Anarko-Art ya da Dada

ÔÇťDada sonu olmayan d├╝nya sava┼č─▒,┬á

dada ba┼člang─▒c─▒ olmayan devrimdir.ÔÇŁ
-Hugo Ball

20. y├╝zy─▒lda bat─▒ d├╝nyas─▒n─▒n End├╝stri ├ža─č─▒na girmesinin k├╝lt├╝r alan─▒ndaki en b├╝y├╝k yans─▒mas─▒, sanat─▒n g├╝nl├╝k hayata girmesi olmu┼čtu. Gerek burjuvazinin g├Âsteri┼čli bir ┼čekilde esteti─če olan ilgisi gerekse halka a├ž─▒k m├╝zeler sanat─▒ tan─▒tmada ba┼čar─▒l─▒ olmu┼čtu. Daha ├Ânceki ├ža─člarda genellikle aristokrat s─▒n─▒f─▒n be─čenisine hitap eden sanat, bu ├ža─čdan sonra ortalama insan─▒n hayat─▒n─▒n bir par├žas─▒ haline gelmi┼čti. Sadece sanata ula┼čma anlam─▒nda de─čil, sanatsal kayg─▒lar duyma anlam─▒nda da toplum kendisini sorumlu hissetmi┼č, i├ž mimari, tasar─▒m, bina mimarisi gibi kullan─▒m alanlar─▒ sayesinde toplum estetik kayg─▒ ve anlay─▒┼č kazanm─▒┼čt─▒. Toplumun sanat─▒ benimsemesi, sanat─▒n da topluma olan ilgisini artt─▒rm─▒┼č ve art─▒k sanat sadece ├╝st tabaka insan─▒n─▒n ba┼č─▒na gelen ola─čan├╝st├╝ durumlar─▒ de─čil, g├╝nl├╝k hayat─▒n sorunlar─▒n─▒ da incelemeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Bu d├Ânemde art─▒k sanat halk─▒n ,halk da sanat─▒n bir par├žas─▒ olmu┼čtur. Sanat─▒n nitelik ve niceliklerinin bu denli geli┼čti─či bir ortamda patlak veren 1. D├╝nya Sava┼č─▒, toplum psikolojisini etkilemi┼č ve bu etkiler yeni sanata da yans─▒m─▒┼čt─▒r. Gerek sava┼č─▒n sivillerin d├╝nyas─▒na girmesi, gerekse ekonominin ald─▒─č─▒ zarar toplumu, ve bu toplumlar─▒n belki de en duyarl─▒ bireylerinden olan sanat├ž─▒lar─▒ derinden etkilemi┼čti. Dadaizm 1916ÔÇÖda Hugo BallÔÇÖin Z├╝rihÔÇÖdeki Cabaret VoltaireÔÇÖinde i┼čte b├Âyle bir d├╝nya d├╝zeni ve sanat alg─▒s─▒na do─čmu┼čtur. Tam da bu nedenlerden dolay─▒ Dada, bir sanat ak─▒m─▒ olmaktan ├Ânce, sanat─▒ kullanarak y├Ânetime ve geleneklere kar┼č─▒ anar┼čist bir protesto niteli─či ta┼č─▒maktad─▒r.

Dada sanat─▒ bir protesto arac─▒ olarak kullan─▒r. Baz─▒ ele┼čtirmenler, DadaÔÇÖn─▒n tipik bir End├╝stri ├ça─č─▒ sanat─▒ olarak ele al─▒rlar ve bu nedenle onun ├ža─čda┼člar─▒ndan ├╝st├╝n devrimci ve anar┼čist bir yap─▒s─▒ olmad─▒─č─▒n─▒, bu niteliklerin zaten ├ža─č─▒n sanat─▒n─▒n ├Âzellikleri oldu─čunu savunurlar. Fakat Dada ├ža─čda┼člar─▒ndan ├žok ├Ânemli noktalarda ayr─▒l─▒r. End├╝stri ├ža─č─▒nda sanat, g├╝nl├╝k hayat─▒n i├žerisinde kamufle olmu┼čtur. Eskisi gibi sadece toplumun ├╝st kesimine hitap etmedi─či i├žin herkes sanat hakk─▒nda s├Âyleyecek bir ┼čeyler bulabilir konumuna gelmi┼čtir. Sanat g├╝nl├╝k hayatla art─▒k o denli i├ž i├žedir ki Bauhaus, De Stijl gibi sanat gruplar─▒ sanat eseri ad─▒ alt─▒nda mobilya ve ev tasar─▒m─▒ yapmaktad─▒rlar. ÔÇťDe Stijlciler, halka ┬án dayanmayan bir sanat─▒n ya┼čama giremeyece─čine inan─▒yorlard─▒ÔÇŁ( ─░p┼čiro─člu, 56). Bu nedenle bu gruplar sanat─▒ tabiri caizse avamla┼čt─▒r─▒yor, g├╝nl├╝k hayat─▒ kolayla┼čt─▒ran, pratik e┼čyalar, ÔÇťsanat eserleriÔÇŁ yarat─▒yorlard─▒. Di─čer taraftan Ekspresyonizm ve empresyonizm gibi sanat ak─▒mlar─▒n─▒n temsilcisi sanat├ž─▒lar ise, a┼č─▒r─▒ elitist tutumlar sergiliyor, sanat─▒ tamamen bohem ve entelekt├╝el bir kitleye y├Ânelik olu┼čturuyorlard─▒, bu da halk─▒ sanat eserlerine yabanc─▒la┼čt─▒r─▒yordu. Dada, ne Bauhaus ya da De Stijl gibi g├╝nl├╝k hayat─▒n i├žerisinde ÔÇťeriyip gitmi┼čÔÇŁ ne de empresyonistler gibi elitist bir sanatt─▒r, hatta bu ikisine de kar┼č─▒ ├ž─▒kar. Tam anlam─▒yla avant-garde bir anlay─▒┼čt─▒r, hem yepyeni uygulamalar getirir hem de ge├žmi┼či tamamiyle reddeder. Elitist de─čildir, ama metala┼čmaz. Topluma hitap edip, toplumu de─či┼čtirmeye ve d├╝zenlemeye ├žal─▒┼č─▒r. End├╝stri ├ža─č─▒n─▒n ya┼čam─▒n─▒ de─čil, felsefesini olu┼čturur. Bunu kendinden ├Ânceki sanat anlay─▒┼č─▒n─▒ ele┼čtirerek yapar, ├ž├╝nk├╝ 1919 Dada manifestosunda Tristan TzaraÔÇÖ─▒n da s├Âyledi─či gibi Dadaistlere g├Âre ┬áÔÇťSanat acilen ameliyat edilmelidirÔÇŁ. 1919 B├╝y├╝k Dada ManifestosuÔÇÖnda belirtildi─či gibi┬á ÔÇť G├╝n├╝m├╝z├╝n kanunlar─▒n─▒ onlar─▒n ana ├žizgileriyle sanatsal olarak ba┼čtan d├╝zenleme ÔÇŁ kayg─▒s─▒ ta┼č─▒yan Dada eserlerini ve fikirlerini yeni bir estetik ak─▒m yaratma amac─▒ yerine var olan ┬ásanat anlay─▒┼č─▒n─▒ protesto etmek ve sanat─▒n kullan─▒m alanlar─▒n─▒ yayg─▒nla┼čt─▒rarak sanat─▒ bir protesto arac─▒ olarak kullanmak ├╝zerine kurmu┼člard─▒r. Bir sanat ak─▒m─▒ olduklar─▒na sert├že kar┼č─▒ ├ž─▒km─▒┼člard─▒r. 1921ÔÇÖde bir ├žok dadaist sanat├ž─▒n─▒n bir araya gelerek yazd─▒─č─▒ B├╝y├╝k Dada ManifestoÔÇÖda┬á ÔÇťSahte DADAc─▒lar DADAy─▒ asla sahip olmad─▒─č─▒ bir artistik forma sunmak isterlerÔÇŁ s├Âzleriyle Dadaizmin sanatsal bir kayg─▒ g├╝tmedi─čini ortaya koyarlar. ├ťnl├╝ ┼čair Tristan Tzara 1919 tarihli Dada ManifestosuÔÇÖnda ÔÇťHer plastik sanat ve resim sanat─▒ gereksizdirÔÇŁ diyerek sanat─▒ sert bir dille ele┼čtirmi┼čtir. Tzara, yine ayn─▒ manifestosunda DadaÔÇÖn─▒n avant-garde tutumu ve arkaizme olan kar┼č─▒tl─▒─č─▒n─▒ ise ÔÇťEski bir yap─▒t─▒ de─čerli bulmam─▒n sebebi yenili─čidir. Bizi ge├žmi┼če ba─člayan tek ┼čey kar┼č─▒tl─▒kt─▒rÔÇŁ s├Âzleriyle a├ž─▒klam─▒┼čt─▒r. B├╝y├╝k Dadaist sanat├ž─▒ Arp 1962 yazd─▒─č─▒ ba┼čar─▒s─▒z bir DadaÔÇÖy─▒ hayata d├Ând├╝rme ├žabas─▒ olan Dada adl─▒ metninde ÔÇťDada do─ča i├žin ve sanata kar┼č─▒ vard─▒rÔÇŁ s├Âzleriyle TzaraÔÇÖy─▒ destekleyerek, DadaÔÇÖn─▒n sanatla ├želi┼čti─čini belirtmektedir. Dada yayg─▒n sanat anlay─▒┼č─▒na yukar─▒da yaz─▒lan bir ├žok ├Ârnekte oldu─ču gibi defalarca┬á sald─▒rm─▒┼č, y─▒kmaya ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Bunun yerine ise DadaÔÇÖn─▒n eri┼čmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ sanat,TzaraÔÇÖn─▒n s├Âzleriyle┬á ÔÇťSanata a┼č─▒r─▒ bir basitlik ÔÇô yenilik ÔÇô duygusu vererek ÔÇŁ yeni bir sanat alg─▒s─▒ olu┼čturup, bu yeni sanat anlay─▒┼č─▒yla otoriteyi ve toplum ahlaki yap─▒s─▒n─▒ de─či┼čtirecek bir sanatt─▒r.

Dadaizm d├Ânemin siyasi otoritesine kar┼č─▒ bir eylemdir. En az Rus Konstr├╝ktivistler veya Sosyalist-Realistler kadar devrimci olan Dada, onlardan temel bir noktada ayr─▒l─▒r. Dada, Konstr├╝ktivizm veya Sosyalist realizm gibi yeni bir siyasi d├╝zen getirme, bu yeni siyasal d├╝zenin propagandas─▒n─▒ yapma amac─▒nda de─čildir. Bu iki sanat ak─▒m─▒nda da, var olan sistemin ele┼čtirisinden ├žok, ama├žlanan sistemin ├Âvg├╝s├╝ yer al─▒r, oysa Dadaist eserlerde sistem ele┼čtirisi en ├Ân plandad─▒r. Dada, bir fikir empoze etmekten ├žok, d├╝┼č├╝nd├╝rtmeye ve sorgulatmaya ├žal─▒┼č─▒r. Dahas─▒ bu di─čer iki ak─▒m, ├ž├Âz├╝m olarak yine bir sistemi, Kom├╝nizm veya Sosyalizmi ├Ânerirken, Dadaist eserlerinde sistemsizlikteki d├╝zen, ya da ba┼čka bir deyi┼čle kaos g├Âze ├žarpar. Yapmaktan ├žok, y─▒kmaya te┼čvik eder. Bu da Dadaizme di─čer devrimci sanat anlay─▒┼člar─▒ndan farkl─▒ olarak aktivist ve anar┼čist bir nitelik kazand─▒r─▒r. Bu nitelikleri kazanmas─▒nda DadaÔÇÖn─▒n do─čup geli┼čti─či toplum ve d├╝nya d├╝zeninin b├╝y├╝k bir pay─▒ vard─▒r. Daha ├Ânceki ├ža─člardan farkl─▒ olarak End├╝stri ├ça─č─▒nda toplumun art─▒k sanat─▒ benimsemesi ve sanat─▒n da toplumun ya┼čam ve sorunlar─▒n─▒ konu etmeye ba┼člamas─▒ndan sonra, art─▒k toplumun en ├Ânemli dinamiklerinden olan siyaset de sanat─▒n bir konusu olmu┼čtur. Otorite sanat─▒ bir propaganda arac─▒, muhalifler ise bir eylem bi├žimi olarak kullanmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Dadaizm de bu muhalif kesimin sanat─▒n─▒n bir ├Ârne─čidir. ÔÇťDada, Edebi bir BelgeÔÇŁ adl─▒ kitab─▒nda Alman yazar Richard Huelsebeck Dadaizm i├žin ÔÇťDadac─▒lar ├Âzel bir duyarl─▒l─▒─ča sahip olduklar─▒ i├žin karma┼čan─▒n yak─▒nl─▒─č─▒n─▒ g├Âren ve onu a┼čmaya ├žal─▒┼čan insanlard─▒.┬áÔÇŁ diye belirtir. Siyasi ve toplumsal karma┼čay─▒ en derinden ya┼čayan sanat├ž─▒lar taraf─▒ndan do─čurulan DadaÔÇÖn─▒n siyasi bir kimlik ta┼č─▒mas─▒ ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ de─čildir. Tarihsel s├╝re├žte Dada, DadaizmÔÇÖin kurucusu say─▒lan Hugo BallÔÇÖ─▒n 5 ┼×ubat 1916ÔÇÖda Z├╝rihÔÇÖte ÔÇťCabaret VoltaireÔÇŁ ad─▒nda bir sanat├ž─▒lar lokali a├žmas─▒yla ba┼člar. Bu lokal k─▒sa s├╝rede ├╝lkelerindeki sava┼čtan ka├žmak i├žin Z├╝rihÔÇÖe gelmi┼č bir ├žok sava┼č kar┼č─▒t─▒ ayd─▒n─▒n toplanma noktas─▒ olur. Bunlar ├╝lkelerinde bast─▒r─▒lm─▒┼č, gazete ve dergileri yasaklanm─▒┼č, radikal-sol ├žizgide bulunan sanat├ž─▒lard─▒. Hugo Ball gibi baz─▒ Alman sanat├ž─▒lar─▒n bir ├žo─ču AlmanyaÔÇÖda d├Ânemin en ├╝nl├╝ muhalif dergilerinden olan Aktion ve Revolution gibi sava┼č kar┼č─▒t─▒ ve anar┼čist dergilerde ├╝st d├╝zeylerde bulunuyorlard─▒. ┬áDahas─▒, 1914 y─▒l─▒nda ├╝nl├╝ anar┼čist d├╝┼č├╝n├╝r Bakunin de Z├╝rihÔÇÖe yerle┼čmi┼čti. ├ťlkelerindeki artan otorite ve sava┼č taraf─▒ndan bast─▒r─▒lm─▒┼č bu sanat├ž─▒ ayd─▒nlar─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču anar┼čizm kuram─▒na ilgi duyuyorlard─▒. ├ľzellikle Hugo Ball, BakuninÔÇÖin ÔÇťAnar┼čizm T├╝z├╝─č├╝ÔÇŁ adl─▒ kitab─▒n─▒ Almancaya ├ževirmi┼č, ve ÔÇťBakunin Se├žkisiÔÇŁ ├ž─▒kar─▒lmas─▒ konusunda ├Ânemli ad─▒mlar atm─▒┼čt─▒r. ÔÇťAnar┼čizmin ayd─▒nlar─▒n ilgisini ├žeken y├Ân├╝, k├Âktenci bir bi├žimde d├╝┼č├╝ncenin odak noktas─▒ yap─▒lan ve bireyin geli┼čmesinde s─▒n─▒r tan─▒mayan ├Âzg├╝rl├╝k kavram─▒ idiÔÇŁ der Brauneck DadaizmÔÇÖi anlatt─▒─č─▒ makalesinde. Otorite taraf─▒ndan bu kadar bast─▒r─▒lm─▒┼č ve bu nedenle de ├╝lkelerini terk etmek zorunda kalm─▒┼č ayd─▒nlar─▒n b├Âyle bir tutum i├žerisine girmesi son derece anla┼č─▒l─▒rd─▒. Bu d├╝┼č├╝nceler Dadaist eser ve DadaizmÔÇÖde ├žok b├╝y├╝k bir yer tutan manifestolara da yans─▒m─▒┼čt─▒r. 11 Nisan 1919ÔÇÖda BerlinÔÇÖde Arp, Baumann gibi ├Ânemli sanat├ž─▒lar taraf─▒ndan yaz─▒lan manifestoda ÔÇť…biz sanat├ž─▒lar ├╝lkenin ideolojik geli┼čmesine kat─▒lmak istiyoruz,biz devleti ele ge├žirmek istiyoruz…ÔÇŁ gibi radikal ve iddial─▒ s├Âylemlerde bulunulmu┼č, ama├žlar─▒ ise ÔÇťSistemin eksikliklerine ve g├╝c├╝ tahrip edenlere sava┼čÔÇŁ olarak belirtilmi┼čtir. Ayn─▒ ┼čekilde, ├╝nl├╝ Romen as─▒ll─▒ Frans─▒z dadaist ┼čair Tristan Tzara da 1918 Dada ManifestosuÔÇÖnda DadaÔÇÖnin do─ču┼čunu ÔÇťDada b├Âyle do─čdu Cabaret VoltaireÔÇÖde: Ba─č─▒ms─▒zl─▒k gereksiniminden, topluma kar┼č─▒ duyulan g├╝vensizliktenÔÇŁ s├Âzleriyle dile getirmi┼čtir. Kendi g├Âr├╝┼člerini ise yine ayn─▒ manifestoda ÔÇťBen sisteme kar┼č─▒y─▒m. Sistemlerin en kabul edilebilir olan─▒ hi├ž olmayan─▒d─▒rÔÇŁ diyerek belirtmi┼čtir. ┬áDadaist eserlerde ise anti-otoriter tutum kaos d├╝┼č├╝ncesi ile i├ž i├že geli┼čmi┼čtir. Huelsenbeck bir Dada toplant─▒s─▒n─▒ ÔÇťPolis konu┼čmay─▒ engellemek istedi, ├žocuklar a─čl─▒yordu, erkekler ayaklar─▒n─▒ yere vurarak g├╝r├╝lt├╝ yap─▒yordu. Her ┼čey karma┼č─▒kt─▒ ve dolay─▒s─▒yla son derece dadac─▒ bir olay s├Âz konusu idiÔÇŁ s├Âzleriyle ├Âzetlemi┼čtir. M├╝hsam, Dadaist bir yaz─▒s─▒nda ÔÇŁTanr─▒, a┼č─▒r─▒ derecede cinsel istek, co┼čkunluk, karga┼ča. Gelin karga┼ča i├žinde ya┼čayal─▒mÔÇŁ diye yaz─▒yordu. Bu herbiri birer eylem niteli─či ta┼č─▒yan eserlere ├že┼čitli otorite organlar─▒ndan tepki gelmesi de uzun s├╝rmedi. 1920ÔÇÖde BerlinÔÇÖde a├ž─▒lan ilk Uluslararas─▒ Dada Fuar─▒ÔÇÖnda devlet g├╝├žlerini sert bir bi├žimde ele┼čtiren Hausmann, Otto Dic, Heartfield gibi ├Ânemli sanat├ž─▒lara ait bir ├žok eser bulunuyordu. Fuar sonras─▒nda Hausmann d─▒┼č─▒nda sergide eseri olan t├╝m sanat├ž─▒lar yarg─▒land─▒lar. Otoritenin DadaÔÇÖya kar┼č─▒ bu ac─▒mas─▒z tutumu DadaÔÇÖn─▒n zaman─▒nda masum bir sanat ak─▒m─▒ndan fazlas─▒ oldu─ču, bir eylem niteli─či ta┼č─▒d─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir.

Dadaizm, siyasette oldu─ču gibi toplum yap─▒s─▒nda da eskiyi y─▒kma, ve yerine ├Âzg├╝rl├╝k├ž├╝ bir d├╝zen getirme ├žabas─▒ndad─▒r. ┬áToplumun burjuvazi s─▒n─▒f─▒ taraf─▒ndan k─▒s─▒tland─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝r ve her birey i├žin mutlak bir ├Âzg├╝rl├╝k aray─▒┼č─▒ndad─▒r. 1918 manifestosunda belirtildi─či gibi, insanlar─▒n ├Âzg├╝rl├╝klerinin ve ki┼čiselliklerine k─▒s─▒tlay─▒c─▒ yap─▒da oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ ÔÇťahlak, k├╝lt├╝r ve i├žselle┼čtirme gibi b├╝y├╝k s├Âzleri parampar├ža etmektedirÔÇŁ.[ Yine ayn─▒ manifestoda kendilerinin bu s─▒n─▒rlay─▒c─▒ unsurlardan ar─▒nm─▒┼č bir topluluk olduklar─▒n─▒ ÔÇťDADA kelimesi hi├ž bir s─▒n─▒r, din veya meslek taraf─▒ndan k─▒s─▒tlanmam─▒┼č bir hareketin uluslararas─▒ karakterini g├ÂsterirÔÇŁ s├Âzleriyle vurgularlar. Ayn─▒ manifestoda ÔÇťEstetik ve ahlaki e─čilimler kahrolsun!” diyerek DadaÔÇÖn─▒n ├ža─č─▒n─▒n toplum yap─▒s─▒na ve sanat alg─▒s─▒na kar┼č─▒tl─▒─č─▒ belirtilmi┼čtir. Toplum d├╝zenine kar┼č─▒ olan bu ayk─▒r─▒l─▒k da siyasi konulardaki muhalifli─či gibi sanat├ž─▒lar─▒n toplumda kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ bask─▒lardan kaynaklanmaktad─▒r. ┬áAyn─▒ zamanda Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n bat─▒ d├╝nyas─▒n─▒n temellerini olu┼čturan h├╝manizm ve toplum s├Âzle┼čmesi gibi de─čerleri y─▒kmas─▒ da sanat├ž─▒lar─▒n topluma kar┼č─▒ alg─▒lar─▒n─▒ olumsuz bir y├Âne itmi┼čtir. Bu nedenle dadaist ┼čair Tristan Tzara 1919 manifestosunda ÔÇťahlak ve mant─▒─č─▒n denetimi alt─▒nda olmak polislerin kar┼č─▒s─▒nda kay─▒ts─▒z kalmay─▒ ├Â─čretti bize. ÔÇôk├Âleli─čin sebebi- ÔÇŁ s├Âzleriyle toplumun en b├╝y├╝k iki dinami─či olan ahlak ve mant─▒─ča yani toplum kavram─▒n─▒n kendisine sald─▒rmaktad─▒r. Dadaistlerin bu bozulmu┼č toplum d├╝zenine kar┼č─▒ ├Ânerdikleri ├ž├Âz├╝m ise herkesin ├Âzg├╝r olabilece─či, ahlak ve mant─▒k gibi bireyin i├ž d├╝nyas─▒na inmek yerine ona tepede bir otoriteden zorla benimsettirilen de─čerlerin olmad─▒─č─▒ yani bir bak─▒ma anti-otoriter ve anar┼čist bir toplulu─ču savunurlar. Topluma kendini k─▒s─▒tlayan de─čerlere tapmaya devam etmek yerine isyan etmeyi, kaosu ├Â─č├╝tler. Tzara yine ayn─▒ manifestosunda bunu ÔÇťHerkes ba─č─▒rmal─▒: halletmemiz gereken b├╝y├╝k bir y─▒k─▒m ve yanl─▒┼č bir i┼č var. S├╝p├╝rmek, temizlemek. Y├╝zy─▒llar─▒ yak─▒p y─▒kan haydutlar─▒n eline b─▒rak─▒lm─▒┼č bir d├╝nyan─▒n b├╝t├╝n delili─činden sonra delili─čin i├žinden ge├žerek ki┼čili─čin ar─▒nmas─▒. Ama├žs─▒z ve plans─▒z, d├╝zensiz: kontrol edilemez delilik, par├žalanma ÔÇŁ kelimeleriyle ├Âzetlemi┼čtir.┬á B├╝t├╝n bunlar bir ├žok ayd─▒n─▒n daday─▒ Richard HuelsenbeckÔÇÖin s├Âzleriyle bir sanat olarak de─čil,┬á ÔÇť… y├╝reklilik, k├╝├ž├╝mseme, ├╝st├╝nl├╝k, devrimci kar┼č─▒ koyu┼č; egemen mant─▒─č─▒n, toplumdaki hiyerar┼činin yok edilmesi, tarihin yads─▒nmas─▒, k├Âktenci bir ├Âzg├╝rl├╝k, anar┼či, burjuvan─▒n yok edilmesi…ÔÇŁ olarak yani hem siyasi hem de geleneksel a├ž─▒dan bir eylem, radikal bir protesto olarak nitelendirilmesine yol a├žar.

Dadaizm pek ├žok sanat├ž─▒, sanat tarih├ži ve sanatsever taraf─▒nan bo┼č ve anla┼č─▒lmamaya ├žal─▒┼č─▒lan bir sanat ak─▒m─▒ olarak nitelendirilir. S├╝rrealizm ya da K├╝bizm gibi avant-garde sanat ak─▒mlar─▒ sanatta yenilik├ži ve devrimci dendi─činde akla ilk gelenler fakat, Dadaizm hem S├╝rrealizm ve K├╝bizm gibi sanatta i┼členi┼č ve konu bak─▒m─▒ndan bir ├žok yenili─če ├Ânc├╝ olmu┼č, bununla da kalmay─▒p g├╝nl├╝k hayat─▒n sorunlar─▒n─▒ irdelemi┼čtir. Dadaizmin i├žinin bu denli bo┼čalt─▒lmas─▒na kar┼č─▒ 1920ÔÇÖde Almanya da a├ž─▒lan ilk Uluslararas─▒ Dada Fuar─▒ÔÇÖnda a├ž─▒l─▒┼č konu┼čmas─▒ yapan dada lideri Baader ÔÇťDadac─▒l─▒─č─▒n k├╝lt├╝r i├žerisindeki zararl─▒ olu┼čumlara kar┼č─▒ koymay─▒ g├Ârev bildi─činiÔÇŁ a├ž─▒kca dile getirmi┼čtir. Dadaizm, ├ža─č─▒ndaki i┼čte bu zararl─▒ olu┼čumlara kar┼č─▒, sanat─▒ kullan─▒larak yap─▒lan eskiyi y─▒kmak ve yeni d├╝zen yaratmak aray─▒┼č─▒nda olan bir eylemdir.

Kaynak├ža
├çaydaml─▒, K. (Ed.). (2008).┬áDada Manifestolar─▒.┬á┬á(1). ─░stanbul: Alt─▒k─▒rkbe┼č Yay─▒nlar─▒

─░p┼čiro─člu, N. Ve┬á ─░p┼čiro─člu, M.┬áSanatta Devrim.┬á(1993). ─░stanbul: Hayalperest Yay─▒nevi.
Gombrich, E.H. Sanat─▒n ├ľyk├╝s├╝. (1997). ─░stanbul: Remzi Kitap Evi.

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir