bilgi insanı

Görüşmelerimiz sırasında don Juan tutarlı bir biçimde “bilgi insanı” sözcüklerini kullanıyor ya da bu kavrama göndermeler yapıyordu. Ama bununla ne demek istediğini hiç açıklamamıştı. Bunu ona sordum.

  “Bilgi insanı, öğrenimin zorluklarına katlanmayı göze almış bir kimsedir” diye yanıtladı. “Acele etmeden, bocalamadan, güç ve bilgi gizlerinin sökülmesi, çözülmesi yolunda gidebileceği son aşamaya varmış olan bir kişidir.”

  “Her isteyen bilgi insanı olabilir mi?”

  “Hayır, herkes olamaz.”

  “Bilgi insanı olmak için ne yapmak gerek öyleyse?”

  “Dört doğal düşmanına meydan okuyup onları yenmelidir.”

  “O dört düşmanını yenen bir kimse bilgi insanı olur mu?”

  “Evet. Anca, dört düşmanın her birini yenebilen insana bilgi insanı denir.”

  “Bu düşmanları yenen herkes bilgi insanı olur mu?”

  “Hepsini yenen herkes bilgi insanı olur.”

  “Bu düşmanlarla savaşıma geçmeden önce yapılması gereken başka şeyler yok mudur?”

  “Yoktur. Her isteyen, bilgi insanı olmayı deneyebilir ama çok azı gerçekten başarır bu işi-doğal bir şey bu. Bilgi insanı olma yolunda karşılaşılan düşmanlar gerçekten korkunç şeylerdir; çoğu insan yenik düşer onlara.”

  “Nasıl düşmanlar bunlar, don Juan?”

  Düşmanlar konusunda konuşmak istemedi.

(…)

Bir süre, ikircimli bekledi; sonra konuşmaya başladı:

“Bir insan öğrenmeye başlayınca, amaçlarının neler olduğunu kesin olarak bilmez. Başka bir niyeti vardır, amaçları belirgin değildir. Hiçbir zaman gerçekleşmeyecek ödüller ummaktadır. Çünkü öğrenmenin zorluklarını bilmiyordur henüz.

  “Yavaş yavaş öğrenmeye başlar-önceleri azar azar, sonra da büyük parçalar halinde… Çok geçmeden düşünceleri çatışır. Öğrendiği şey, umduğu, düşlediği gibi çıkmamıştır. Bu durum, onu korkutur. Öğrenim, hiç de beklenilen gibi olmamıştır. Öğrenimin her adımı yepyeni görevler yükler insana; kişinin korkuları acımasızca birikirler, baş kaldırırlar. Bir savaş alanına döner yaşamı.

  “İşte, doğal düşmanların birincisiyle böyle karşılaşılır: Korkuyla! Yenmesi güç, hain, korkunç bir düşmandır korku. Bütün yol boyunca saklanır, ummadığın yerlerde sinsi sinsi bekler seni. Eğer, onu karşında gördüğün zaman, kaçmaya başlarsan, unut artık bilgiye falan ulaşmayı…”

  “Korkup kaçan kimseye ne olur?”

  “Bir şey olmaz. Ama öğrenemez bir daha… Korkusunu göğüslemesi, korkusuna karşın öğrenme yolunda bir adım daha ilerlemeyi göze alması gerekir. Bir adım daha, bir adım daha. Korkuyla dolmalı… Evet! Ama korksa da ilerlemeyi sürdürmeli, durmamalı. Bu işin yöntemi böyledir! Bu birinci düşmanın pes edeceği bir an gelecektir. İnsana güven duygusu gelir. Niyeti daha da güçlenir. Öğrenmeyi öyle korkutucu bir şey gibi görmez artık.

  “Bu sevinçli an gelince, birinci doğal düşmanını yendiğini çok iyi bilir insan.”

  “Hemen mi olur bu, don Juan, yoksa azar azar mı?”

  “Azar azar olur, ama korkunun kaybolması çabucak olur. Birdenbire olur.”

  “Ama yeni şeyler gelirse başına, gene korkmaz mı insan?”

  “Hayır. Korkusunu bir kez yitirmeyegörsün insan, artık bütün yaşamında korku nedir bilmez. Korkunun yerini zihin berraklığı alır-korkuyu silen bir zihin berraklığı. Artık, o kimse ne istediğini biliyordur; o isteklerini nasıl doyuracağını da biliyordur. Yeni öğrenimleri kazanmak için adımlarını nasıl atması gerektiğini sezer; her şey apaçık çıkmıştır ortaya. Artık hiçbir şey saklı değildir bu insandan.

  “Bu da ikinci düşmanın karşısına çıkarır onu: Berraklık! Ulaşılması o denli zor olan zihin berraklığı korkuyu kovar, ama kör eder insanı aynı zamanda.

  “İnsanın kendisinden kuşku duymamasına yol açar; istediği şeyi yapabileceği inancını verir ona. Çünkü o kişi artık her şeyi apaçık görebilmektedir. Berraklığın yüreklendirdiği kişi, bir türlü durmak bilmez. Ama büyük bir hata yapmaktadır. Bu işin bir eksik yanı vardır. İnsan kendini bu sözde güce bırakırsa, ikinci düşmanına boyun eğmiş sayılır. Ve öğrenme diye bir şey kalmaz. Sabırlı olması gereken yerlerde aceleci olacak ya da acele edilmesi gereken yerlerde sabırlı olmayı seçecektir. Zaman gelecek, artık yeni bir şey öğrenmek yetisini yitirecektir.”

  “Bu tür bir yenilgiye uğrayan kimseye ne olur, don Juan? Ölür mü?”

  “Hayır, ölmez. İkinci düşmanı bu insanın bilgi insanı olma çabasını kösteklemiştir; artık bu insan, bilgi insanı olmayı istemek yerine, devingen, kıvrak bir savaşçı olmayı yeğleyebilir… Ya da soytarı olmayı. Ne var ki, kendisine pek pahalıya mal olan o berraklık hiçbir vakit karanlığa ve korkuya dönüşmeyecektir. Yaşamı boyunca her şeyi açıkça görecektir; ama yeni bir şey öğrenemeyecek, öğrenme özlemi çekmeyecektir.”

  “Ama yenilmemek için yapabileceği bir şey yok mudur?”

  “Korkuyu nasıl aşmışsa yine öyle yapmalıdır; berraklığa meydan okumalıdır. Elde ettiği berraklığı, önünü daha iyi görüp yeni adımlarını ona göre atmak için kullanmalıdır. En önemlisi de, berraklığının, bir yanlışlık sonucu ortaya çıktığını düşünmelidir. Ve öyle bir an gelecektir ki bu berraklığın, gözleri önündeki bir noktadan başka bir şey olmadığını anlayacaktır. Böylece ikinci düşmanını da yenmiş olacaktır; artık hiçbir şeyin ona zarar veremeyeceği bir yere ulaşacaktır. Bu, bir hata olmayacaktır. Bu, gerçek bir güç olacaktır.

  “Bu yere ulaşınca, ardından koştuğu güce sonunda kavuştuğunu bilecektir ne isterse yapar artık bu güçle. Dostu, onun buyruğundadır artık. Ne isterse yasa odur. Çevresinde ne varsa görmektedir. Ne var ki, üçüncü düşman dikiliverir karşısına: Güç!

  “Düşmanların en güçlüsüdür güç. En doğal şey, ona boyun eğmektir. Öyle ya, o kimsenin buyruğunda değil midir güç!? Buyurur; kimi sakıncaları göze ala ala kendi yasalarını kendi yapar. Çünkü buyruk ondadır.

  “Bu durumdaki birisi yaklaşmakta olan üçüncü düşmanın farkına varmaz. Bir bakmışsın, birdenbire, haberi bile olmadan yitirivermiş savaşımı. Düşmanı onu, kıyıcı, tutarsız bir insan haline getirivermiş…”

  “Gücünü yitirir mi?”

  “Hayır, berraklığını da gücünü de hiçbir vakit yitirmez.”

  “Bilgi insanından farkı nedir, öyleyse?”

  “Kendi gücüne yenilen bir kimse, onu doğru dürüst yönlendiremeden ölür gider. Yazgısının üstüne yük gibi biner gücü. Böyle birisi kendini yönetemez ve bilmez gücünü ne zaman ya da nasıl kullanması gerektiğini.”

  “Bu düşmanlardan birine yenilirsen, bu kesin bir yenilgi mi demektir?”

  “Evet, kesin bir yenilgi olur bu. Bu düşmanlardan biri insanı yenmeyegörsün, artık yapacak bir şey kalmaz.”

  “Örneğin, güce yenilen bir insan yanlışını görerek durumunu düzeltebilir mi?”

  “Düzeltemez. Bir yenilmeyegörsün, işi bitmiştir artık.”

  “Ya geçiciyse güce aldanması; ya gücü teperse zamanında?”

  “Savaşım sürüyor sayılır o halde. Hala bilgi insanı olmaya çalışıyor demektir bu. Artık hiç çabalamıyorsa, kendini koyuverirse yenilmiş olur bir kimse ancak.”

  “Ama don Juan, bir insan yıllarca korkuya yenik düşebilir ve sonunda korkusunu yenebilir.”

  “Hayır, doğru değildir bu. Korkuya kapılırsan, korkuyu yenemezsin; çünkü öğrenmekten ürküyorsundur ve öğrenmek için çaba göstermiyorsundur. Ama korkusunun içinde yıllar boyunca sürdürürse öğrenme çabasını, ola ki korkusunu yenebilir. Çünkü kendini korkuya bütünüyle bırakmamıştır.”

  “Üçüncü düşmanı nasıl yeneriz, don Juan?”

  “Ona karşı çıkarak. Bile bile… Kendimizin gibi görünen gücün, gerçekten kendimizin olmadığını kavrayarak… Bütün öğrendiklerimizi dikkatle ve inançla kullanarak, sürekli olarak sınırlarımızı zorlamayarak… Kendimizi denetleme durumunda, berraklığın ve gücün hatalardan da kötü olduğunu görebilirsek, her şeyi denetimimiz altında bulundurduğumuz bir noktaya erişebiliriz. İşte o noktada gücümüzü nasıl ve ne zaman kullanabileceğimizi biliriz. Üçüncü düşmanı böylece yenmiş oluruz.

   “Bu da insanı öğrenim yolculuğunun sonuna getirir. Bir de ne görsün! Sonuncu düşman karşına dikilmiş durmaktadır: Yaşlılık! Düşmanların en acımasızıdır bu. Hiçbir zaman bütünüyle yenemeyeceğimiz düşman… Sürekli olarak savaşıp uzak tutmaya çalışmaktan başka yapılacak bir şey yoktur.

  “İşte bu dönemde insan hiçbir şeyden korkmaz; zihni berraktır, sabırsız değildir-bütün güçleri denetimi altındadır. Ne var ki, bu dönem aynı zamanda direngen bir dinlenme arzusunun ortaya çıktığı bir dönemdir. Bir yere uzanmak, unutmak isteğine bırakırsa kendini; yorulur yorulmaz sürdürdüğü çabayı bırakırsa, son raundu kaybetmiş olur. Titrek, yaşlı bir yaratık haline sokuverir düşmanı. Çekilme arzusu, tüm berraklığını, gücünü ve bilgisini bastırır.

  “Ama insan silkinir de yorgunluğundan sıyrılır, yazgısının gerektirdiği yaşamı sürdürürse, bu son yenilmez düşmanıyla savaşımda bir an dahi olsa başarılı olursa, işte o zaman bilgi insanı olmuş demektir. Berraklığın, gücün ve bilginin egemen olduğu bu an, yeterlidir onun için.”

Don Juan’ın Öğretileri- Yaqui Kızılderililerinin Bilgi Yöntemi, Carlos Castaneda, Çeviren: Nevzat Erkmen, Söz Yayın


Not: Don Juan’ın Öğretileri kitabından alıntıdır. Metinde geçen ‘adam’ kelimesi tarafımdan ‘insan’ kelimesiyle değiştirilmiştir.

Bir cevap yazın