allan kaprow . manifesto

Bir zamanlar sanat├ž─▒n─▒n g├Ârevi iyi sanat yapmakt─▒, ┼čimdiyse herhangi bir ┼čekilde sanat yapmaktan ka├ž─▒nmak. Bir zamanlar halka ve ele┼čtirmenlere bir ┼čeyler g├Âstermek gerekirdi; ┼čimdi b├╝t├╝n yetki onlarda, sanat├ž─▒larsa ku┼čku i├žinde.

Sanat─▒n ve esteti─čin tarihi kitap raflar─▒nda duruyor. Bu tarihin de─čer ├žo─čulculu─čuna, bir de ┼čimdi sanatlar─▒ birbirinden, sanat─▒ hayattan ay─▒ran s─▒n─▒rlar─▒n bulan─▒kla┼čmas─▒n─▒ ekleyin, o zaman eskinin tan─▒mlama ve kusursuzluk ├Âl├ž├╝tleri gibi dertlerinin art─▒k sadece bo┼č de─čil safiyane oldu─ču da a├ž─▒k olacakt─▒r. Daha d├╝n, sanat─▒n sanat kar┼č─▒t─▒yla ve sanat olmayanla aras─▒nda ayr─▒m varken, ┼čimdi bunlar abesle i┼čtigal etmemize sebep olan s├Âzde ayr─▒mlar oldu: Eski bir binan─▒n yan cephesi Clyfford StillÔÇÖin tuvallerini an─▒msat─▒yor, bir bula┼č─▒k makinesinin i├ži DuchampÔÇÖ─▒n ┼×i┼če S├╝zg├╝s├╝ÔÇÖne benziyor, bir tren istasyonundaki sesler Jackson MacLowÔÇÖun ┼čiirleri, bir b├╝fede yemek yiyen insanlar─▒n sesi John CageÔÇÖin eseri ve bunlar─▒n t├╝m├╝ bir happeningÔÇÖin par├žas─▒ olabilir. ├ťstelik ÔÇťbulunmu┼č nesneÔÇŁ, bulunmu┼č s├Âzc├╝─č├╝, bulunmu┼č sesi veya eylemi ifade etti─činden, bulunmu┼č bir ortam─▒ da gerektiriyor. Sanat hayata d├Ân├╝┼čmekle kalmad─▒, hayat da kendisi olmay─▒ reddediyor.

Dolay─▒s─▒yla, sanat├ž─▒ olma karar─▒, hem benzersiz bir etkinli─čin varl─▒─č─▒n─▒, hem de o etkinli─či ink├ór eden say─▒s─▒z i┼či varsayar. Bu karar, verildi─či anda, hem sanat├ž─▒n─▒n yapt─▒─č─▒ her ┼čeyin ba┼čkalar─▒ taraf─▒ndan sanat olarak de─čerlendirildi─či ba─člam─▒ kurar, hem de sanat├ž─▒n─▒n d├╝nyayla ilgili t├╝m alg─▒lar─▒n─▒ olas─▒l─▒kla (olabilirlikle de─čil) sanatsal olmaya ko┼čullar. S├Âyledi─čim, yapt─▒─č─▒m, g├Ârd├╝─č├╝m veya d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m her ┼čey, benim niyetimden ba─č─▒ms─▒z olarak sanatt─▒r, ├ž├╝nk├╝ bug├╝n olup bitenin fark─▒nda olan herkes, er veya ge├ž, onun sanat oldu─čunu s├Âyleyecek, onu sanat olarak g├Ârecek ve d├╝┼č├╝necektir.

Bu durumda, insan─▒n kendini sanat├ž─▒ olarak tan─▒mlamas─▒ ironik bir ┼čeydir; bu tan─▒m, ├Âzel bir yetene─če de─čil, ÔÇśtam sanat olmayanÔÇÖ ve ÔÇśtam hayat olmayanÔÇÖ gibi iki mu─člak se├ženek kar┼č─▒s─▒nda tak─▒n─▒lan felsef├« tutuma tan─▒kl─▒k eder. Sanat├ž─▒, kategori a├žmaz─▒n─▒n a─č─▒na bile isteye d├╝┼čen ve sanki hi├žbiri yokmu┼č├žas─▒na i┼č yapan ki┼čiyi anlat─▒r. ┼×ayet sesli [sound] bir asamblaj ile g├Âr├╝nt├╝l├╝ bir ÔÇťg├╝r├╝lt├╝ÔÇŁ [noise] konseri aras─▒nda hi├žbir fark yoksa, sanat├ž─▒ ile eskici aras─▒nda da hi├žbir fark yoktur.

Bu t├╝r eylem ve d├╝┼č├╝nceleri galerilere, m├╝zelere, konser salonlar─▒na, tiyatro sahnelerine veya ciddi yay─▒nevlerine ta┼č─▒mak ├ódet haline gelmi┼č olsa da, bunu yapmak, bir paradokslar alan─▒n─▒n kendine ├Âzg├╝ i├žsel g├╝c├╝n├╝ k├Âreltir. Sayd─▒─č─▒m─▒z ├ževrelerin bir zamanlar cahil bir toplumda ilan ettikleri estetik kesinlik duygusunu yeniden yerle┼čtirir, ve ayn─▒ zamanda, g├╝n├╝m├╝zde sanat─▒n keskin ve abs├╝rt do─čas─▒na kar┼č─▒t olan bir k├╝lt├╝rel beklentiler tarihini canland─▒r─▒r. Ge├žmi┼čle ├žat─▒┼čma bunun otomatik sonucudur.

Oysa sorun bu de─čil. ├ça─čda┼č sanat├ž─▒lar, son d├Ânem modern sanat─▒n yerine daha iyisini ge├žirme derdinde de─čiller; sanat─▒n ne olabilece─čini d├╝┼č├╝n├╝yorlar. Sanat ile hayat basit├že i├ž i├že ge├žmi┼č de─čil; ikisinin de kendine ├Âzg├╝ neli─či belirsizle┼čmi┼č durumda. Bu sorular─▒, ne sanata ne de hayata benzeyen eylemler formunda sormak, bir taraftan da bunlar─▒ bildik sergi mek├ón─▒n─▒n s─▒n─▒rlanm─▒┼č ba─člam─▒ i├žerisine yerle┼čtirmek, ger├žekte ortada hi├žbir belirsizlik olmad─▒─č─▒n─▒ ima etmek demektir: Galerinin veya sahnenin kap─▒s─▒nda yazan isim, i├žerdekinin sanat, d─▒┼čarda kalan her ┼čeyinse hayat oldu─ču konusunda bizi temin eder.

Spek├╝lasyon: 20. y├╝zy─▒l─▒n profesyonel felsefesi, insan─▒n davran─▒┼člar─▒ ve ama├žlar─▒ gibi sorularla i┼čtigal etmekten genel olarak vazge├želi beri, profesyonel bir etkinlik olarak sanat─▒n rol├╝n├╝ oynuyor; buna ÔÇťfelsefe i├žin felsefeÔÇŁ desek yeri var. Bu nedenle varolu┼č├žuluk, etik ile metafizi─či en iyi ihtimalle tan─▒mlay─▒c─▒ ve mant─▒ksal bir sorgulama olarak de─čerlendiren ├žo─ču akademisyen taraf─▒ndan, felsefeden ziyade sosyal psikolojiye yak─▒n g├Âr├╝l├╝yor. Felsefenin kendi kendini analize yatk─▒nl─▒─č─▒n─▒ teslim eden ve ondan de─čerli bir ┼čeyler kurtarmay─▒ isteyen Paul Val├ęry, Platon ile Spinoza ├ž├╝r├╝t├╝lebilir olsalar bile d├╝┼č├╝ncelerinin ola─čan├╝st├╝ sanat eserleri olarak kalaca─č─▒n─▒ s├Âyler. ┼×imdi, sanat─▒n sanatl─▒─č─▒ azald─▒k├ža, hayat─▒n ele┼čtirisi olarak felsefenin ilk rol├╝n├╝ ├╝stleniyor. Sanat─▒n g├╝zelli─či ├ž├╝r├╝t├╝lebilir olsa da, ola─čan├╝st├╝ fikirleri baki. Sanat tam da hayatla kar─▒┼čt─▒r─▒labildi─či i├žin, dikkati belirsizliklerinin amac─▒na, hayat─▒ ÔÇťa├ž─▒─ča vurmaÔÇŁya yo─čunla┼čt─▒r─▒yor.

Felsefe, kendi bulgular─▒n─▒ kabul etmekten aciz olmaya devam ettik├že, s├Âzel bilgi aray─▒┼č─▒ndaki g├╝c├╝ giderek daha da azalacak: Kulland─▒─č─▒m─▒z s├Âzc├╝klerin ├žok k├╝├ž├╝k bir k─▒sm─▒ kesin anlama sahiptir; bunlar─▒n da ├žok k├╝├ž├╝k bir k─▒sm─▒, bizim i├žin hayat├« ├Ânem ta┼č─▒yan anlamlar─▒ bar─▒nd─▒r─▒r. S├Âzc├╝kler kendi ba┼člar─▒na d├╝┼č├╝ncenin do─čru i┼čareti olmad─▒─č─▒nda, anlam ve anlams─▒zl─▒k h─▒zla kinayeli olmaya ba┼člay─▒p betimlemeden ziyade imayla ├Ârt├╝ld├╝─č├╝nde, anlam─▒ ve anlams─▒zl─▒─č─▒ kesin bi├žimde s─▒n─▒rland─▒rman─▒n arac─▒ olarak s├Âzc├╝kleri kullanmak beyhude bir ├žaba olabilir. LSD ve LJB farkl─▒ anlam k├╝melerini uyand─▒r─▒r, ama ikisi de kod gereksiniminin par├žas─▒d─▒r; kod da, ┼čiirdeki simgeyle ayn─▒ yo─čunla┼čt─▒r─▒c─▒ i┼čleve sahiptir. Televizyon ekran─▒ndaki ÔÇťkarÔÇŁ ve lokantalarda ├žalan ÔÇťasans├Âr m├╝zi─čiÔÇŁ, bilin├žli etkinliklere e┼člik eden unsurlard─▒r ve aniden kald─▒r─▒ld─▒klar─▒nda insanda bir bo┼čluk duygusu yarat─▒rlar. Kar─▒┼č─▒k teknikle, ├žo─čul teknikle, bindirmeler, f├╝zyonlar ve melezle┼čtirmelerle ÔÇťd├╝┼č├╝nmeÔÇŁ e─čiliminde olan ├ža─čda┼č sanat, modern tinsel hayata fark etti─čimizden ├žok daha fazla benzer. Bu nedenle, yarg─▒lar─▒ da isabetli olabilir. Sanat, bir s├╝re sonra anlams─▒z bir s├Âzc├╝k haline gelebilir. ÔÇť─░leti┼čim programlamas─▒ÔÇŁ onu tan─▒mlamak i├žin daha yarat─▒c─▒ bir isim olacakt─▒r ÔÇô hem yeni jargonumuza, teknolojik ve y├Ânetsel fantezilerimize, birbirimizle kurdu─čumuz yayg─▒n elektronik temasa da tan─▒kl─▒k eder.

1966

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir