do you want to be free?

├ľzg├╝rl├╝k bir d├╝┼č m├╝d├╝r?

Sanki herkes ├Âzg├╝rle┼čmek ya da ├Âzg├╝r kalmaya ├žal─▒┼č─▒yormu┼č gibi g├Âr├╝nmek istemektedir.

E─čer bu bir ill├╝zyonsa g├╝n├╝m├╝zde ya┼čamsal bir ill├╝zyona d├Ân├╝┼čt├╝─č├╝ s├Âylenebilir.

Ahlak, t├Âre ve zihniyet gibi ┼čeylere bak─▒ld─▒─č─▒nda bu ill├╝zyonun tarihinin derinliklerinden ├ž─▒k─▒p gelmi┼č oldu─ču ve kesinlikle engellenemeyece─či s├Âylenebilir.

Bu ├Âzg├╝rl├╝k hik├óyesi kimi a├ž─▒lardan abart─▒l─▒ ve ├želi┼čkili g├Âr├╝lebilir ancak ├ž─▒lg─▒nl─▒k derecesinde bir duygu olup, engellenmesi m├╝mk├╝n g├Âr├╝nmemektedir.

─░┼čin daha da ilgin├ž yan─▒ b├╝t├╝n sistemin bu ├Âzg├╝rl├╝k d├╝┼č├╝ncesini ahlaki bir g├Ârev ve zorunlulu─ča d├Ân├╝┼čt├╝rm├╝┼č olmas─▒d─▒r. Bu y├╝zden de ├Âzg├╝rl├╝k zorunlulu─čunu do─čal bir istek, do─čal bir ├Âzg├╝rl├╝k ihtiyac─▒ndan ay─▒rma konusunda g├╝├žl├╝k ├žekiyoruz.

Hangi bi├žimi olursa olsun k├Âlelikten kurtulmak istemeyen biri var m─▒d─▒r? Kime sorarsan─▒z size fiziki ya da yasal dayatmalardan ka├ž─▒p kurtulmak istedi─čini s├Âyleyecektir. Bu ├Âylesine bir ya┼čamsal tepkidir ki, bu konuda bir ├Âzg├╝rl├╝k d├╝┼č├╝ncesine bile gerek olmad─▒─č─▒ s├Âylenebilir.

Herkesin birbirine kar┼č─▒ duyars─▒zla┼čt─▒─č─▒ bir evrende, ki┼činin yaln─▒zca kendi davran─▒┼člar─▒ndan sorumlu tutulmas─▒ ortaya baz─▒ sorunlar─▒n ├ž─▒kmas─▒na yol a├žmaktad─▒r. Zira bu yakla┼č─▒m di─čerlerine kar┼č─▒ simgesel manevi bir huzursuzluk hissedilmesine ve genel bir d├╝zen bozuklu─čuna (kurals─▒zl─▒k) yol a├žmaktad─▒r. ├ľzg├╝r elektronlar─▒n (bireylerin) , istedikleri g├Âr├╝n├╝me b├╝r├╝nebildikleri genel bir m├╝badele sistemine boyun e─čmi┼č evrende, bu her ┼čeyi m├╝mk├╝n k─▒labilen d├╝zene kar┼č─▒, en az ├Âzg├╝rl├╝k arzusu kadar derin bir kar┼č─▒t i├žtepinin, direni┼čin giderek b├╝y├╝d├╝─č├╝ g├Âr├╝lmektedir. Bu evrende kurals─▒zl─▒k tutkusuna e┼čit bir kural tutkusundan s├Âz edilebilir.

─░nsanl─▒─č─▒n antropolojik ge├žmi┼čine bak─▒ld─▒─č─▒nda kural zorunlulu─čunun en az kurallardan kurtulma arzusu kadar temel bir ┼čey oldu─ču g├Âr├╝l├╝r.

Hangisini a├ž─▒klaman─▒n daha zor olaca─č─▒n─▒ kimse s├Âyleyemez.├ľzg├╝rle┼čme s├╝recinin kat etti─či uzun yol d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde; s─▒n─▒rs─▒z ├Âzg├╝rl├╝k ve her t├╝rl├╝ kurals─▒zl─▒k kar┼č─▒s─▒nda yer alan kural yanl─▒s─▒ hareketlerin ┼ču s─▒ralar giderek g├╝├žlenip, canland─▒klar─▒ s├Âylenebilir.

Bu kural yanda┼čl─▒─č─▒n─▒n yasaya boyun e─čme olay─▒yla bir ili┼čkisi yoktur. Bunun tam tersi bir s├╝re├ž oldu─ču s├Âylenebilir zira soyut ve evrensel yasan─▒n tersine, kural, iki yanl─▒ bir y├╝k├╝ml├╝l├╝kt├╝r. Kural─▒n ne hak, ne g├Ârev ne de ahlaki ve psikolojik yasalarla bir ili┼čkisi yoktur.

─░nsanl─▒k a├ž─▒s─▒ndan hemen her yerde tart─▒┼čmas─▒z bir geli┼čme olarak kabul edilen ve insan haklar─▒ taraf─▒ndan koruma alt─▒na al─▒nm─▒┼č olan ├Âzg├╝rl├╝k do─čal bir hak gibi g├Âr├╝lmektedir. ÔÇśÔÇÖ├ľzg├╝rÔÇÖÔÇÖ olmak insan─▒ ilkel d├Ânemden kalma k├Ât├╝l├╝klerden korumakta, mutlu ve do─čal bir ya┼čam s├╝rmesini sa─člamaktad─▒r. Modern ve demokrat insan─▒n kurtulu┼ču ├Âzg├╝rl├╝k vaftizinden ge├žmekle m├╝mk├╝nd├╝r.

Oysa bu bir ├╝topyad─▒r.

─░yi ve K├Ât├╝ aras─▒ndaki kar┼č─▒tl─▒─č─▒ ├ž├Âzme konusunda g├Âsterilen karars─▒zl─▒─ča kar┼č─▒n, insanl─▒─č─▒n kendi kendini a┼čabilece─čine olan kesin inan├ž bir ├╝topyadan ba┼čka bir ┼čey de─čildir.

Kar┼č─▒tl─▒k kal─▒c─▒d─▒r ve ┼čeyler bu kar┼č─▒tl─▒k ili┼čkisine son vermeden bir ├Âzg├╝rle┼čme s├╝recinden ge├žmi┼člerdir.

K├Ât├╝l├╝─č├╝ ├Âzg├╝rle┼čtirmeden iyili─či ├Âzg├╝rle┼čtiremezsiniz. Hatta kimi zaman ayn─▒ devinim s├╝reci i├žinde k├Ât├╝l├╝─č├╝n iyilikten daha h─▒zl─▒ bir ┼čekilde ├Âzg├╝rle┼čtirildi─či s├Âylenebilir.

Sonu├ž itibar─▒yla ─░yilik gibi K├Ât├╝l├╝k kurallar─▒nda da bir bozulmadan s├Âz edebiliriz.

├ľzg├╝rle┼čtirme s─▒n─▒r tan─▒mayan bir geli┼čme ve h─▒z anlay─▒┼č─▒na yol a├žm─▒┼čt─▒r.

├ľng├Âr├╝len tehlike s─▒n─▒r─▒ bir kez a┼č─▒ld─▒─č─▒nda (bu bir evrenden di─čerine ge├ži┼č biraz fiziksel d├╝nyadakini and─▒rmaktad─▒r) ÔÇôzaman, para, cinsellik, ├╝retim gibi- ┼čeyler ba┼č d├Ând├╝r├╝c├╝ bir h─▒zla ├žo─čal─▒p bo┼člukta y├╝zmektedirler. Bug├╝n ya┼čamakta oldu─čumuz evrede ├Âzerklik ve farkl─▒l─▒k ├že┼čitlerinin hi├ž biri denetlenmemektedir. B├╝t├╝n bunlar─▒n belirsiz, bo┼člukta y├╝zen ve katlanarak b├╝y├╝yen, durdurulmas─▒ olanaks─▒z volkanik bir patlamay─▒ and─▒rd─▒─č─▒ s├Âylenebilir.

Art─▒k bu a┼čamada, ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n, ├Âzg├╝rle┼čtirilme taraf─▒ndan a┼č─▒l─▒p ge├žilerek anlam─▒n─▒ yitirdi─či s├Âylenebilir.

─░nsana ├Âzg├╝ ne varsan hepsinin istisnas─▒z (total) haberle┼čtirilip, b├╝t├╝nsel s├╝recin bir par├žas─▒na d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lerek, ├Âzg├╝rce doland─▒─č─▒na tan─▒k oluyoruz. Herkes olanaklar─▒ ├Âl├ž├╝s├╝nde teknik bir varl─▒─ča d├Ân├╝┼č├╝yor, yani herkes genel kar┼č─▒l─▒kl─▒ bir etkile┼čim s├╝recinin hissedar─▒ ve i┼č orta─č─▒ haline geliyor. Piyasa Tanr─▒s─▒ kendi kurallar─▒na sahip ├ž─▒karken, Adam SimithÔÇÖin ÔÇśÔÇÖGizli EliÔÇÖÔÇÖ bundan b├Âyle bilgisayar programlar─▒ ve a─člar─▒n─▒n maddi olmayan egemenli─či alt─▒na girmi┼č demektir. Evrensel Serbest Pazar, d├╝zen bozuklu─čunun en ├╝st a┼čamas─▒d─▒r.

Tarihsel toplumlarda ba┼člang─▒├žtan bu yana i┼če yarayan bir dinami─čin mant─▒ksal ve ka├ž─▒n─▒lmaz sonucu olarak, t├╝m insan ili┼čkilerinde, zaman i├žinde art─▒┼č g├Âsteren evrensel boyutlarda bir bozulmadan s├Âz edebiliriz.

Feodaliteden Kapitalizme, oradan da daha ├Âteye ge├žildi─činde kar┼č─▒m─▒za m├╝badele ├Âzg├╝rl├╝─č├╝yle mal, para, insan ve sermayenin ├Âzg├╝rce dola┼č─▒m─▒nda g├Âr├╝len muazzam geli┼čme ├ž─▒kmaktad─▒r.

Bu gidi┼čat─▒n durdurulmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir. Bunun insanl─▒k de─čil pazar─▒n b├╝y├╝mesi, kendisinden ka├ž─▒lmas─▒ m├╝mk├╝n g├Âr├╝nmeyen k├╝reselle┼čmenin geli┼čmesiyle bir ili┼čkisi vard─▒r.

Dur durak tan─▒madan genelle┼čtirdi─či bir m├╝badele s├╝reci do─črultusunda ilerlemi┼č bir liberalizmin ula┼čt─▒─č─▒ son a┼čama. Bu geli┼čen m├╝badele s├╝reci do─črultusunda kapitalin z─▒tl─▒klar─▒, ├želi┼čkileri, kanl─▒ tarihi ya da k─▒saca ÔÇśÔÇÖtarihiyleÔÇÖÔÇÖ birlikte tarihe kar─▒┼čm─▒┼č oldu─ču s├Âylenebilir.

Bununla birlikte ikinci ÔÇśÔÇÖdevrimeÔÇÖÔÇÖ kar┼č─▒ direni┼člere hemen her yerde kar┼č─▒la┼č─▒lmaktad─▒r. ├ťstelik bu direni┼čler Ayd─▒nlanman─▒n yol a├žt─▒─č─▒ direni┼člerden daha g├╝├žl├╝d├╝r. Bunalar (devrim kar┼č─▒tlar─▒ denilen t├╝rden olup) kendi kabu─čuna ├žekilme, dini tarikatla┼čma, loncala┼čma, yeni yobazl─▒k ve feodalite bi├žimleri t├╝r├╝nden direni┼čler olarak de─čerlendirilebilir. Bu direni┼č bi├žimleri hemen her yerde o ko┼čulsuz ├Âzg├╝rl├╝─če bir son vererek yeni himaye, korunma, vassallik bi├žimleri ve tahamm├╝l edilmesi olanaks─▒z kendi ba┼č─▒na b─▒rak─▒lm─▒┼čl─▒─ča kar┼č─▒ arkaik bir sadakat anlay─▒┼č─▒ bulmaya ├žal─▒┼č─▒r gibidirler.

Buna, d├╝zen bozulmas─▒na yeni bir oyun kural─▒yla kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒┼č da denilebilir.

K├╝reselle┼čme ya da tamam─▒yla piyasa kanunlar─▒ taraf─▒ndan y├Ânlendirilmeye kar┼č─▒ ├╝cret ve kurumsal koruma sa─člayan ÔÇśÔÇÖtoplumsalÔÇÖÔÇÖ tek s─▒─č─▒nak olarak g├Âsterilebilir.

Eme─čin yabanc─▒la┼čm─▒┼č insan─▒n i├žinde bulundu─ču durumu savunmak ve bu yabanc─▒la┼čman─▒n bir anlamda o insan─▒ para ve a─člar taraf─▒ndan belirlenen yasalar─▒n a┼č─▒r─▒ etkilerinden korudu─čunu s├Âylemek gerekiyor. ─░nsanlar kendilerini bu a─člardan koruyabilecek, bu da─č─▒n─▒k ve bir bo┼člukta kaybolup gitme hissine son verebilecek bir ÔÇśÔÇÖg├Ân├╝ll├╝ÔÇÖÔÇÖ yabanc─▒la┼čmadan daha arkaik a┼čamalara giderek, kendilerini g├╝vende hissettiren her t├╝rl├╝ a┼čk─▒nl─▒─ča teslim olmaktad─▒rlar.

Bu ├Âzg├╝rl├╝k paradoksunun i├žinden ├ž─▒k─▒lamayaca─č─▒ d├╝┼č├╝ncesi kafalara yeni dank etmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. Zira bu tersine ├ževirmenin olanaks─▒z zincirlerinden kurtulma hareketini insanl─▒k ad─▒na bir geli┼čme (zira insan─▒ di─čer t├╝rlere ├╝st├╝n k─▒lan ┼čey budur) gibi g├Ârebilmek m├╝mk├╝n olabildi─či gibi, tam tersine sonu├žlar─▒ belirsiz bir antropolojik felaket, insanl─▒ktan kopma, ├╝rk├╝t├╝c├╝ bir d├╝zen bozuklu─ču gibi de g├Âr├╝lebilir. Ancak bu nerde bitece─či belli olmayan ├Âzg├╝rl├╝k hareketi evrensel bir mutabakat─▒n en ├╝st a┼čamas─▒ olabilece─či gibi, total bir entropi anlam─▒na da gelebilir.

Elimizden geldi─čince ├Âzg├╝rl├╝kten uzakla┼čmaya ├žal─▒┼č─▒yoruz.

S├╝rekli olarak ba┼čka s├╝re├žlere boyun e─čmeyi kendi arzu, ya┼čant─▒ ve irademize boyun e─čmeye tercih ediyoruz.

E─čer halk kendini politikac─▒lar─▒n eline teslim ediyorsa bunu temsil edilmekten ├žok onlar─▒ ba┼č─▒ndan defedebilmek amac─▒yla yap─▒yor. Bu durum edilginlik ve sorumsuzluk olarak yorumlanabilece─či gibi, konuya daha zekice bir yorum getirerek ├Ârne─čin, bu haklar─▒ devretmenin bilin├žsiz bilin├žlilik, arzu ve iradeden yoksunluk yani sezgisel bir ┼čey oldu─ču; k─▒saca bilincin derinliklerinde yatan ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n bir yan─▒lsamas─▒ndan ba┼čka bir ┼čey olmad─▒─č─▒n─▒n hissedilmesinden kaynakland─▒─č─▒ s├Âylenemez mi?

Yoksa buna ÔÇśÔÇÖbilin├žli/g├Ân├╝ll├╝ boyun e─čme mi demeliyiz?ÔÇÖÔÇÖ

Bu bilin├žli k├Âleli─čin yanl─▒┼č bir deyim oldu─čunu, ├ž├╝nk├╝ hem ├Âzg├╝rl├╝k hem de irade kavramlar─▒n─▒n yan─▒lt─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒ ifade etmekten ba┼čka bir i┼če yaramad─▒─č─▒ s├Âylenebilir. Bireyin ├Âzerk olmak konusundaki kararl─▒l─▒─č─▒n─▒ ortaya koydu─ču d├╝┼č├╝n├╝len irade d├╝┼č├╝ncesi, ├Âzg├╝rl├╝─če kar┼č─▒ bir kavram olarak kullan─▒ld─▒─č─▒nda bile yanl─▒┼č bir anlama sahip olmaktad─▒r.

Yan─▒lsamayla oldu─čunu sand─▒─č─▒m─▒z yerde kar┼č─▒la┼čmayabiliriz. Aram─▒zdan yaln─▒zca birka├ž ki┼či (G.C. Lichtenberg) ├Âzg├╝r olunamayaca─č─▒n─▒ ve bu yazg─▒ya boyun e─čmek gerekti─činin fark─▒nda olabilir. Geriye kalan sessiz ├žo─čunluk irade kavram─▒n─▒ ├Âne s├╝renlerin tersine bunun bir yan─▒lsama oldu─čunun bilincindedir.

B├╝t├╝n bunlar ÔÇśÔÇÖbilin├žli/g├Ân├╝ll├╝ k├Âleli─činÔÇÖÔÇÖ kendi kural ve stratejilerine sahip olmas─▒na engel de─čildir.

├ľtekini boyunduruk alt─▒na alma iste─čini ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča u─čratman─▒n yolu insan─▒n bu t├╝rden bir arzuyu duymamas─▒yla m├╝mk├╝nd├╝r. Bunlara ayartma numaralar─▒ denir.

─░ktidar─▒n getirdi─či sorumluluklar─▒ ├Âtekine y├╝klemekle ona e┼čde─čer bir g├╝├ž ve cayd─▒r─▒c─▒l─▒─ča sahip oldu─čunuzu g├Âstermi┼č olursunuz. Bunlara da lanetli pay numaralar─▒ denir.

Bununla birlikte g├╝ncel k├Âlelik bi├žiminin g├Ân├╝ll├╝ ya da g├Ân├╝ls├╝z olma, ├Âzg├╝rl├╝kten yoksunlukla bir ili┼čkisi yoktur, tam tersine bu durum a┼č─▒r─▒ ├Âzg├╝rl├╝k ortam─▒n─▒n yol a├žt─▒─č─▒ bir sonu├žtur. Her ne ┼čekilde olursa olsun ├Âzg├╝rle┼čmeye ├žal─▒┼čan insan art─▒k nende ve ni├žin ├Âzg├╝r olmas─▒ gerekti─čini bilmedi─či gibi, b├Âyle bir ortamda nas─▒l bir kimli─če sahip olmas─▒ gerekti─čini de bilmemektedir. Her ┼čeye sahip olan insan kendi kendisinden nas─▒l yararlanmas─▒ gerekti─čini bilememektedir.

Bu a├ž─▒dan ele al─▒nd─▒─č─▒nda ekranlara, ─░nternet ve benzeri a─člarla Sanal teknolojiler ve bu teknolojilerin sundu─ču olanaklar─▒n i├žine g├Âm├╝lme s├╝reci, ├Âzg├╝rle┼čme konusunda b├╝y├╝k bir ad─▒m at─▒lmas─▒na yol a├žarak, bu soruna son vermi┼čtir.

G├╝n├╝m├╝zde, bu dijital g├╝d├╝leme d├╝nyas─▒n─▒n i├žine g├Âm├╝lm├╝┼č insanlar─▒n kendi varl─▒klar─▒ konusunda endi┼čeye kap─▒lma ve sorumluluk gibi duygulardan tek yanl─▒ vazge├ži┼čleri, sokaklara inerek talep ettikleri ┼ču ├Âzg├╝rl├╝k ve ├Âznellik hakk─▒ndan kurtulabilmek i├žin ellerinden geleni yapmalar─▒, akla gelebilecek en kolay ├ž├Âz├╝md├╝r. Bu i┼č ├Âyle bir boyuta varm─▒┼čt─▒r ki, asal g├Ârevi insanlara zorla sorumluluk y├╝klemek olan iktidar, bu y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ ÔÇśÔÇÖnas─▒l isterse o ┼čekilde yerine getirebilecekleri, yani bu konuda tamam─▒yla ├Âzg├╝r olduklar─▒n─▒ÔÇÖÔÇÖ da eklemek durumunda kalmaktad─▒r.

─░ktidar─▒n kendisi bir yandan sorumluluklara sahip ├ž─▒karm─▒┼č gibi yaparken, di─čer yandan bundan kurtulmak i├žin elinden geleni ard─▒na koymamaktad─▒r. ├ç├╝nk├╝ su├žlu olmak sorumlu olmaktan daha kolayd─▒r, zira su├žu karanl─▒k g├╝├žlerin ├╝st├╝ne atabilirsiniz, oysa sorumluluktan ka├ž─▒┼č yoktur.

├ľzg├╝rl├╝kten kurtulman─▒n neyse ki daha ┼čiirsel yollar─▒ vard─▒r. ├ľrne─čin ├Âzg├╝rl├╝kten oyun oynayarak kurtulabilirsiniz. ├ç├╝nk├╝ oyunda ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝z kurallara boyun e─čmek durumundad─▒r, yoksa yasalara de─čil. Oyun evrenindeki ├Âzg├╝rl├╝k daha zekice ve paradoksal bir yap─▒ya sahiptir, ├ž├╝nk├╝ kurallara kesinlikle boyun e─čmek durumundad─▒r. Bu ├Âzg├╝rl├╝k oyunu, k├Âle ve efendininkine benzer mucizev├« bir birle┼čme olup, g├Ân├╝ll├╝ k├Âleli─čin b├╝y├╝leyici bi├žimidir. Bu oyunda kimse ├Âzg├╝r de─čildir, herkes ayn─▒ anda hem k├Âle hem de efendidir.

*Jean Baudrillard, ┼×eytana Sat─▒lan Ruh ya da K├Ât├╝l├╝─č├╝n Egemenli─či (s.49-54)

One reply on “ do you want to be free? ”
Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir