efendimiz acemilik

Hep bunu d├╝┼č├╝n├╝yorum. Zorlamadan, kendili─činden d├╝┼č├╝nd├╝r├╝yor beni. San─▒yorum bu, sanatla falan de─čil do─čruca ya┼čaman─▒n kendisiyle ilgili. D├╝┼č├╝n├╝n, on y─▒l ├Ânce bir ┼čiir yazm─▒┼čs─▒n─▒z; baz─▒ evrimler, geli┼čmeler ge├žirmi┼čsiniz ama bug├╝n de a┼ča─č─▒ yukar─▒ o eski yap─▒da, eski durumda ba┼čka ┼čiirler yaz─▒yorsunuz. D├╝nyada ve zaman i├žinde durdu─čunuz yer de─či┼čmemi┼č yani. Yahut ete─činizi bir yere ├žakm─▒┼čsan─▒z, siz y├╝r├╝yorsunuz┬á s├Âz├╝m ona, ama ard─▒n─▒zdan bir iplik uzuyor. Sizi o ├žak─▒ld─▒─č─▒n─▒z yere ba─čl─▒yor. Diyorum ki insan,┬á nerede ise orada olmal─▒d─▒r. Hi├žbir d├╝kk├ónda, hi├žbir otelde, hi├žbir kom┼čuda bir ┼čeyinizi unutmay─▒n─▒z. Ba─člar─▒n─▒z─▒ kopar─▒n. Derli toplu, hemen gitmeye haz─▒r, k├Âks├╝z.

Bir de ┼ču var. ├çok de─čil, on y─▒l ├Ânce, yeni diye, g├╝zel diye sevip ba┼č tac─▒ etti─čimiz ┼čiirlerin, bir deneyin, bug├╝n ka├ž─▒n─▒ sevebileceksiniz. Onlar g├╝├žs├╝z ┼čiirler miydi de bug├╝ne kalamad─▒lar. Sanmam. G├╝nlerinde sevilip say─▒ld─▒klar─▒na g├Âre iyi ┼čiirlermi┼č, yeni ┼čiirlermi┼č. ┼×iiri eskiten, kendi yap─▒s─▒ndaki ├Â─čelerdir. Yahut ┼čiirin baz─▒ gerekleridir. Montaigne, ÔÇťBeni Paris i├žin en ├žok korkutan ParisÔÇÖtirÔÇŁ diyor. ┼×iir i├žin de ├Âyle. ┼×iir, g├╝nl├╝k olmak zorundad─▒r. G├╝n├╝nde olmal─▒d─▒r. Daha ileri gidece─čim, inan─▒r m─▒s─▒n─▒z, bazen bir ┼čiir yaz─▒yorum, hemen yay─▒nlamazsam, aradan bir iki ay ge├žerse yay─▒mlamak gelmiyor i├žimden. Hi├ž de─čilse benim i├žin eskimi┼č say─▒yorum. ┼×iiri sadaka gibi d├╝┼č├╝n├╝yorum. Zaman─▒nda verilmelidir korkusu, kaybolmak korkusu.

├ľb├╝r├╝n├╝n bir de macera taraf─▒ var. Oras─▒ da ├žekici. Durmadan yeni uyumlar, yeni alanlar ke┼čfetmek. Uzun zaman roman─▒n, hik├óyenin tekelinde kalm─▒┼č birtak─▒m be┼čer├« davran─▒┼člar─▒ ┼čiire sokmaya ├žabalamak. Hep yan─▒lmak korkusu, kaybolmak korkusu.

Bilhassa insanla ilgili kalmaya ├žal─▒┼čmak, bizi ister istemez uyan─▒k durmaya, de─či┼čen ├ža─č ve uygarl─▒k kar┼č─▒s─▒nda insan─▒ t├╝rl├╝ y├Ânleriyle kavrayabilmek endi┼česi, insanla uygarl─▒kla birlikte de─či┼čmeye, hi├ž de─čilse de─či┼čmeye haz─▒rl─▒kl─▒ olmaya zorunlu tutuyor. Bu arada dile al─▒┼č─▒lmad─▒k m─▒sra yap─▒lar─▒ getirmek ÔÇôbenzetmek uygunsa- kula─č─▒ arkadan g├Âstermenin de g├╝zel olabilece─čini sanmak. Art─▒k kolayca yenileyemeyece─čimiz, eskimi┼č ya┼čam─▒m─▒zda yerlerine al─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z kelimelere hi├ž olmazsa yeni d├╝zenler, yeni ├Âzler i├žinde yeni ifade imk├ónlar─▒ vermek. Okuyana bildi─či kelimeyi birden yad─▒rgatmak daha do─črusu. Kelimeleri tedirgin etmek. ├ľrne─čin duvar s├Âz├╝n├╝ on y─▒l, yirmi y─▒l, elli y─▒l sonra ba┼čka bir anlamda yeniden bulmak, sevmek. Ama bunun sonucu bir ├ž─▒kmaza varamaz m─▒? Elbet varabilir. ┼×u kadar diyece─čim: g├╝├žl├╝ ki┼čilerin bu i┼čin ├╝stesinden geldi─či tellim g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Bir y─▒─č─▒n ├Ârnek var. Ba┼čaramayan, tuttu─ču yolun sap─▒kl─▒─č─▒ndan de─čil, g├╝├žs├╝zl├╝─č├╝nden ba┼čaramam─▒┼čt─▒r. Yazmazsa kimseler bir ┼čey kaybetmi┼č olmaz.

Bizi durmadan yan─▒ltan, aldatan al─▒┼čkanl─▒klar─▒m─▒z oluyor. Yahut bizi tembelli─če g├Ât├╝ren. Durmadan al─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z bi├žimlerle, al─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z duygulanma, d├╝┼č├╝nme ├ževrelerinde yazmak bizi sonunda b─▒kk─▒nl─▒─ča, inanm─▒┼čl─▒─ča, kolayl─▒─ča g├Ât├╝r├╝r. Daha g├╝zelini Steinbeck ┼č├Âyle s├Âyl├╝yor: ÔÇťAl─▒┼č─▒lm─▒┼č roman tarz─▒nda yazmak istemiyorum.ÔÇŁ Al─▒┼č─▒lm─▒┼č ki┼čiler sanat├ž─▒y─▒ al─▒┼č─▒lm─▒┼č ├Âzlere zorlar. Bir konuyu al─▒┼č─▒lm─▒┼č bi├žimlere uydu─ču i├žin i┼člemek. Akla kar┼č─▒ g├╝naht─▒r bu? Ben de ├Âyle d├╝┼č├╝n├╝yorum. ─░nsan yeni ┼čeyleri ancak yeni bi├žimlerde s├Âyleyebilir ya da┬á insan─▒ yeni bi├žimler, ister istemez yeni ┼čeyler s├Âylemeye zorlar. Bir├žok ┼čairimizin k─▒rk─▒ndan sonra yazmaktan vazge├žmeleri bu y├╝zdendir. De─či┼čen zaman kar┼č─▒s─▒nda yenilgiyi kabullendiklerindendir. Yaz─▒lar─▒na art─▒k sayg─▒ duymad─▒klar─▒ndand─▒r. Ondan sonra oturur ak─▒l hocal─▒─č─▒ ederler. Oysa ben ┼čiirin bir gen├žlik hevesi de─čil, daha ├žok bir olgunluk, bir ya┼čl─▒l─▒k u─čra┼č─▒ oldu─ču kan─▒s─▒nday─▒m. Hi├ž de─čilse her ├ža─č─▒n kendine g├Âre bir ┼čiir vard─▒r san─▒yorum. Gen├žlik y─▒llar─▒nda ├╝├ž be┼č fukara a┼čk ┼čiiri, bir iki kahramanl─▒k manzumesi yazm─▒┼č, ad─▒ iyi k├Ât├╝ ┼čaire ├ž─▒kt─▒ktan sonra susmu┼č bunca ┼čairimiz var. Bir ├žo─ču ya┼č─▒yorlar. Neredeler ┼čimdi? D├╝nyada ÔÇś┼čiiriyetÔÇÖ mi kalmad─▒? Ben k─▒rk─▒ndan sonra art─▒k yazmayan ┼čairlerimizin, hayat─▒n y├╝k├╝, ge├žim derdi, falan gibi sebeplerle de─čil, art─▒k ├ža─ča uymak g├╝c├╝ kalmad─▒─č─▒ndan, s├Âylenecek ┼čeyleri kalmad─▒─č─▒ndan, yahut ┼čiirle s├Âylenebilecek taze ┼čeyler bulamad─▒klar─▒ndan, kendilerini yeniden icat edemediklerinden sustuklar─▒na inan─▒yorum.

Burada ┼č├Âyle d├╝┼č├╝n├╝yorum. ─░nsan bu ├ž─▒kmaza ancak ustal─▒─ča y├Ânelmekle d├╝┼čebilir. Usta olmak i├žin ister istemez bir y├Ân, belirli bir gidi┼či tutturmak zorundas─▒n─▒z.┬á Okuyucu sizin bir ├Ânceki havan─▒z─▒ bilmeli, al─▒┼čmal─▒ size. Yani ┼čiirinizde ne okuyaca─č─▒n─▒ a┼ča─č─▒ yukar─▒ kestirmeli. Bir ta┼č al─▒p yontacaks─▒n─▒z. Her g├╝n bir ├žeki├ž, her g├╝n bir ├žeki├ž, sonunda s├╝sl├╝, ├Âzentili bir an─▒t ├ž─▒karacaks─▒n─▒z. Vurdu─čunuz darbelerin her g├╝n biraz daha yerini buldu─čunu bakanlar g├Ârecekler. Sonuna do─čru ÔÇť─░┼čte!ÔÇŁ diyecekler.

Halbuki acemilik. Efendimiz acemilik. Bir ta┼č alacaks─▒n─▒z. Yontmaya ba┼člayacaks─▒n─▒z. ┼×ekillenmeye y├╝z tutmu┼čken atacaks─▒n─▒z elinizden. Bir ba┼čka ta┼č, bir ba┼čka daha. Sonunda bir y─▒─č─▒n yar─▒m yamalak bi├žimler b─▒rakacaks─▒n─▒z. Belki ba┼čkalar─▒ sever tamamlar. Ama her ta┼ča sar─▒l─▒rken g├╝c├╝n├╝z, a┼čk─▒n─▒z, korkunuz yenidir, tazedir. Ba┼čaramamak endi┼česinin zevkiyle ├žal─▒┼čacaks─▒n─▒z.

Gelin b├Âyle yap─▒n demiyorum. Durdu─čum yerde kalmaktan korkuyorum. ┼×iir bir sanat olay─▒ de─čildir. Bir ya┼čama ├žabas─▒d─▒r ├Ânce. Ya┼čad─▒─č─▒m─▒za tan─▒kl─▒k eder. Her g├╝n yeni bir d├╝nya i├žinde, her g├╝n yeniden ve ba┼čka etkilerle duygulanan insan, her g├╝n bunlar─▒ yeni bi├žimlerle s├Âylemelidir.

Diyeceksiniz ki; b├Âylece ancak bir az─▒nl─▒─ča seslenmi┼č olacaks─▒n─▒z. Bir kere, bu i┼čin k├Ât├╝ y├Ânleri hi├ž mi hi├ž korkutmuyor, ikincisi, sanat bir ceht i┼čidir, e─čitim i┼čidir. Tembel kalabal─▒─č─▒n keyfine uymak istemiyorum. Sanat├ž─▒ nas─▒l uzun ├žabalamalarla yeti┼čiyorsa okuyucudan da bu gayreti bekler.

├ça─č─▒m─▒z─▒n insan─▒ gitgide rahat─▒na daha d├╝┼čk├╝n olmaya ba┼člad─▒. Belki her ├ža─čda b├Âyleydi. Ama bug├╝nk├╝ kadar m─▒yd─▒ bilemem? Bunda bilimin, end├╝strinin b├╝y├╝k pay─▒ var. Herkes birbirinin ├Ârne─či olmay─▒ hi├žbir ├ža─čda bu kadar istemedi. ÔÇťYeni D├╝nyaÔÇŁn─▒n ger├žekle┼čmesi yak─▒n belki de. Bir├Ârnek giyimler, bir├Ârnek ┼čark─▒lar, bir├Ârnek a┼čklar. U├žaklar, radyolar, sinemalar durmadan bizi birbirimize benzetmeye ├žabal─▒yorlar. Ki┼čiliksiz bir ya┼čamay─▒, ba┼č tac─▒ ettik. G├Ân├╝ll├╝y├╝z. Ki┼čiliksiz bir ├ža─č─▒n ┼čiiri de ister istemez ki┼čiliksiz olmak zorundad─▒r. Bu kadar yenilenmi┼č bir ├ža─č─▒n ┼čiiri, ┼čiirin kelimeleri ne kadar eski, bir d├╝┼č├╝nd├╝n├╝z m├╝? H├ól├ó u├ža─č─▒, h├ól├ó ÔÇťPenicilinÔÇŁi, h├ól├ó 70 katl─▒ evleri, h├ól├ó hesap makinelerini, asfaltlar─▒, otolar─▒ ┼čiire rahat├ža yerle┼čtiremedik. Bunlar─▒ kelime olarak d├╝┼č├╝nce/duygu hayat─▒m─▒za getirdikleri de─či┼čmelerle h├ól├ó ┼čiire getiremedik. Barlarda kad─▒nlarla sayg─▒s─▒zca sevi┼čiyoruz, sokakta a├ž─▒k sa├ž─▒k g├Ârd├╝─č├╝m├╝z kad─▒nlar─▒ hayvanca istiyoruz, ama ┼čiirde ├ó┼č─▒k olduk mu h├ól├ó a─čl─▒yoruz.

Bir de bir kenarda sessiz sedas─▒z bir insano─člu var. Uyamad─▒─č─▒, maddi manevi t├╝m imk├óns─▒zl─▒klar─▒ ile uyamad─▒─č─▒ de─či┼čmenin fark─▒nda ├Ân├╝nden iyice kavrayamad─▒─č─▒ bir ┼čeyler ak─▒p gidiyor. Durmu┼č da eskiye hasret mi ├žekiyor. Hay─▒r. Kendisi ile ├žeki┼čiyor. A─č─▒r aksak ya┼čamas─▒n─▒n hesab─▒n─▒ vermeye ├žal─▒┼č─▒yor. D├╝nyadan bildik tan─▒d─▒k ┼čeyler yakalamaya ├žal─▒┼č─▒yor k─▒sacas─▒.

Mesele, bir ┼čiir meselesi de─čildir. Ya┼čama meselesidir. Zaten ben hi├žbir zaman ┼čiiri hayattan ayr─▒ d├╝┼č├╝nmedim. Hayat─▒m─▒zda olmayan mesele, ┼čiirimizde de olamaz.

Evet, de─či┼čmek. Anlaml─▒ bir ya┼čama i├žin de─či┼čmek. Bu bir ├Âl├╝m kal─▒m meselesidir. Ne dersiniz?

Sonsuz ve ├ľb├╝r├╝, ─░stanbul, 1985, s.154-158
Turgut Uyar

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir