ateizmin felsefesi

Ateizm Felsefesi’nin yeterli bir a├ž─▒klamas─▒n─▒ yapmak i├žin, ─░lahi Varl─▒k [ing. Deity] inanc─▒ndaki, ilk g├╝nlerinden bug├╝ne gelinceye kadar ya┼čanan, tarihsel de─či┼čimleri ele almak gerekli olacakt─▒r. Ancak bu, bu makalenin kapsam─▒ dahilinde de─čildir. Ancak Tanr─▒, Do─ča├╝st├╝ G├╝├ž, Ruh, ─░lahi Varl─▒k veya Teizm’in [Tanr─▒’ya inanma] ├Âz├╝n├╝n ifadesini buldu─ču di─čer terimlerin zamanla ve ilerlemeyle birlikte giderek daha fazla belirsizle┼čti─či ve mu─člakla┼čt─▒─č─▒ndan ge├žerken bahsetmek yerinde olur. Di─čer bir deyi┼čle, insan akl─▒n─▒n do─čal olaylar─▒ anlamay─▒ ├Â─črenmesiyle orant─▒l─▒ olarak, ve bilimin insani ve toplumsal olaylar─▒ giderek ili┼čkilendirmesi derecesine [ba─čl─▒ olarak], Tanr─▒ d├╝┼č├╝ncesi giderek daha fazla ki┼čisel olmayan ve karma┼č─▒k bir hale gelmi┼čtir.

Tanr─▒ bug├╝n, O’nun varl─▒─č─▒n─▒n ba┼člang─▒c─▒ndaki g├╝├žleri aynen temsil etmemektedir; ne de O art─▒k insan kaderini eski zamanlardaki gibi Demir bir yumrukla y├Ânlendirmektedir. [Bug├╝n], Tanr─▒ d├╝┼č├╝ncesi daha ziyade her insan zay─▒fl─▒─č─▒n─▒n karanl─▒─č─▒nda bulunan merak ve kuruntular─▒n─▒ tatmin edecek, bir t├╝r ruhani itkiyi [ing. stimulus, uyar─▒] ifade etmektedir. ─░nsan─▒n geli┼čimi boyunca, Tanr─▒ d├╝┼č├╝ncesi, [Tanr─▒] d├╝┼č├╝ncesinin kayna─č─▒ ile tamam─▒yla tutarl─▒ bir ┼čekilde kendini insan ili┼čkilerinin her bir a┼čamas─▒na uyarlamaya zorlanm─▒┼čt─▒r.

Tanr─▒lar kavram─▒, korku ve meraktan kaynaklanm─▒┼čt─▒r. Do─čan─▒n fenomenlerini [ing. phenomena, g├Âr├╝ng├╝] anlamaktan aciz olan ve onlardan tedirgin olan ilkel insan, her korkutucu olay─▒ kesinlikle kendisine kar┼č─▒ y├Âneltilmi┼č u─čursuz bir g├╝├ž olarak g├Ârd├╝; ihmal ve korku her t├╝r bat─▒l inanc─▒n ebeveynleri oldu─ču i├žin, ilkel adam─▒n tedirgin imgesi de Tanr─▒ d├╝┼č├╝ncesini icat etti.

D├╝nyaca bilinen bir ateist ve anar┼čist olan Mihail Bakunin, ├Ânemli ├žal─▒┼čmas─▒ Tanr─▒ ve Devlet’te zekice ┼č├Âyle diyordu: “Tanr─▒lar─▒yla, yar─▒-tanr─▒lar─▒yla ve peygamberleriyle, mesihleriyle ve azizleriyle t├╝m dinler, fak├╝ltelerinin [anlama yetenekleri] tam geli┼čimini ve kontrol├╝n├╝ sa─člamam─▒┼č olan insanlar─▒n ├Ânyarg─▒l─▒ imgeleri taraf─▒ndan yarat─▒lm─▒┼člard─▒r. Sonu├žta, dinsel cennet, insan taraf─▒ndan cehalet ve itikatla y├╝celtilmi┼č, ancak yanl─▒zca b├╝y├╝t├╝lm├╝┼č ve tersine ├ževrilmi┼č –yani kutsalla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č– kendi [yaratt─▒─č─▒─▒] bir hayalden ba┼čka bir ┼čey olmayan bir serapt─▒r. Dinlerin tarihi, insan inanc─▒nda birbiri ard─▒na ortaya ├ž─▒kan tanr─▒lar─▒n do─ču┼čunun, ihti┼čam─▒n─▒n ve d├╝┼č├╝┼č├╝n├╝n tarihi, insano─člunun kolektif ak─▒l ve bilincinin geli┼čiminden ba┼čka bir ┼čey de─čildir. Bir ├žocuk edas─▒yla, –kendilerindeki veya d─▒┼čsal do─čadaki– niteli─či ve hatta herhangi b├╝y├╝k bir kusuru, tarihsel olarak ilerici geli┼čmeleri s─▒ras─▒nda h─▒zl─▒ bir ┼čekilde ke┼čfettik├že, [insan] bunlar─▒ tasavvurun ├Âtesinde abartmas─▒ ve b├╝y├╝tmesinin ard─▒ndan tanr─▒lara atfetti. … O zaman metafizi─če ve dini d├╝┼č├╝ncelere, felsefecilere, siyaset├žilere ve ┼čairlere kar┼č─▒ t├╝m sayg─▒mla: Tanr─▒ d├╝┼č├╝ncesi insan mant─▒─č─▒ndan ve adaletinden vazge├žmek demektir; bu insan ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝n en belirgin olumsuzlanmas─▒d─▒r, ve hem kuramsal hem de pratik olarak mecburen insano─člunun k├Âlele┼čtirilmesiyle sonu├žlan─▒r.”

B├Âylece zaman─▒n gereksinimlerine g├Âre tekrar canland─▒r─▒lan, tekrar d├╝zenlenen, geni┼čletilen veya daralt─▒lan Tanr─▒ d├╝┼č├╝ncesi insanl─▒─ča hakim oldu; ve insan korkusuzca ve ayd─▒nlanm─▒┼č iradesiyle ba┼č─▒n─▒ korkusuzca g├╝ne┼č ─▒┼č─▒─č─▒na ├ževirene kadar da hakim olmaya devam edecektir. ─░nsan─▒n kendini anlamas─▒ ve kendi kaderini ┼čekillendirmesi ile orant─▒l─▒ olarak, teizm l├╝zumsuz hale gelir. ─░nsan─▒n arkada┼člar─▒ ile ili┼čkilerini ne kadar belirleyebilece─či, Tanr─▒’ya olan ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒ndan ne ├Âl├ž├╝de kurtulabilece─čine dayan─▒r.

┼×imdiden bir spek├╝lasyon kuram─▒ olan teizmin yerini ispat─▒n bilimi olan Ateizmin ald─▒─č─▒n─▒n belirtileri vard─▒r; birisi ├ľteki D├╝nya’n─▒n metafizik bulutlar─▒na as─▒l─▒ dururken, ├Âteki k├Âklerini sa─člamca topra─ča sal─▒yor. E─čer insan ger├žekten de kurtulacaksa, insan─▒n kurtarmas─▒ gereken ┼čey cennet de─čil, d├╝nyad─▒r.

Teizmin gerileyi┼či, bilhassa –hangi markaya sahip olurlarsa olsunlar– teistlerin endi┼čelerinde g├Âzlendi─či ├╝zere en ilgin├ž manzarad─▒r. Onlara s─▒k─▒nt─▒ veren bir ┼čekilde, kitlelerin her g├╝n daha fazla ateist, daha fazla din kar┼č─▒t─▒ oldu─čunun, yani Ulu ├ľte D├╝nya’y─▒ ve onun cennetvari alan─▒n─▒ meleklere ve ser├želere terk etmeye fazlas─▒yla istekli olduklar─▒n─▒n, ├ž├╝nk├╝ kitlelerin acil ya┼čamsal sorunlar─▒yla giderek daha fazla me┼čgul oldu─čunun fark─▒na var─▒yorlar.

Kitlelerin Tanr─▒ d├╝┼č├╝ncesine, ruha ve Cenab-─▒ Hakka nas─▒l geri d├Ând├╝r├╝lece─či, t├╝m ateistler i├žin en acil sorundur. Bu sorular metafizik g├Âz├╝kt├╝─č├╝ kadar, asl─▒nda olduk├ža belirgin bir fiziksel arka plana sahiptir. Dinin, “Kutsal Hakikat”─▒n ├Âd├╝l ve cezalar─▒, d├╝nyadaki en b├╝y├╝k, en bozuk ve tehlikeli, d├╝nyadaki en g├╝├žl├╝ ve k├órl─▒ sanayinin –silah ve sava┼č gere├žleri imalat─▒ sanayiyiisi de bundan muaf olmamak ├╝zere– alameti farikas─▒d─▒r. Bu insan akl─▒n─▒ karartan ve insan kalbini soluksuz b─▒rakan bir sanayidir. Gereklilik kural tan─▒maz; bu nedenle de tanr─▒ya veya vahiye veya Ulu ├ľte D├╝nyaya dayanmasa bile teistlerin b├╝y├╝k k─▒sm─▒ her konuyu ele almak zorunda kalm─▒┼čt─▒r. Belki de onlar, insanl─▒─č─▒n binbir Tanr─▒ markas─▒ndan giderek usand─▒─č─▒n─▒ hissediyorlar.

Bu ├Âl├╝ teistik inan├ž d├╝zeyinin nas─▒l canland─▒r─▒laca─č─▒ t├╝m mezhepler i├žin bir ├Âl├╝m kal─▒m meselesidir. Bu nedenle onlar─▒n g├Âsterdikleri ho┼čg├Âr├╝, anlaman─▒n de─čil zay─▒fl─▒─č─▒n ho┼čg├Âr├╝s├╝d├╝r. Belki bu, t├╝m dini yay─▒nlarda g├Âzlenen ├že┼čitli dini felsefeleri ve ├žat─▒┼čan teistik kuramlar─▒ tek bir mezhepsel itimatta birle┼čtirmeyi te┼čvik eden ├žabalar─▒ a├ž─▒klar. Giderek ├že┼čitli “tek do─čru Tanr─▒, tek saf ruh, –tek ger├žek din” g├Âr├╝┼čleri, kitleleri ateist d├╝┼č├╝ncelerin “zararl─▒” etkilerinden kurtarmak i├žin ├ž─▒lg─▒nca bir ├žabayla m├╝samahakar bir ┼čekilde gizleniyor.

Hi├žkimsenin insanlar─▒n neye inand─▒─č─▒yla –ister inan─▒yor olsun isterse inan─▒yor g├Âzz├╝k├╝r olsunlar– ger├žekten ilgilenmemesi, teistik ho┼čg├Âr├╝n├╝n bir karakteridir. Bu amaca ula┼čmak i├žin, en kaba ve baya─č─▒ y├Ântemler kullan─▒l─▒r. Her e─čilimli zihin i├žin hakaret anlam─▒na gelmesi gereken, dini gayret toplant─▒lar─▒ ve Billy Sunday’li uyan─▒┼člar─▒yla, bunlar─▒n cahil ve merakl─▒lar ├╝zerindeki etkisi –pek nadiren olmamak ├╝zere cinsel d├╝┼čk├╝nl├╝kle bulanm─▒┼č– bir hafif delilik durumu ortaya ├ž─▒karma e─čilimindedir. T├╝m bu ├ž─▒lg─▒nca ├žabalar Rus despotundan Amerikan Ba┼čkan─▒na kadar, Rockefeller ve Wanamaker’dan en k├╝├ž├╝k burjuvaya kadar b├╝t├╝n d├╝nyevi g├╝├žlerden onay ve destek bulmaktad─▒r. Billy Sunday, Y.M.C.A., Hristiyan Bilim ve ├že┼čitli di─čer dini kuramlara sa├ž─▒lan sermaye, boyun e─čen, uysalla┼čt─▒r─▒lan ve vurdumduymazla┼čan kitlelerden [elde edilecek] devasa k├órlar olarak geri d├Âner.

Teistlerin ├žo─ču, bilin├žli veya bilin├žsiz olarak, tanr─▒ ve ┼čeytanlarda, cennet ve cehennemde, ├Âd├╝l ve cezada; boyun e─čmeleri, uysalla┼čmalar─▒ ve kanaatkar olmalar─▒ i├žin insanlar─▒ kam├ž─▒layan bir kam├ž─▒ g├Âr├╝r. Ger├žek ise teizmin taban─▒n─▒ bundan ├žok daha ├Ânce kaybetti─čidir, ancak Servet Tanr─▒s─▒ ve iktidar─▒n birle┼čik deste─či ile [ya┼čat─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒l─▒yor]. Onun ger├žekte ne ├Âl├ž├╝de iflas etmi┼č oldu─ču, bug├╝n Avrupa’daki siperlerde ve sava┼č alanlar─▒nda g├Âr├╝lmektedir.

B├╝t├╝n bu teistler ─░lahlar─▒n─▒ sevgi ve iyili─čin tanr─▒s─▒ olarak resmetmediler mi? Yine de binlerce y─▒ll─▒k bu tip vaizlerin ard─▒ndan, tanr─▒lar insan ─▒rk─▒n─▒n can ├žeki┼čmesine sa─č─▒r kal─▒yorlar. Konfi├žyus ├çin halk─▒n─▒n yoksullu─ču, bak─▒ms─▒zl─▒─č─▒ ve safaletiyle ilgilenmez. Buddha, Hindular─▒ kavuran k─▒tl─▒k ve a├žl─▒ktan rahats─▒z olmadan felsefi kay─▒ts─▒zl─▒─č─▒ i├žinde ya┼čar; Jahve, ─░sraillilerin ac─▒ hayk─▒r─▒┼člar─▒na sa─č─▒rd─▒r; ─░sa ise birbirlerini bo─čazlayan Hristiyanlar kar┼č─▒s─▒nda ├Âl├╝mden dirilmeyi reddeder.

“En Y├╝kseklere kadar giden” t├╝m ┼čark─▒ ve ┼č├╝kranlar─▒n y├╝k├╝, adalet ve merhamet sunan o Tanr─▒ i├žindir. Ama hala insanlar aras─▒ndaki adaletsizlik devaml─▒ ├žo─čalmakta; Sadece bu ├╝lkedeki kitlelere yap─▒lan zul├╝mler cennetlerin hepsini ta┼č─▒rmaya yeter g├Âz├╝k├╝yor. Ama t├╝m bu deh┼četleri, bu hatalar─▒, insana kar┼č─▒ bu insafs─▒zl─▒─č─▒ sona erdirecek tanr─▒lar neredeler? Hay─▒r, b├╝y├╝k ├Âfkesiyle ayaklanmas─▒ gereken tanr─▒lar de─čildir, ─░NSAN’d─▒r. O, t├╝m ilahi varl─▒klarca kand─▒r─▒lm─▒┼č, onlar─▒n memurlar─▒n─▒n ihanetine u─čram─▒┼č o, onun kendisi, d├╝nya ├╝st├╝ne adalet getirme i┼čini ├╝stlenmelidir.

Ateizm felsefesi, insan zihninin geni┼člemesini ve b├╝y├╝mesini ifade eder. Teizm felsefesi, e─čer felsefe olarak adland─▒r─▒labilirsek onu, statik ve sabittir. Bu gizemlerin i├žy├╝z├╝n├╝ anlamak i├žin, teistik bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ndan ├╝st├╝nk├Âr├╝ bir giri┼čim bile, her ┼čeye kadir olmaktaki inanmazl─▒─č─▒ ve hatta insan─▒n d─▒┼č─▒ndaki ilahi g├╝├žlerin hikmetinin reddini g├Âsterir. Ne ┼čans ki, insan zihni asla sabitliklerle [kat─▒l─▒klarla] s─▒n─▒rlanmam─▒┼čt─▒r, ve s─▒n─▒rland─▒r─▒lamaz da. [─░nsan zihni] bilgiye ve hayata do─čru olan a─č─▒r ilerleyi┼čine durmaks─▒z─▒n devam etmektedir. ─░nsan zihni, “evrenin, bo┼člukta varolan bir t├╝r ilahi akl─▒n yarat─▒c─▒ emirlerinin sonucu, m├╝kemmel i┼čleyen ┼čaheser bir karma┼čadan ├╝retilmedi─činin” fark─▒na var─▒yor; [evrenin], zaman─▒n, ├žat─▒┼čma ve afetlerin, geriletmelerin; teistlerin “d├╝zen ve g├╝zelli─če y├Ânlendirilen bir evren” dediklerine [yol a├žan] se├žme ilkesi sayesindeki kristalle┼čen ├žekimin ├ža─člar boyunca i┼čleyen kaotik kuvvetlerin bir ├╝r├╝n├╝d├╝r. Joseph McCabe’nin Tanr─▒n─▒n Varl─▒─č─▒’nda olduk├ža iyi bir ┼čekilde ifade etti─či ├╝zere: “do─čan─▒n yasas─▒ bir kanun yap─▒c─▒ taraf─▒ndan haz─▒rlanan bir form├╝l de─čil, g├Âzlenen olgular─▒n basit bir ├Âzetidir –bir ‘olgular y─▒─č─▒n─▒’d─▒r. ┼×eyler ortada bir yasa oldu─ču i├žin belli bir ┼čekilde hareket etmezler, bizim onlar─▒n o ┼čekilde davranmalar─▒n─▒ ‘yasa’ diye ifade etmemiz y├╝z├╝nden belli bir ┼čekilde davran─▒rlar”.

Ateizm felsefesi, hi├žbir metafiziksel ├ľteki D├╝nya veya ─░lahi D├╝zenleyici’nin olmad─▒─č─▒ bir ya┼čam anlay─▒┼č─▒n─▒ temsil eder. Ruhlar─▒, kahinleri ve ortalama kanaatkarl─▒─č─▒yla insanl─▒─č─▒ ├žaresiz bir al├žal─▒┼ča mahkum eden ger├žekd─▒┼č─▒ d├╝nyan─▒n aksine, [ateizm felsefesi] ├Âzg├╝rle┼čtirici, geni┼čletici ve g├╝zelle┼čtirici imkanlar─▒yla g├╝ncel, ger├žek bir d├╝nya anlay─▒┼č─▒d─▒r.

Bu ger├žek, g├Âr├╝n├╝r d├╝nyan─▒n ve bizlerin ya┼čamlar─▒n─▒n, fiziksel olarak g├Âsterilebilir kuvvetler yerine, ├žok uzun bir s├╝reden beri metafiziksel spek├╝lasyonlar─▒n etkisi alt─▒nda kalmas─▒ ├ž─▒lg─▒nca bir paradoks olarak g├Âz├╝kebilir; ancak bu ac─▒kl─▒ bir ger├žektir. Teistik d├╝┼č├╝ncenin kam├ž─▒ darbeleri alt─▒nda, bu d├╝nya insan─▒n Tanr─▒’n─▒n iradesi do─črultusunda kendinden fedakarl─▒k etme kapasitesinin s─▒nand─▒─č─▒ ge├žici bir durak olmaktan ba┼čka hi├žbir amaca hizmet etmez. Ancak o iradenin do─čas─▒n─▒ anlamaya giri┼čti─či anda, her ┼čeye g├╝c├╝ yeten sonsuz bir iradenin ├Âtesine ge├žme ├žabas─▒n─▒n “sonlu insan akl─▒” i├žin bo┼č bir ┼čey oldu─ču s├Âylenir insana. Bu her ┼čeye kadir olman─▒n m├╝thi┼č a─č─▒rl─▒─č─▒ alt─▒nda, insan toza d├Ân├╝┼čt├╝r├╝l├╝r –karanl─▒kta kalm─▒┼č ve terden s─▒r─▒ls─▒klam iiradesiz bir yarat─▒k. Ateizm felsefesinin zaferi, insan─▒n tanr─▒lar karabasan─▒ndan kurtulmas─▒ demektir; ula┼č─▒lamaz olan hayallerin da─č─▒l─▒p kaybolmas─▒ demektir. Mant─▒─č─▒n ayd─▒nl─▒─č─▒ tekrar tekrar teistik karabasan─▒ defetmi┼čtir, ancak yoksulluk, sefalet ve korku –eski ya da yeni olsunlar, d─▒┼čsal [g├Âr├╝n├╝rdeki] bi├žimleri ne olursa olsun, ├Âzlerinde ├žok az farkl─▒ olmalar─▒na ra─čmen– bu hayalleri yeniden yaratm─▒┼čt─▒r. Ateizm ise, ├Âte yandan, felsefi y├Ân├╝yle yanl─▒zca belirli bir Tanr─▒ alg─▒s─▒na ba─čl─▒l─▒─č─▒ reddetmekle kalmaz, Tanr─▒ d├╝┼č├╝ncesine hizmetkarl─▒─č─▒ reddeder ve bu ┼čekildeki teistik ilkelere kar┼č─▒ ├ž─▒kar. Kendi ba┼člar─▒naki i┼člevleri ba─člam─▒nda Tanr─▒lar [d├╝┼č├╝ncesi], d├╝nyay─▒ ve d├╝nya ├╝st├╝ndeki insanlar─▒ do─ča├╝st├╝ ve hatta her ┼čeye kadir bir g├╝c├╝n y├Ânetmesini ifade eden teizm ilkesininin yar─▒s─▒ kadar bile zararl─▒ de─čildir. Ateizmin b├╝t├╝n g├╝c├╝yle sava┼čt─▒─č─▒ ┼čey teizmin mutlak├ž─▒l─▒─č─▒d─▒r, onun insanl─▒k ├╝zerindeki mahvedici etkisidir, onun d├╝┼č├╝nce ve eylem ├╝zerindeki fel├ž edici etkisidir.

Ateizm felsefesinin k├Âkleri bu d├╝nyadad─▒r, bu ya┼čamdad─▒r; amac─▒, Yahudac─▒, ─░sac─▒, Muhammed├ži, Budistik, Brahmanistik olsun veya ba┼čka herhangi bir ┼čey olsun, insan ─▒rk─▒n─▒n t├╝m bu Tanr─▒-ba┼člar─▒ndan kurtulmas─▒d─▒r. ─░nsano─člu tanr─▒lar─▒n─▒ yaratt─▒─č─▒ i├žin uzun zamand─▒r ve a─č─▒r bir ┼čekilde cezaland─▒r─▒ld─▒; tanr─▒lar ba┼člad─▒─č─▒ndan beri insan─▒n pay─▒na ac─▒ ve zul├╝mden ba┼čka bir ┼čey d├╝┼čmedi. Bu aptalca hatadan kurtulman─▒n tek bir yolu var: ─░nsan kendisini cennet ve cehennemin kap─▒lar─▒na zincirleyen bu prangalar─▒ k─▒rmal─▒d─▒r, b├Âylece yeniden uyanm─▒┼č ve ayd─▒nlanm─▒┼č bilinciyle yery├╝z├╝ ├╝zerinde yeni bir d├╝nya kurmaya ba┼člayabilir.

Ateistik felsefenin insan akl─▒ ve zihninde zafer kazanmas─▒ndan sonra ancak, ├Âzg├╝rl├╝k ve g├╝zellik ger├žekle┼čebilir. Cennetten hediye edilmi┼č bir g├╝zelli─čin i┼če yaramaz oldu─ču ispatlanm─▒┼čt─▒r. ─░nsan kendisi i├žin uygun olan tek cennetin d├╝nya ├╝zerinde oldu─čunu g├Ârmeyi ├Â─črendi─či zaman ancak, [g├╝zellik] ya┼čam─▒n ├Âz├╝ ve itkisi haline gelecektir. Ateizm halihaz─▒rda, insan─▒n –ruhsal olarak yoksul olanlar i├žin [haz─▒rlanm─▒┼č] bir tezgah olan– cennete ili┼čkin pazarl─▒─č─▒ [demek] olan ceza ve ├Âd├╝le olan ba─čl─▒l─▒─č─▒ndan kurtulmas─▒na yard─▒m etmektedir.

B├╝t├╝n teistler, ─░lahi G├╝ce inan├ž olmaks─▒z─▒n ahlak─▒n, adaletin, d├╝r├╝stl├╝─č├╝n ve sadakat─▒n olamayaca─č─▒nda ─▒srar etmiyorlar m─▒? Korku ve umuda dayanan b├Âylesi bir ahlak, k─▒smen kendine kar┼č─▒ d├╝r├╝st olmakla, k─▒smense ikiy├╝zl├╝l├╝kle dolu olan i─čren├ž bir ├╝r├╝n olagelmi┼čtir. Do─čruluk, adalet ve sadakate gelince, onlar─▒n cesur temsilcileri ve y├╝rekli a├ž─▒klay─▒c─▒lar─▒ kimler olmu┼čtur? Neredeyse her zaman tanr─▒s─▒z olanlar: Ateistler; onlar bunlar i├žin ya┼čam─▒┼č, sava┼čm─▒┼č ve ├Âlm├╝┼člerdir. Adaletin, do─črulu─čun ve sadakat─▒n cennetle ilgili olmad─▒─č─▒n─▒, insan ─▒rk─▒n─▒n toplumsal ve maddi ya┼čam─▒nda s├╝rmekte olan devasa de─či┼čikliklerle ili┼čkili oldu─čunu ve bunlarla birlikte ├Âr├╝ld├╝─č├╝n├╝ [ing. interwoven] ; sabit ve ebedi de─čil, bizzat hayat─▒n kendisi gibi de─či┼čmekte oldu─čunu biliyorlard─▒. Ateizm felsefesinin ula┼čabilece─či nihai yer hakk─▒nda hi├ž kimse bir kehanette bulunamaz. Ancak ┼ču kadar─▒ ┼čimdiden tahmin edilebilir: insan ili┼čkileri ancak onun yeniden yarat─▒c─▒ ate┼či sayesinde ge├žmi┼čin deh┼četlerinden ar─▒nabilir.

D├╝┼č├╝nceli insanlar, insanl─▒─ča dini ter├Âr taraf─▒ndan dayat─▒lan ahlaki kurallar─▒n basmakal─▒pla┼čt─▒─č─▒n─▒ ve bu nedenle de b├╝t├╝n canl─▒l─▒─č─▒n─▒ kaybetti─činin anlamaya ba┼čl─▒yorlar. Bug├╝ne, onun par├žalay─▒c─▒ niteli─čine, d├╝┼čmanl─▒klar─▒yla birbirleriyle ├žat─▒┼čan ├ž─▒karlar─▒na, su├žlar─▒na ve h─▒rs─▒na genel bir bak─▒┼č, teistik ahlak─▒n k─▒s─▒rl─▒─č─▒n─▒ kan─▒tlanmaya yeterlidir.

─░nsan, kendi arkada┼člar─▒yla [toplumdaki di─čer bireylerle] olan ili┼čkilerini ├Â─črenebilmeden ├Ânce kendine gelmelidir. ─░sa’ya zincirli Prometheus, karanl─▒klar─▒n akbabalar─▒n─▒n av─▒ olarak kalmaya mahkumdur. Zincirlerinden kurtulmu┼č Prometheus ve siz, geceyi ve onun deh┼četlerini defedeceksiniz.

Tanr─▒lar─▒ olumsuzlamas─▒yla Ateizm ayn─▒ zamanda insan─▒n en kuvvetli onanmas─▒d─▒r; ve insan sayesinde de ya┼čam─▒n, amac─▒n ve g├╝zelli─čin ebedi bir onaylamad─▒r.

Emma Goldman, 1916

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir