendirilmelidir. Ekoloji krizleri b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de, yery├╝z├╝n├╝n ekolojik istikrars─▒zl─▒─č─▒ zaptetme ve bu istikrars─▒zl─▒─č─▒n etkilerini azaltma kapasitesini a┼čan dizginsiz sanayile┼čmeden kaynaklan─▒yor. Toplumsal ├ž├Âk├╝nt├╝ler ise, yolunun ├╝zerinde duran toplumlarda sebep oldu─ču par├žalay─▒c─▒ etkilerle beraber emperyalizmin k├╝reselle┼čme olarak bilinen bi├žiminden kaynaklan─▒yor. ├ťstelik bu temel g├╝├žler asl─▒nda ayn─▒ e─čilimin de─či┼čik g├Âr├╝n├╝mleridir ve bunlar b├╝t├╝n├╝ hareket ettiren esas dinamik olarak g├Âr├╝lmelidir: D├╝nyadaki kapitalist sistemin yay─▒lmas─▒.

Bu rejimin vah┼čili─čini ├Ârten hafifletmelerin ve propaganda ama├žl─▒ yumu┼čatmalar─▒n t├╝m├╝n├╝ reddediyoruz: Sebep olunan ekolojik maliyetlere ye┼čil dostu gibi bir s├╝s verilmesi, demokrasi ve insan haklar─▒ ad─▒ alt─▒nda be┼čeri maliyetlerin gizlenmesi. Bunun yerine, sermayenin ger├žekten ne yapt─▒─č─▒n─▒ g├Âren bir bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ndan, ─▒srarla sermayeye odaklanman─▒n ├╝zerinde duruyoruz.

Do─čaya ve onun ekolojik dengesine dayanarak hareket ediyormu┼č gibi yapan rejim, k├órl─▒l─▒─č─▒ s├╝rekli geni┼čletme zorunlulu─čuyla beraber, ekosistemleri dengeyi bozucu at─▒klarla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya b─▒rak─▒yor, organizmalar─▒n geli┼čmesini sa─člamak i├žin milyarlarca y─▒l boyunca evrim ge├žirmi┼č olan habitatlar─▒ yok ediyor, kaynaklar─▒ ├žar├žur ediyor ve do─čan─▒n duyulara hitap eden canl─▒─č─▒n─▒n yerine sermaye birikimi i├žin gerekli olan kaba bir de─či┼č toku┼č edilebilirli─či koyuyor.

Kendi kaderini tayin, topluluk ve anlaml─▒ bir varolu┼č do─črultusundaki gereklilikleriyle beraber insanl─▒k cephesinden bakt─▒─č─▒m─▒zda, sermaye d├╝nyadaki insanlar─▒n ├žo─čunu salt bir emek g├╝c├╝ deposuna ├ževirirken geriye kalanlar─▒n b├╝y├╝k k─▒sm─▒n─▒ i┼če yaramayan ba┼č belalar─▒ olarak bir kenara atar. Sermaye, t├╝ketimcilik ve depolitizasyondan olu┼čan k├╝resel kitle k├╝lt├╝r├╝ yoluyla, topluluklar─▒n b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ ihlal etti ve bu b├╝t├╝nl├╝─č├╝n alt─▒n─▒ oydu. Servet ve g├╝├ž e┼čitsizliklerini insanl─▒k tarihinde g├Âr├╝lmemi┼č bir d├╝zeye getirdi. Yozla┼čm─▒┼č ve k├Âr├╝ k├Âr├╝ne itaat eden ba─č─▒ml─▒ devletler (buradaki yerel elitler bast─▒rma g├Ârevini y├╝r├╝t├╝rlerken ─▒l─▒ml─▒ kimseleri bu eziyetten esirgediler) a─č─▒yla yak─▒n ili┼čki i├žinde hareket etti. Kapitalist merkeze itaati sa─člamak amac─▒yla devasa bir askeri ayg─▒t─▒ beslerken, ├ževrenin ├Âzerkli─čini ortadan kald─▒rmak ve onun bor├ž bata─č─▒na saplanmas─▒na neden olmak i├žin Bat─▒l─▒ g├╝├žlerin ve s├╝per g├╝├ž ABDÔÇÖnin kapsaml─▒ g├Âzetimi alt─▒nda, bir ulus├Âtesi ├Ârg├╝tler a─č─▒n─▒ harekete ge├žirdi.

Mevcut kapitalist sistemin, yaratt─▒─č─▒ krizlerin ├╝stesinden gelmek ┼č├Âyle dursun, bunlar─▒ d├╝zenleyemeyece─čini d├╝┼č├╝n├╝yoruz. Bu sistem ekolojik krizi ├ž├Âzemez ├ž├╝nk├╝ bunu yapmak birikimin ├Ân├╝ne s─▒n─▒rlar koymay─▒ gerektiriyor, bu da ÔÇťB├╝y├╝ ya da Yok OlÔÇŁ kural─▒ ├╝zerine kurulu bir sistem i├žin kabul edilemez bir se├ženek. Bu sistem ter├Âr├╝n ve ┼čiddete dayal─▒ di─čer isyan bi├žimlerinin yaratt─▒─č─▒ krizi de ├ž├Âzemez ├ž├╝nk├╝ bunu yapmak imparatorlu─čun mant─▒─č─▒n─▒ terk etmek anlam─▒na gelir, bu da b├╝y├╝meye ve imparatorlu─čun s├╝rd├╝rd├╝─č├╝ ÔÇťya┼čam bi├žimininÔÇŁ tamam─▒na kabul edilemez s─▒n─▒rlar koyar. Sistemin geriye kalan tek se├žene─či kaba kuvvete ba┼čvurmakt─▒r; bu yolla da yabanc─▒la┼čmay─▒ art─▒r─▒r ve daha fazla ter├Âr tohumu ÔÇŽ ve daha fazla kontr-ter├Ârizm tohumu eker, b├Âylece fa┼čizmin yeni ve ├Âl├╝mc├╝l bir ├že┼čidine evrilir.

K─▒sacas─▒ kapitalist d├╝nya sistemi tarihsel olarak iflas etmi┼čtir. Sistem, al─▒┼čmas─▒ imkans─▒z bir imparatorlu─ča d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r ve onun a┼č─▒r─▒ b├╝y├╝kl├╝─č├╝, alt─▒nda yatan g├╝├žs├╝zl├╝─č├╝ if┼ča etmektedir. Ekolojinin diliyle, son derece s├╝rd├╝r├╝lemezdir ve temelden de─či┼čtirilmelidir, hatta, ya┼čamaya de─čer bir gelecek istiyorsak yerine yenisi konmal─▒d─▒r.

B├Âylece, vaktiyle Rosa LuxemburgÔÇÖun ortaya att─▒─č─▒ yal─▒n se├ženek tekrar g├╝ndeme geliyor: Ya Sosyalizm Ya Barbarl─▒k! ┼×u anda barbarl─▒─č─▒n y├╝z├╝ de, ya┼čanmakta olan y├╝zy─▒l─▒n damgas─▒n─▒ ta┼č─▒yor ve ekolojik felaketi, ter├Âr ve kontr-ter├Âr├╝ ve bunlar─▒n fa┼čist yozla┼čmalar─▒n─▒ tasvip ediyor.

Ancak neden sosyalizm? Onun 20. y├╝zy─▒ldaki yorumcular─▒n─▒n kusurlar─▒ y├╝z├╝nden s├Âz├╝m ona tarihin ├ž├Âp tenekesine at─▒lm─▒┼č bu kelimeyi canland─▒rmak neden? Sadece ┼ču sebepten: Ne kadar yenilgiye u─čram─▒┼č ve ger├žekle┼čtirilememi┼č olsa da, sosyalizm kavram─▒ h├ól├ó sermayenin yerine ge├žmeyi temsil ediyor. E─čer sermaye yenilgiye u─črat─▒lacaksa (ki bu, uygarl─▒─č─▒n kendini s├╝rd├╝rmesi i├žin aciliyeti olan bir i┼č) netice ister istemez ÔÇťsosyalistÔÇŁ olacakt─▒r ├ž├╝nk├╝ bu terim kapitalizm sonras─▒ bir topluma ge├ži┼či belirtir. E─čer sermayenin kesin olarak s├╝rd├╝r├╝lemez oldu─čunu ve yukar─▒da ana hatlar─▒ ├žizilen barbarl─▒─ča d├Ân├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ s├Âyl├╝yorsak, o zaman sermayenin yol a├žt─▒─č─▒ krizleri alt edebilecek bir ÔÇťsosyalizmÔÇŁ in┼ča etmemiz gerekti─čini de s├Âyl├╝yoruz demektir. E─čer ge├žmi┼čteki sosyalizmler bunu ba┼čaramad─▒ysa ve biz barbarca bir sona boyun e─čmeye kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒yorsak, ba┼čar─▒ya ula┼čan bir sosyalizm i├žin m├╝cadele etmek bizim y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝m├╝zd├╝r. Luxemburg o tarih├« alternatifini dile getirdi─činden bu yana barbarl─▒─č─▒n y├╝zy─▒l─▒m─▒z─▒ yans─▒tan bir bi├žimde de─či┼čmesi gibi, sosyalizmin ad─▒n─▒n ve ger├žekli─činin de g├╝n├╝m├╝z i├žin uygun olmas─▒ gerekir.

─░┼čte bu sebeplerden dolay─▒ sosyalizm yorumumuzu ekososyalizm olarak adland─▒rmay─▒ tercih ediyoruz ve kendimizi bunun ger├žekle┼čtirilmesine ad─▒yoruz.

NEDEN EKOSOSYAL─░ZM?

Biz ekososyalizmi ekolojik kriz ko┼čullar─▒nda, 20. y├╝zy─▒ldaki ÔÇťilk d├ÂnemÔÇŁ sosyalizmlerin inkar─▒ de─čil ger├žekle┼čtirilmesi olarak g├Âr├╝yoruz. Ekososyalizm ilk d├Ânemdeki sosyalizmler gibi, sermayenin ge├žmi┼č eme─čin somutla┼čm─▒┼č hali oldu─ču anlay─▒┼č─▒na dayan─▒r ve kendisini b├╝t├╝n ├╝reticilerin ├Âzg├╝r geli┼čimine ya da ba┼čka bir deyi┼čle, ├╝reticilerin ├╝retim ara├žlar─▒ndan ayr─▒lmas─▒n─▒ tersine ├ževirmeye dayand─▒r─▒r. Mevcut kapitalist g├╝├žlerin besledi─či d├╝┼čmanl─▒k ko┼čullar─▒nda azgeli┼čmi┼čli─čin ├že┼čitli etkilerini ├Âzetlemek d─▒┼č─▒nda, bu amac─▒n ilk d├Ânemdeki sosyalizm taraf─▒ndan uygulanamad─▒─č─▒n─▒ biliyoruz, bunun sebepleri de burada ele al─▒namayacak kadar kar─▒┼č─▒k. Bu kritik durumun mevcut sosyalizmler ├╝zerinde say─▒s─▒z k├Ât├╝ etkisi oldu (en ├Ânemlisi, kapitalist ├╝retimcilik do─črultusundaki bir rekabetle beraber i├žerideki demokrasinin reddi) ve nihai olarak bu toplumlar─▒n ├ž├Âk├╝┼č├╝ne ve do─čal ├ževrelerinin tahrip olmas─▒na yol a├žt─▒.

Ekososyalizm ilk d├Ânemdeki sosyalizmin ├Âzg├╝rle┼čtirici ama├žlar─▒n─▒ s├╝rd├╝r├╝r ve hem sosyal demokrasinin yumu┼čat─▒lm─▒┼č, reformist hedeflerini hem de sosyalizmin b├╝rokratik bi├žimlerinin ├╝retimci yap─▒lar─▒n─▒ reddeder. Bunun yerine, sosyalist ├╝retimin yolunu ve amac─▒n─▒ ekolojik bir ├žer├ževede yeniden tan─▒mlaman─▒n ├╝zerinde durur. ├ľzellikle toplumun s├╝rd├╝r├╝lebilirli─či i├žin hayati ├Ânemde olan ÔÇťb├╝y├╝menin s─▒n─▒rlar─▒ÔÇŁ konusunda ├Âyle yapar. ┼×a┼č─▒rmamak gerekir ki, bunlar k─▒tl─▒k, s─▒k─▒nt─▒ ve bask─▒n─▒n dayat─▒lmas─▒ olarak kar┼č─▒lan─▒yor. Ancak ama├ž ihtiya├žlar─▒n d├Ân├╝┼č├╝m├╝ ve niceliksel boyuttan uzakla┼č─▒larak niteliksel boyuta do─čru keskin bir de─či┼čimdir. Meta ├╝retiminin dilinden bu ┼ču anlama gelir: Kullan─▒m de─čerlerinin de─čerini de─či┼čim de─čerlerinin ├╝zerinde belirlemek ÔÇô do─črudan ekonomik faaliyeti temel alan ve geni┼č kapsaml─▒ bir ├Âneme sahip olan bir tasar─▒.

Ekolojik ├╝retimin sosyalist ko┼čullar alt─▒nda yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmas─▒ mevcut krizlerin alt edilmesi i├žin uygun bir zemin sa─člayabilir. ├ľzg├╝r bir bi├žimde ortakl─▒k kuran ├╝reticilerden olu┼čan bir toplum kendi demokratikle┼čmesini sa─člamakla yetinmez. Ayn─▒ zamanda t├╝m varl─▒klar─▒ ├Âzg├╝rle┼čtirmeyi ilke ve ama├ž olarak vurgular. B├Âylece emperyalist d├╝rt├╝y├╝ hem ├Âznel hem de nesnel olarak yenilgiye u─črat─▒r. B├Âyle bir amac─▒ ger├žekle┼čtirerek b├╝t├╝n egemenlik bi├žimlerini alt etmek i├žin m├╝cadele eder, ├Âzellikle de toplumsal cinsiyet ve ─▒rk konusundakileri. K├Âkten dinci ├žarp─▒kl─▒klara ve onlar─▒n ter├Âr ┼čeklindeki g├Âr├╝n├╝mlerine yol a├žan ko┼čullar─▒n ├Âtesine ge├žer. Do─čayla, mevcut ko┼čullar alt─▒nda tasavvur edilemeyecek ├Âl├ž├╝de bir ekolojik uyum i├žinde bir d├╝nya toplumu ├Âneriliyor. Bu e─čilimlerin pratik bir sonucu, ├Ârne─čin sanayi kapitalizminin ayr─▒lmaz bir par├žas─▒n─▒ olu┼čturan fosil yak─▒tlara olan ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒n yok edilmesi ┼čeklinde ifade edilir. Ve bu daha sonra, petrol emperyalizminin boyunduruk alt─▒nda tuttu─ču topraklar─▒n serbest kalmas─▒n─▒n maddi temelini olu┼čtururken, ekolojik krizin di─čer dertleriyle beraber k├╝resel ─▒s─▒nman─▒n denetim alt─▒na al─▒nmas─▒n─▒ sa─člayabilir.

Bu tavsiyeler ┼čunlar─▒ g├Âz ├Ân├╝nde bulundurmadan okunamaz: Birincisi, bunlar─▒n ne kadar pratik ve kuramsal soru ortaya att─▒klar─▒n─▒; ve ikincisi ve daha cesaret k─▒r─▒c─▒ olan─▒, bunlar─▒n d├╝nyan─▒n ┼čimdiki g├Âr├╝n├╝┼č├╝nden ne kadar uzak olduklar─▒n─▒ (zira mevcut d├╝zen kurumlar─▒n i├žine i┼člemi┼č ve bilin├žlerde yer etmi┼č durumdad─▒r). Herkesin derhal fark─▒na varmas─▒ gereken bu hususlar─▒ ayr─▒nt─▒lar─▒yla incelememize gerek yok. Ancak bunlar─▒n kendilerine ├Âzg├╝ bak─▒┼č a├ž─▒s─▒yla ele al─▒nmalar─▒ gerekti─či ├╝zerinde ─▒srarla duraca─č─▒z. Bizim tasar─▒m─▒z, ne bu yolda at─▒lan her ad─▒m─▒ sergilemek ne de sahip oldu─ču g├╝c├╝n ├╝st├╝nl├╝─č├╝nden dolay─▒ d├╝┼čmana boyun e─čmektir. Tasar─▒m─▒z mevcut d├╝zen i├žin yeterli ve gerekli bir d├Ân├╝┼č├╝m├╝n mant─▒─č─▒n─▒ geli┼čtirmek ve bu amaca y├Ânelik ara ad─▒mlar─▒ geli┼čtirmeye ba┼člamakt─▒r. Bu imkanlar ├╝zerine daha derinlemesine d├╝┼č├╝nmek ve ayn─▒ zamanda bizimle benzer kayg─▒lar─▒ payla┼čanlarla birlikte faaliyet y├╝r├╝tmeye ba┼člamak i├žin bunu yap─▒yoruz. E─čer bu savlar─▒n bir de─čeri varsa, benzer d├╝┼č├╝ncelerin ve bu d├╝┼č├╝nceleri hayata ge├žirecek pratiklerin t├╝m d├╝nya y├╝zeyindeki say─▒s─▒z yerde birbirleriyle uyum i├žinde filizlenmesi gerekir. Ekososyalizm ya enternasyonal ve evrensel olacakt─▒r ya da hi├ž olmayacakt─▒r. G├╝n├╝m├╝zdeki krizler devrimci f─▒rsatlar olarak g├Âr├╝lebilir ve g├Âr├╝lmelidir, bunlar─▒ a├ž─▒─ča vurmak ve ya┼čama ge├žirmek de bizim g├Ârevimizdir.

Paris, Eyl├╝l 2001
Joel Kovel , Michael L├Âwy

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir