Denetim Toplumu Nedir?

Tarihsel Bak─▒mdan Denetim Toplumlar─▒ Nedir?

Foucault ÔÇťdisiplin toplumlar─▒ÔÇŁn─▒ Onsekizinci ve Ondokuzuncu y├╝zy─▒llara yerle┼čtirmi┼čti. Bu toplumlar doruk noktalar─▒na Yirminci Y├╝zy─▒l ba┼člar─▒nda varm─▒┼člard─▒. Bu toplumlar, geni┼č ve yayg─▒n kapat─▒p-ku┼čatma mek├ónlar─▒ d├╝zenlemeleriyle ay─▒rdedilirler. Birey hi├ž durmadan, her biri kendi yasalar─▒na sahip olan bir ku┼čatma mek├ón─▒ndan ├Âb├╝r├╝ne ge├žer; ├Ânce aile; sonra okul (ÔÇťart─▒k ailende de─čilsinÔÇť); ard─▒ndan k─▒┼čla (ÔÇťart─▒k okulda de─čilsinÔÇŁ); en sonunda da fabrika; aras─▒ra hastane; olas─▒l─▒kla hapishane, yani kapat─▒lm─▒┼č-ku┼čat─▒lm─▒┼č ├ževrenin en ├Ânde gelen ├Ârne─či. Analojik bir model olu┼čturan hapishanedir burada; RosselliniÔÇÖnin ÔÇťEuropa 51ÔÇŁ filminin kad─▒n kahramanlar─▒ndan biri baz─▒ i┼č├žileri i┼čba┼č─▒nda g├Ârd├╝─č├╝nde ÔÇťmahkumlarla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya oldu─čumu sand─▒mÔÇŁ diye hayk─▒rabilir.

Foucault bu kapat─▒p-ku┼čatma ├ževrelerine ili┼čkin ideal projeyi parlak bir ┼čekilde inceledi; ├Âzellikle fabrikalarda g├Âr├╝ld├╝─č├╝ haliyle; yo─čunla┼čt─▒rma; mek├ón i├žinde da─č─▒t─▒m; zaman i├žinde s─▒ralama; etkisi, par├ža par├ža kuvvetlerin toplam─▒ndan daha b├╝y├╝k olacak bir ├╝retken kuvveti zaman-mek├ón i├žinde kurmakÔÇŽ Ancak Foucault, bu modelin ge├žicili─čini de tan─▒m─▒┼čt─▒. Bu model, ama├ž ve i┼člevleri son derece farkl─▒ olan, ├╝retimi ├Ârg├╝tlemektense vergilendiren, hayat─▒ idare etmektense ├Âl├╝m├╝ y├Âneten ÔÇťh├╝k├╝mranl─▒k toplumlar─▒ÔÇŁ modelini takip etmi┼čti; ge├ži┼č zaman i├žinde ger├žekle┼čti ve Napolyon, g├Âr├╝ld├╝─č├╝ kadar─▒yla, bu modelin bir toplumdan ba┼čka bir topluma yay─▒larak geni┼č bir ├Âl├žek kazanmas─▒n─▒ sa─člad─▒. Ama disiplinler de, s─▒ralar─▒ gelince kendi bunal─▒mlar─▒yla kar┼č─▒la┼čt─▒lar ve bu hal, zamanla kurulan ve ─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ard─▒ndan ivme kazanan yeni kuvvetlerin k├ór─▒nayd─▒; bir disiplin toplumu, art─▒k i├žinde olmad─▒─č─▒m─▒z, art─▒k olmay─▒ b─▒rakt─▒─č─▒m─▒z ┼čeydir.

Kapat─▒p-ku┼čatma mek├ónlar─▒na ili┼čkin genelle┼čmi┼č bir bunal─▒m─▒n ortas─▒nday─▒z -hapishanede, hastanede, fabrikada, okulda ve ailede.- Aile de, di─čer b├╝t├╝n ÔÇťi├žerilerÔÇŁ -e─čitsel, mesleki vs.- gibi kriz i├žinde bulunan bir ÔÇťi├žerisiÔÇŁdir. G├Ârev ve yetki ├╝stlenen idari mekanizmalar zorunlu oldu─čunu varsayd─▒klar─▒ reformlar─▒ ilan etmeyi bir an olsun b─▒rakmazlar: E─čitim kurumlar─▒nda reform, sanayide reform, hastanelerde reform, silahl─▒ kuvvetlerde reform, hapishanelerde reform. Ama herkes, tam t├╝keni┼čleri ne zaman ger├žekle┼čecek olursa olsun, bu kurumlar─▒n i┼člerinin bitik oldu─čunu biliyor. Yap─▒lan asl─▒nda son ayinleri ifa etmek ve bu alanlarda istihdam edilen insanlar─▒, kap─▒y─▒ ├žalacak yeni g├╝├žler yerlerine yerle┼čene dek beslemeyi s├╝rd├╝rmekten ibarettir. Bu yeni kuvvetler, disiplin toplumlar─▒n─▒n yerini almakta olan ÔÇťdenetim toplumlar─▒ÔÇťd─▒r. ÔÇťDenetimÔÇŁ, FoucaultÔÇÖnun pek yak─▒n gelece─čimiz olarak te┼čhis etti─či bu yeni canavara BurroughsÔÇÖun takt─▒─č─▒ add─▒r. Paul Virilio da devaml─▒ olarak kapal─▒ bir sistemin zaman ├žer├ževesinde i┼čleyen eski disiplinlerin yerini daha ┼čimdiden alm─▒┼č olan ÔÇťserbest├že-kayanÔÇŁ denetimin ultra-h─▒zl─▒ bi├žimlerini incelemeyi s├╝rd├╝r├╝yor. Bu meyanda ola─čan├╝st├╝ ecza ├╝r├╝nlerini, molek├╝ler m├╝hendisli─či, genetik m├╝dahaleleri anmaya bile gerek yok; ama bunlar bile yepyeni bir s├╝recin i├žine girdi─čimizi i┼čaretliyorlar. Hangi rejimin daha berbat oldu─čunu kendimize sorup durman─▒n pek bir anlam─▒ yok, ├ž├╝nk├╝ herbiri kendilerine ├Âzg├╝ ├Âzg├╝rle┼čtirici ve k├Âlele┼čtirici g├╝├žlerin kar┼č─▒ kar┼č─▒ya geldikleri durumlard─▒r. S├Âzgelimi, bir kapat─▒p-ku┼čatma mekan─▒ olarak hastanenin bunal─▒m─▒nda, ÔÇťmahalle klinikleriÔÇŁ, ÔÇťsa─čl─▒kevleriÔÇŁ ve ÔÇťg├╝nd├╝z bak─▒mÔÇŁ kurulu┼člar─▒ ilk ba┼člarda biraz ├Âzg├╝rl├╝k tatt─▒rsalar da, kapatman─▒n en sertine bile ta┼č ├ž─▒karacak denetim mekanizmalar─▒na da kat─▒labilirler. Korku ya da umut ├žare de─čildir; yeni silahlar bulmaya giri┼čmek gerekir.

Mant─▒ksal Bak─▒mdan Denetim Toplumlar─▒ Nedir?

Bireyin i├žinden ge├žti─či farkl─▒ kapat─▒p-ku┼čatma mek├ónlar─▒nda ge├žen mahpusluklar ba─č─▒ms─▒z de─či┼čkenlerdir: Her defas─▒nda s─▒f─▒rdan ba┼čland─▒─č─▒ farzedilir ve b├╝t├╝n bu yerlerde ortak bir dil olsa da birbirlerine oranlanmalar─▒ analojiktir. Di─čer taraftan, farkl─▒ denetim mekanizmalar─▒ birbirinden ayr─▒lamaz ├že┼čitlenmeler halindedirler ve dili say─▒sal olan (ikili olmas─▒ gerekmez) de─či┼čken bir geometri sistemi olu┼čtururlar. Kapat─▒p-ku┼čatmalar ÔÇť├ÂbekÔÇŁler, ayr─▒ ayr─▒ d├╝zenlemeler halindedirler; oysa denetimler bir mod├╝lasyondur: Bir andan sonrakine s├╝rekli olarak de─či┼čen kendini-bozup duran bir y─▒─č─▒n, ya da bir noktadan ├Âtekine s─▒├žrayan c─▒va taneciklerinin olu┼čturdu─ču bir k├╝tle gibi.

Bu durum, ├╝cretler konusuna bak─▒ld─▒─č─▒nda apa├ž─▒kt─▒r: Fabrika kendi i├ž g├╝├žlerini belli bir denge d├╝zeyinde tutarak ku┼čat─▒p kapsayan bir g├Âvdedir -├╝retimde azami, ├╝cretlerdeyse asgariÔÇŽ Ama bir denetim toplumunda, korporasyon fabrikan─▒n yerini alm─▒┼čt─▒r. Korporasyon ise bir ruh, bir gazd─▒r. Ku┼čkusuz fabrika da ├Âd├╝llendirme ve te┼čvik sistemiyle tan─▒┼č─▒kt─▒, ama korporasyon her bireysel ├╝cret ├╝zerine bir mod├╝lasyon dayatma konusunda ├žok daha derinden i┼člemektedir; orada h├╝k├╝m s├╝ren, meydan okumalarla, s├╝rekli uyar─▒larla, yar─▒┼čmalarla ve son derece g├╝l├╝n├ž grup ya da ekip seanslar─▒yla i┼čleyen s├╝rekli bir metastaz durumudur bu. E─čer en budalaca televizyon oyun ┼čovlar─▒ bile o kadar ba┼čar─▒ kazan─▒yorsa, bunun nedeni korporasyondaki durumu b├╝y├╝k bir kesinlikle d─▒┼čavurmalar─▒d─▒r. Fabrika, bireyleri hem kitle i├žindeki herbir unsuru g├Âzetim alt─▒nda tutan patronun, hem de kitlesel bir direni┼či seferber eden i┼č├ži sendikalar─▒n─▒n lehine tek bir g├Âvde olarak te┼čkil ediyordu; oysa korporasyon en sert tav─▒rl─▒ rekabeti ve kar┼č─▒tl─▒─č─▒ sa─čl─▒kl─▒ bir em├╝lasyon bi├žimi, bireyleri birbirleriyle kar┼č─▒tla┼čt─▒ran ve her birini katedip taa i├žlerinden b├Âlen harika bir motivasyon g├╝c├╝ olarak sunmaktad─▒r. ÔÇťYetene─če g├Âre ├╝cretÔÇŁ ad─▒ verilen motivasyon prensibi milli e─čitimleri kendine ├žekmekten geri kalmam─▒┼čt─▒r. Ger├žekten de, nas─▒l korporasyon fabrikan─▒n yerini al─▒yorsa, ÔÇťs├╝rekli e─čitimÔÇŁ de ÔÇťokulÔÇŁun, denetimin s├╝reklili─či ise s─▒nav─▒n yerini almaktad─▒r. Okulu korporasyonun eline teslim etmenin en emin yolu da zaten budur.

Disiplin toplumlar─▒nda birey her zaman yeniden, hep yeniden ba┼člamaktad─▒r (okuldan k─▒┼člaya, k─▒┼čladan fabrikaya), oysa denetim toplumlar─▒nda kimse herhangi bir ┼čeyi bitirecek durumda de─čildir -korporasyon, e─čitim sistemi, askeri hizmet, hepsi, evrensel bir deformasyon sistemine benzer tek ve ayn─▒ mod├╝lasyon i├žinde bir arada varolan metastaz konumlar─▒ gibidirler. Kendini daha o zamanlardan iki toplumsal olu┼čum tipi aras─▒ndaki odak noktas─▒na yerle┼čtirmi┼č olan Kafka, ÔÇťDavaÔÇŁda hukuki bi├žimlerin en korkutucusunu tasvir etmi┼čti. Disiplin toplumlar─▒n─▒n ÔÇťg├Âr├╝n├╝┼čte beraatÔÇŁi (iki hapis aras─▒ndaki hal) ve denetim toplumlar─▒n─▒n ÔÇťs─▒n─▒rs─▒z ertelemeÔÇŁsi (s├╝rekli de─či┼čim halinde). Bu ikisi, birbirinden ├žok farkl─▒ hukuki ya┼čam tarzlar─▒d─▒r ve e─čer hukukumuzun bizzat kendisi kriz i├žindeyse, teredd├╝t halindeyse bunun nedeni bir tarz─▒ b─▒rak─▒p ├Âtekine dahil olmaya gitmemizdir. Disiplin toplumlar─▒n─▒n iki kutbu vard─▒r: Bireye i┼čaret eden ÔÇťimzaÔÇŁ ve bireyin bir ÔÇťkitleÔÇŁ i├žindeki konumunu i┼čaretleyen say─▒ ya da idari rakam. Bunun nedeni disiplinlerin hi├žbir zaman bu ikisi aras─▒nda bir uyumsuzluk g├Ârmemesi ve iktidar─▒n hem bireyle┼čtirmesi hem de bir araya massetmesidir. Yani iktidar, ├╝zerinde iktidar icra ettiklerini bir g├Âvde halinde olu┼čturmakta ve bu g├Âvdenin her ├╝yesinin bireyli─čini ├Âbeklemektedir. (Foucault bu ikili y├╝k├╝n k├Âkenini rahibin ├žoban─▒l iktidar─▒nda -s├╝r├╝ ile hayvanlar─▒n her biri- g├Ârm├╝┼čt├╝; ama sivil iktidar da kendi hesab─▒na harekete ge├žmekte ve ba┼čka ara├žlardan faydalanarak kendini g├╝ndelik hayat ÔÇťrahibiÔÇŁ k─▒lmaktad─▒r.) Oysa denetim toplumlar─▒nda, ├Ânemli olan art─▒k bir imza ya da say─▒ de─čil, bir koddur: Kod bir ÔÇť┼čifredirÔÇŁ; ├Âte taraftan disiplin toplumlar─▒ ÔÇťparolalarÔÇŁ taraf─▒ndan d├╝zenlenirler (hem uyum sa─člama hem de direni┼č a├ž─▒s─▒ndan). Denetimin say─▒sal dili enformasyona eri┼čimi onaylayan ya da reddeden kodlardan imal edilmi┼čtir. Kendimizi art─▒k kitle/birey ├žiftiyle u─čra┼č─▒r g├Ârm├╝yoruz. Bireyler b├Âl├╝n├╝r hale gelirken, kitleler ├Ârneklemlere, verilere, piyasalara ya da ÔÇťbankaÔÇŁlara d├Ân├╝┼čm├╝┼člerdir. ─░ki toplum aras─▒ndaki fark─▒ en iyi ifade eden ┼čey belki de parad─▒r, ├ž├╝nk├╝ disiplin hep alt─▒n─▒ say─▒sal standart olarak kilitleyen y─▒─č─▒lm─▒┼č paraya ba┼čvurur geriye d├Ân├╝p; oysa denetim bir standart kurlar toplam─▒nca kurulan bir orana ba─čl─▒ olarak de─či┼čip duran y├╝zergezer m├╝badele oranlar─▒na ba─članmaktad─▒r. Eski para midyedir, yani kapat─▒p-ku┼čatan bir ortam─▒n hayvan─▒; oysa denetim toplumlar─▒n─▒n hayvan─▒ y─▒land─▒r. Bir hayvandan di─čerine, midyeden y─▒lana ge├žmi┼čiz. Yaln─▒zca i├žinde ya┼čad─▒─č─▒m─▒z sistem a├ž─▒s─▒ndan de─čil, ya┼čam tarzlar─▒m─▒z ve ba┼čkalar─▒yla ili┼čkilerimiz a├ž─▒s─▒ndan da. Disiplin insan─▒, s├╝rekli olmayan bir enerji ├╝reticisiydi; denetim insan─▒ ise dalgal─▒d─▒r, y├Âr├╝ngededir, s├╝rekli bir ┼čebekenin i├žindedir. ÔÇťS├ÂrfÔÇŁ her yerde eski bildik ÔÇťsporÔÇŁlar─▒n yerini alm─▒┼čt─▒r bile.

Her toplum tipiyle bir makina tipi kolayca e┼čle┼čtirilebilir -makinalar belirleyici olduklar─▒ndan de─čil, kendilerini ├╝retip kullanabilen toplumsal bi├žimleri ifade ettikleri i├žin. Eski h├╝k├╝mranl─▒k toplumlar─▒ basit makinalar kullan─▒yorlard─▒ -kald─▒ra├žlar, bucurgatlar, saatler; yak─▒n zamanlar─▒n disiplin toplumlar─▒ysa enerjiyle ├žal─▒┼čan makinalarla te├žhizatland─▒lar -edilgin entropi, etkin sabotaj riskleriyle birlikte; denetim toplumlar─▒ysa ├╝├ž├╝nc├╝ t├╝rden makinalarla i┼čliyorlar -bilgisayarlarla ÔÇô ve t─▒kanma t├╝r├╝nden edilgin, korsanl─▒k ya da vir├╝s bula┼čt─▒rma t├╝r├╝nden etkin tehlikelerle. B├Âyle bir teknolojik evrim, daha da derin bir a├ž─▒dan, kapitalizmin bir mutasyonu olmal─▒; daha ┼čimdiden iyi bilinen ya da tan─▒d─▒k bir mutasyondur bu ve ┼č├Âyle ├Âzetlenebilir: Ondokuzuncu y├╝zy─▒l kapitalizmi ├╝retime ve m├╝lkiyete y├Ânelik bir yo─čunla┼čma, bir konsantrasyon kapitalizmiydi. Bu y├╝zden fabrikay─▒ bir kapat─▒p-ku┼čatma ortam─▒ olarak dikiyordu; kapitalist ise ├╝retim ara├žlar─▒n─▒n sahibiydi, ama giderek, analojiyle kavranabilecek ├Âteki mek├ónlar─▒n da sahibine d├Ân├╝┼čecekti (i┼č├žinin aile evi, okul). Pazarlar ise k├óh uzmanla┼čmayla, k├óh kolonile┼čtirmeyle, k├óh ├╝retim maliyetlerini d├╝┼č├╝rme yoluyla fethedilecekti. Ama ┼ču andaki durumda kapitalizm art─▒k ├╝retimle filan u─čra┼čmamakta, onu s─▒kl─▒kla ├ť├ž├╝nc├╝ D├╝nyaÔÇÖya devretmektedir -karma┼č─▒k tekstil, metal├╝rji ya da petrol ├╝retimi de dahil olmak ├╝zere. Bu bir ├╝st├╝n-d├╝zey ├╝retim kapitalizmidir. Art─▒k ham madde sat─▒n al─▒p tamamlanm─▒┼č ├╝r├╝nler satmamaktad─▒r: Tamamlanm─▒┼č ├╝r├╝nler sat─▒n almakta ve par├žalar─▒n─▒ monte etmektedir. Satmak istedi─či ┼čey hizmetlerdir; almak istedi─či ┼čey ise stoklar. Bu art─▒k ├╝retim i├žin kapitalizm de─čil, ├╝r├╝n i├žin kapitalizmdir; yani sat─▒lmak ve pazarlanmak i├žin olan ├╝r├╝n├╝n kapitalizmi. Bu y├╝zden, bu kapitalizm da─č─▒l─▒msald─▒r ve fabrika da yerini korporasyona devreder. Aile, okul, ordu, fabrika ise art─▒k bir m├╝lk sahibine -devlet ya da ├Âzel g├╝├ž- do─čru ├žeken birbirlerinden ayr─▒ ve analojiyle benze┼čen mek├ónlar de─čildirler. ┼×imdi art─▒k yaln─▒z stok payla┼č─▒mc─▒lar─▒ bulunan tek bir korporasyonun -deforme edilebilir ve d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lebilir- kodlanm─▒┼č fig├╝rleridirler. Sanat bile art─▒k kapat─▒p-ku┼čatma mek├ónlar─▒n─▒ b─▒rakarak bankan─▒n a├ž─▒k u├žlu devrelerine dahil olmaktad─▒r. Pazar fetihleri ise art─▒k disiplinli e─čitimle de─čil, taray─▒c─▒ denetimle, maliyetlerin d├╝┼č├╝r├╝lmesinden ├žok m├╝badele oranlar─▒n─▒n sabitle┼čtirilmesiyle, ├╝retimde uzmanla┼čmadan ├žok ├╝r├╝n├╝n d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesiyle ger├žekle┼čtirilmektedir. B├Âylece ├ž├╝r├╝me ve yozla┼čma yepyeni bir g├╝├ž kazan─▒r. Pazarlama, korporasyonun merkezi, hatta ÔÇťruhuÔÇŁ olmu┼čtur. Bize korporasyonlar─▒n bir ruhu oldu─ču ├Â─čretiliyor; bu d├╝nyan─▒n en deh┼čet verici haberi. Piyasalar─▒n i┼člemleri ┼čimdi art─▒k bir toplumsal denetim arac─▒d─▒r ve efendilerimizin ┼čerefsiz ekme─čidir. Denetim k─▒sa-vadelidir ve devir adedi h─▒zl─▒d─▒r; ama ayn─▒ zamanda s├╝rekli ve s─▒n─▒rs─▒zd─▒r; oysa disiplin s├╝re bak─▒m─▒ndan kal─▒c─▒, sonsuz ve s├╝reksizdir. ─░nsan art─▒k kapat─▒lm─▒┼č insan de─čildir. Bor├ž i├žindeki insand─▒r. Kapitalizmin insanl─▒─č─▒n, bor├žlanmak i├žin ├žok yoksul, kapatmak i├žinse ├žok kalabal─▒k d├Ârtte ├╝├ž├╝n├╝n a┼č─▒r─▒ sefaletini bir de─či┼čmez veri olarak tuttu─ču ve s├╝rd├╝rd├╝─č├╝ do─črudur: Denetim s─▒n─▒rlar─▒n a┼č─▒nmas─▒yla ilgilenmemektedir yaln─▒zca; gecekondulardaki ve gettolardaki patlamalarla da u─čra┼čacakt─▒r.

Program A├ž─▒s─▒ndan Denetim Toplumu Nedir?

A├ž─▒k bir ortamda ve herhangi bir anda her unsurun konumunu veren (rezervde bir hayvan, korporasyonda bir insan, elektronik bir kemer arac─▒l─▒─č─▒yla) bir denetim mekanizmas─▒ d├╝┼č├╝ncesi yaln─▒zca bir bilim kurgu fikri de─čildir. F├ęlix Guattari ┼č├Âyle bir kent d├╝┼čleyebiliyordu: Evinizi, soka─č─▒n─▒z─▒, mahallenizi (bireye ait) elektronik kart─▒n─▒zla bariyerleri a┼č─▒p terkedebilirdiniz; ama ayn─▒ kart, belli bir g├╝n, ya da belirli birka├ž saat i├žin ├žal─▒┼čmaz durumda da olabilir; burada ├Ânemli olan bariyer de─čil, her ki┼činin konumunu -uygun mu uygunsuz mu- d├╝zenleyen ve evrensel bir mod├╝lasyonu ger├žekle┼čtiren bilgisayard─▒r.

─░┼č ba┼č─▒ndayken denetim mekanizmalar─▒n─▒n sosyo-teknolojik incelenmesi kategorik olmal─▒ ve bunal─▒mlar─▒ her yerde ilan edilen disipliner kapat─▒m-ku┼čat─▒m yerlerinin yerine daha ┼čimdiden ge├žmekte olan yenilikleri anlatmal─▒d─▒r. ├ľnceki h├╝k├╝mranl─▒k toplumlar─▒ndan ├Âd├╝n├ž al─▒nacak eski y├Ântemlerin geri d├Ân├╝p ├Ân plana ├ž─▒kmalar─▒ m├╝mk├╝nd├╝r -ama zorunlu de─či┼čikliklerle. ├ľnemli olan bir ┼čeylerin hen├╝z ba┼člang─▒c─▒nda olmam─▒zd─▒r. ÔÇťHapishane sistemiÔÇŁnde, hi├ž de─čilse k├╝├ž├╝k su├žlar i├žin, ÔÇťyerine ge├ženÔÇŁ cezalar bulma ve mahkum edilen ki┼čiyi, belli saatlerde elektronik bir kemer arac─▒l─▒─č─▒yla evinde tutma giri┼čimleri. ÔÇťOkul sistemiÔÇŁnde, s├╝rekli denetim bi├žimleri, s├╝rekli e─čitimin okul ├╝zerindeki etkisi, buna ba─čl─▒ olarak b├╝t├╝n ├╝niversite ara┼čt─▒rma faaliyetinin ortadan kald─▒r─▒larak, ÔÇťkorporasyonÔÇŁun b├╝t├╝n okulla┼čma d├╝zeylerine hakim k─▒l─▒nmas─▒. ÔÇťHastane sistemiÔÇŁnde, hasta insanlar─▒ tekille┼čtiren ve risklere maruz b─▒rakan, bunu yaparken hi├ž de bireyle┼čtirmeye ba┼čvurmayacak ÔÇô┼čimdiden ├Ânerenlerin s├Âylemeye ba┼člad─▒klar─▒ gibi-, aksine bireyin ya da say─▒sal g├Âvdenin yerine denetimde tutulacak ÔÇťb├Âl├╝nebilirÔÇŁ bir materyalin kodunu yerle┼čtirecek, ÔÇťdoktorsuz ve hastas─▒zÔÇŁ yeni t─▒p. ÔÇťKorporasyon sistemiÔÇŁnde ise: Eski fabrika bi├žimini katetmeden para, k├ór ve insan dola┼čt─▒rman─▒n yeni yollar─▒. Bunlar ├žok ufak ├Ârnekler; ama kurumlar─▒n bunal─▒m─▒ denince ne anla┼č─▒lmas─▒ gerekti─čini daha iyi anlayabilmeyi sa─čl─▒yorlar: Yeni bir tahakk├╝m sisteminin ilerleyici ve yayg─▒n kurulu┼č s├╝reci. En ├Ânemli sorulardan biri birlik ve sendikalar─▒n etkisizli─či ile ilgili olacakt─▒r: Bunlar disiplinlere ve kapat─▒p-ku┼čatma mekanlar─▒na kar┼č─▒ verdikleri m├╝cadelenin tarihinin b├╝t├╝n├╝ne ba─čl─▒lar; acaba uyum mu sa─člayacaklar yoksa denetim toplumlar─▒na kar┼č─▒ yeni direni┼č bi├žimlerine mi b─▒rakacaklar yerlerini? Gelmekte olan, pazarlaman─▒n keyiflerini tehdit edebilecek direni┼č bi├žimlerini kaba ├žizgileriyle daha ┼čimdiden kavrayabilir miyiz? ├çok say─▒da gen├ž insan ÔÇťmotiveÔÇŁ edilmekten gururlanmakta, ├ž─▒rakl─▒k ve s├╝rekli e─čitim talep etmektedir. Neye hizmet etmekte olduklar─▒n─▒ ke┼čfetmek onlara d├╝┼čer; disiplinlerin amac─▒n─▒, zorluklarla da olsa, ke┼čfetmi┼č olan b├╝y├╝kleri gibi. Bir y─▒lan─▒n k─▒vr─▒mlar─▒, bir midyenin yumu┼čak ipliklerinden bile daha karma┼č─▒kt─▒r.

Gilles Deleuze

* Soci├ęt├ęs de controle LÔÇÖAutre Journal, 1992, Paris. English.
T├╝rk├žesi: Ulus Baker |

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir